Alexandria Troas odeonunun 2024 kazılarında mermer eşikler, karşılıklı kaideler ve bezemeli mimari parçalar bulundu. Siz bu yazıda mermerlerin kamu yapısını, Hadrianus mektuplarının ise sanatçı yaşamını nasıl aydınlattığını öğreneceksiniz. Bulgular yapının mimarisini gösterirken, yazıt yarışmaların yönetimini açıklıyor. [2][4]
Bir mermer eşiğin konumu, Alexandria Troas’ta insanların yapıya hangi yönden girdiğini anlamaya yardımcı oluyor. Kuzeybatı girişinden sahne binasına uzanan güzergâh, dekorasyonla birlikte incelendiğinde daha anlaşılır hale geliyor. Duvar kaplamaları, sanatçı mektupları ve Bizans dönemi düzenlemeleri, alanın farklı kullanım evrelerini gösteriyor. [2][3]
Alexandria Troas odeonunda hangi buluntular ortaya çıkarıldı?
2024 çalışmalarında ODN 5 ve ODN 5.1 olarak adlandırılan kazı alanları araştırıldı. Bu çalışmalar, odeonun sahne binasıyla birlikte forumun gösterişli kamu yapıları arasında bulunduğunu gösterdi. Kazıda açığa çıkarılan mermerler, giriş düzenini ve duvarların nasıl bezendiğini anlamayı sağladı. [2][8]
ODN 5 alanında, sahne binasının batı kapısına ait mermer eşikler ortaya çıkarıldı. Kuzeybatıdaki kemerli girişten girildiğinde, güneye dönülerek sahne binasına ulaşılabildiği belgelendi. Böylece araştırmacılar, kapı elemanlarıyla yapının içindeki geçiş güzergâhını birlikte değerlendirebildi. [2]
Odeonun yan girişinde, karşılıklı yerleştirilmiş Efes tipi mermer kaideler de saptandı. Buradaki karşılıklı düzen, kaidelerin yapı içindeki konumlarını birlikte okumayı mümkün kılıyor. Kaideler, kapı eşikleriyle birlikte giriş bölümünün mermer kullanımına ilişkin somut kanıtlar sunuyor. [2]
ODN 5.1 alanında ise kyma, inci-boncuk ve akanthus bezemeli mermer parçaları tanımlandı. Buluntu grubu, eşiklerden duvar dekorasyonuna uzanan farklı mimari elemanları bir araya getiriyor. Dolayısıyla odeondaki mermer kullanımı, yalnızca tek bir kapının çevresiyle sınırlı kalmıyor. [2]
Siz bu buluntuları değerlendirirken, ODN 5 ile ODN 5.1 arasındaki görev dağılımını izleyebilirsiniz. ODN 5 batı kapısının eşiklerini, ODN 5.1 ise bezemeli duvar elemanlarını açıklıyor. Bu ayrım, buluntuların yapının hangi bölümüne ilişkin bilgi verdiğini anlamanızı kolaylaştırıyor. [2]
Mermer süslemeler yapının görünüşü hakkında ne söylüyor?
Sahne binasının duvarlarında, zeminden yaklaşık 100–120 santimetre yüksekliğe kadar mermer kaplama kullanıldığı anlaşıldı. Bu ölçü, mermerin duvar yüzeyindeki dağılımını değerlendirmek için somut bir başlangıç sağlıyor. Kaplamanın üstündeki bölümlerde ise dikdörtgen ve kare biçimli plaka tuğlalar kullanılmıştı. [2][3]
Duvarların alt ve üst bölümleri, böylece farklı malzemelerle düzenlenmiş bir görünüm sunuyordu. Alt bölümün mermer, üst bölümün plaka tuğla olması, dekorasyonun katmanlı düzenini gösteriyor. Günlük yaşamınızdaki bir salonun farklı duvar kaplamalarını düşünerek bu ayrımı gözünüzde canlandırabilirsiniz. [2][3]
ODN 5.1 buluntularındaki kyma, inci-boncuk ve akanthus bezemeleri, mermer işçiliğinin çeşitliliğini ortaya koyuyor. Bu adlar, kazı raporunda tanımlanan süslemeleri birbirinden ayırmak için kullanılıyor. Rapordaki bezeme tanımları, yapıyı yalnızca duvar uzunlukları üzerinden değerlendirmemek gerektiğini de gösteriyor. [2]
Batı duvarındaki mermer frizler, raporun sonuç bölümünde yaklaşık 2,80 metre uzunluğunda tanımlanıyor. Bu uzunluk, bezemeli mermerin duvar boyunca nasıl uzandığını değerlendirmeye yardımcı oluyor. Frizin özgün yerinde korunması, bezemeyle duvar arasındaki bağlantının izlenebilmesini de sağlıyor. [2]
Mermer eşikler, kaideler ve duvar kaplamaları birlikte ele alındığında, bezemenin farklı alanlara yayıldığı görülüyor. Bu bütünlük, forumdaki kamu yapısına verilen mimari özeni görünür hale getiriyor. Ancak sahne binasının bütün yüksekliğini belirlemek, bu buluntulardan daha kapsamlı bir mimari yorum gerektiriyor. [2][3]
Mermerler ve Hadrianus mektupları kent yaşamını nasıl aydınlatıyor?
Odeondaki mermerler, Alexandria Troas’ın forum çevresindeki kamusal mimarisine ilişkin doğrudan kanıtlar sağlıyor. Eşikler geçişleri, kaideler giriş düzenini, duvar kaplamaları ise mekânın görünüşünü açıklıyor. Kent yaşamının sanatçılarla ilgili boyutu, odeon önünde bulunan başka bir buluntuyla belirginleşiyor. [2][4]
Odeonun önündeki portikoda bulunan Grekçe yazıt, Hadrianus’un sanatçılara gönderdiği üç mektubu içeriyor. Mektupların muhatabı, Dionysos sanatçıları derneği olarak tanımlanan sanatçı örgütlenmesiydi. Yazıtta yarışmaların düzenlenmesine, takvimine ve ödüllerine ilişkin kararlar yer alıyor. [4]
Hadrianus dönemine ait bu kararlar, sanat faaliyetlerinin yönetim boyutunu görünür hale getiriyor. Yarışmaların ne zaman düzenleneceği ve ödülleri, yazıtta ele alınan somut konular arasında bulunuyor. Böylece Alexandria Troas’taki sanat yaşamı, mimari bezemelerden farklı türde bir kanıtla açıklanabiliyor. [4]
Siz bugün bir etkinliğin programını incelerken, tarihleri ve ödül koşullarını birlikte okuyabilirsiniz. Hadrianus mektuplarındaki takvim ve ödül kararları da benzer bir gündelik bağlantı kurduruyor. Buradaki benzerlik, antik yarışmaların düzenlenmesinde hangi soruların ele alındığını anlamanızı kolaylaştırıyor. [4]
Erhan Öztepe, yazıtın odeon önünde bulunmasını sanatçıların olası toplantılarıyla ilişkilendiriyor. Bu yoruma göre yapı, sanatçılar tarafından toplantı yeri olarak kullanılmış olabilir. Mermer buluntular yapının görünüşünü açıklarken, yazıtın konumu böyle bir kullanım ihtimalini düşündürüyor. [2][4]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Yan girişte yeni bulunan kaidenin içbükey ve dışbükey bantları, batıdaki karşılığıyla örtüşüyor. Kazı raporu, bu benzerliği hem işçilik hem de üslup açısından değerlendiriyor. Kaideleri karşılaştırmak, girişin karşılıklı elemanları arasındaki görsel ilişkiyi daha yakından inceleme olanağı veriyor. [2]
Kaidelerin bulunduğu alanda, 1,10 metre uzunluğunda bir sütun parçası da ortaya çıkarıldı. Bu parçanın kaideye bağlanan ucunun kırık olduğu kazı raporunda belirtiliyor. Ölçüsü ve kırık bağlantı ucu, parçanın değerlendirilmesinde birlikte dikkate alınan somut ayrıntılar oluşturuyor. [2]
ODN 5.1 alanındaki mermer friz, batı duvarı boyunca özgün yerinde korunmuş durumda. Bu konum, bezemenin yapıyla ilişkisini yerinde incelemeyi mümkün hale getiriyor. Yaklaşık 2,80 metrelik uzunluk bilgisiyle birlikte değerlendirildiğinde, duvarın bezemeli bölümü daha açık anlaşılabiliyor. [2]
Odeon önündeki Grekçe yazıtın üç mektup içermesi de dikkatle ayrıştırılması gereken bir ayrıntı. Hadrianus’un kararları, yarışmaların takvimini ve ödüllerini aynı yazıt üzerinden inceleme olanağı sunuyor. Böylece tek buluntu, sanatçı örgütlenmesinin birden fazla idari konusunu görünür kılıyor. [4]
Batı kapısındaki mermer eşikler ise bezemenin yanında dolaşım düzenine ilişkin bilgi taşıyor. Kuzeybatı girişinden güneye dönülen güzergâh, sahne binasına ulaşımın nasıl kurulduğunu gösteriyor. Siz bu bağlantıyı izlediğinizde, mermerleri insanların hareket ettiği mimari düzenin parçaları olarak okuyabilirsiniz. [2]
Sahne binası nasıldı, Bizans döneminde ne değişti?
Mimari kurama göre sahne binası, yaklaşık 25–30 metre uzunluğunda ve 3,5–4 metre genişliğindeydi. Aynı değerlendirme, sahne binasının muhtemelen iki katlı olduğunu da ileri sürüyor. Bu ölçüler ve kat önerisi, yapının mimari olarak yeniden yorumlanmasına dayanıyor. [3]
Araştırmacının kuramına göre, sahne binasında heykeller ve onurlandırma yazıtları sergilenmiş olabilir. Bu öneri, 2024 kazılarında heykeller bulunduğu şeklinde anlaşılmaması gereken bir kullanım yorumudur. Mermer eşiklerin açığa çıkarılması ise doğrudan belgelenmiş kazı bulguları arasında yer alıyor. [2][3]
Odeondaki geç dönem duvarlarında devşirme bloklar ve moloz kullanıldığı da belgelendi. Bu duvarların yapılması, yapının önceki mimarisinde tahribata yol açmıştı. Dolayısıyla bugün incelenen kalıntılar, önceki yapı elemanlarıyla sonraki müdahaleleri birlikte barındırıyor. [3]
Kazılarda, dolgu üzerine kurulmuş Bizans dönemine ait bir mekân da saptandı. Bu buluntu, odeon alanının sonraki dönemde yeniden kullanıldığını somut biçimde gösteriyor. Mermer dekorasyonla Bizans mekânı, alanın farklı kullanım evrelerine ilişkin ayrı kanıtlar sunuyor. [3]
Bizans mekânının dolgu üzerine kurulması, yeni düzenlemenin zemini hakkında da bilgi veriyor. Bu ayrıntı, geç dönem kullanımını yalnızca duvar malzemeleri üzerinden değerlendirmemeyi sağlıyor. Devşirme bloklar, moloz ve dolgu üzerindeki mekân, dönüşümün belgelenen farklı unsurlarını oluşturuyor. [3]
Alexandria Troas nerede, odeon kent içinde nasıl değerlendirilmeli?
Alexandria Troas, Çanakkale’nin Ezine ilçesinde, Dalyan köyü sınırlarındaki Kestanbolluk mevkiinde bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, kentin planlanan alanını 390 hektar olarak veriyor. Aynı tanıtımda, izlenebilen surların uzunluğu 8 kilometre olarak belirtiliyor. [1]
Bu ölçüler, odeonun içinde bulunduğu antik yerleşimin ölçeğini kavramanıza yardımcı oluyor. Forumdaki odeon ise kazı raporunda sahne binasıyla birlikte değerlendirilen bir kamu yapısı. Kentin alanı ve sur uzunluğu, odeonun kendi ölçülerinden ayrı düşünülmesi gereken veriler oluşturuyor. [1][8]
Alexandria Troas kazıları, 2011 yılından itibaren Ankara Üniversitesinden Erhan Öztepe başkanlığında yürütülüyor. Odeonun burada ele alınan mermer buluntuları ise 2024 kazı sezonuna ait. Çalışmaların başkanlığıyla belirli buluntuların sezonunu ayırmak, kazı haberlerini doğru tarihlendirmenizi sağlıyor. [3][7]
Erdinç Buruldağ’ın 2024 çalışmalarına ilişkin raporu, 30 Nisan 2026 tarihinde yayımlandı. Raporun yayımlandığı dergi, Troy Museum Journal adıyla çalışmaların bilimsel kaydını sunuyor. GreekReporter ise odeondaki mermer bezemeleri 13 Kasım 2026 tarihli haberinde aktardı. [3][8]
Böylece 2024 kazı sezonu, raporun yayımlanması ve haber tarihi birbirinden ayrılabiliyor. Kasım 2026 tarihli haber, 2024 sezonunda ortaya çıkarılan buluntuları konu alıyor. Bu zaman ayrımı, odeondaki keşiflerin hangi çalışmaya dayandığını anlamak açısından doğrudan yarar sağlıyor. [3][8]
Kısa kronoloji
Alexandria Troas’ın kuruluşu için kaynaklar farklı tarihler veriyor: Bakanlık MÖ 310 tarihini kullanıyor. Türkçe ve İngilizce Wikipedia ise Antigonos’un yeniden kuruluşunu MÖ 306 yılına tarihlendiriyor. [1][5][6]
- MÖ 301: Türkçe Vikipedi’ye göre Lysimakhos, kentin adını Büyük İskender anısına Aleksandria Troas olarak değiştirdi. [5]
- Augustus dönemi: Kentte, Colonia Alexandria Augusta Troas adını taşıyan bir Roma kolonisi kuruldu. [6]
- Hadrianus dönemi: Odeon önünde bulunan yazıt, Hadrianus’un Dionysos sanatçıları derneğine gönderdiği üç mektubu içerir. [4]
- Bizans dönemi: Odeon alanında, dolgu üzerine kurulmuş yeni bir mekân oluşturuldu. [3]
- 2011: Alexandria Troas kazıları, Ankara Üniversitesinden Erhan Öztepe başkanlığında yürütülmeye başlandı. [7]
- 2024: ODN 5 ve ODN 5.1 çalışmaları, odeonun girişlerini ve mermer dekorasyonunu aydınlattı. [2]
- 30 Nisan 2026: Erdinç Buruldağ’ın 2024 çalışmalarını ele alan kazı raporu yayımlandı. [8]
- 13 Kasım 2026: GreekReporter, 2024 sezonuna ait odeon bulgularını yayımladığı haberle aktardı. [3]
Sık sorulan sorular
Alexandria Troas odeonunda 2024 yılında neler bulundu?
Mermer eşikler, karşılıklı kaideler, sütun parçaları ve bezemeli mimari elemanlar ortaya çıkarıldı. ODN 5.1 alanında kyma, inci-boncuk ve akanthus bezemeleri tanımlandı.
Mermer süslemeler antik kentin yaşamını nasıl aydınlatıyor?
Mermer kaplamalar, eşikler ve kaideler, forumdaki kamu yapısının özenle düzenlendiğini gösteriyor. Odeon önündeki Hadrianus mektupları ise yarışmaların takvimi, ödülleri ve sanatçı örgütlenmesi hakkında bilgi veriyor.
Odeonun sahne binası iki katlı mıydı?
Mimari kurama göre sahne binası muhtemelen iki katlıydı. Yaklaşık 25–30 metre uzunluk ve 3,5–4 metre genişlik önerisi de mimari değerlendirmeye dayanıyor.
Hadrianus mektupları 2024 kazılarında mı bulundu?
Hadrianus’un üç mektubunu içeren Grekçe yazıt, odeonun önündeki portikoda daha önce bulunmuştu. Bu yazıt, 2024 yılında ortaya çıkarılan mermer buluntulardan ayrı değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Alexandria Troas Örenyeri muze.gov.tr
- Erdinç Buruldağ — Alexandria Troas Antik Kenti 2024 Yılı Çalışmaları, tam metin dergipark.org.tr
- GreekReporter — Excavations at Alexandria Troas Reveal a Lavishly Decorated Ancient Odeon greekreporter.com
- Erhan Öztepe — Epigrafik ve Arkeolojik Veriler Işığında Alexandria Troas’taki Kültler ve İkonografileri hoyuk.gov.tr
- Vikipedi — Aleksandreia Troas tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Alexandria Troas en.wikipedia.org
- Troy Museum Journal — Alexandria Troas Antik Kenti 2024 Yılı Çalışmaları dergipark.org.tr
Görsel: Alexandria Troas – 2.jpg — Raicem, CC BY 4.0
