دادگاه نورنبرگ؛ رهبران نازی چگونه محاکمه و مجازات شدند؟

دادگاه‌های نورنبرگ (Nürnberg)، رهبران نازی را برای پاسخ‌گویی درباره اعمالشان در برابر قضات قرار دادند. محاکمه اصلی از 20 نوامبر 1945 تا 1 اکتبر 1946 ادامه داشت. چهار عنوان اتهامی آن عبارت بودند از توطئه، جنایت علیه صلح، جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت. دوازده متهم به اعدام و هفت نفر به حبس محکوم شدند. سه نفر نیز تبرئه شدند.

اگر شما می‌خواهید بدانید رهبران نازی چگونه محاکمه و مجازات شدند، از قواعد این دادگاه شروع کنید. داشتن مقام دولتی، مسئولیت کیفری را از بین نمی‌برد. اجرای دستور نیز به‌خودی‌خود متهم را معاف نمی‌کرد. متهمان در عین حال حق داشتند وکیل داشته باشند، مدرک ارائه کنند، از شاهدان طرف مقابل پرسش کنند و روند رسیدگی را بفهمند.

دادگاه نورنبرگ کجا برگزار شد؟

محاکمه اصلی در سالن 600 کاخ دادگستری نورنبرگ برگزار شد. ساختمان نسبتاً آسیب کمی دیده بود. فضای کافی برای رسیدگی داشت و زندانی هم در کنار آن بود. این شرایط عملی در انتخاب محل دادگاه تعیین‌کننده بود.

پیوند نورنبرگ با گردهمایی‌های نازی‌ها، به انتخاب این شهر معنایی نمادین هم می‌داد. با این حال، مقر دائمی رسمی دادگاه برلین بود. وقتی شما مقر تعیین‌شده برای این نهاد را از محل برگزاری جلساتش جدا کنید، روشن‌تر می‌شود که چرا نام هر دو شهر مطرح است.

دادگاه نظامی بین‌المللی چگونه کار می‌کرد؟

ایالات متحده آمریکا، بریتانیا، اتحاد جماهیر شوروی و فرانسه در 8 اوت 1945 در لندن برای تشکیل دادگاه نظامی بین‌المللی توافق کردند. هر کشور یک قاضی اصلی و یک قاضی علی‌البدل معرفی کرد. جفری لارنس، قاضی بریتانیایی، ریاست دادگاه را بر عهده داشت. محکومیت و تعیین مجازات به رأی موافق دست‌کم سه نفر از چهار قاضی نیاز داشت.

دادستان‌های ارشد نیز نماینده همین چهار کشور بودند. رابرت اچ. جکسون از طرف ایالات متحده، هارتلی شاوکراس از طرف بریتانیا و رومن رودنکو از طرف اتحاد جماهیر شوروی فعالیت می‌کردند. دادستان ارشد فرانسه ابتدا فرانسوا دو منتون بود. اوگوست شامپتیه دو ریب در ژانویه 1946 جای او را گرفت.

در کیفرخواست نام 24 نفر آمده بود. روبرت لای پیش از آغاز رسیدگی خودکشی کرد. گوستاو کروپ آن‌قدر بیمار بود که نمی‌توانست محاکمه شود. بنابراین پرونده با 22 متهم ادامه یافت. مارتین بورمان نیز در میان آن‌ها بود و غیابی محاکمه شد. آدولف هیتلر، هاینریش هیملر و یوزف گوبلز در نورنبرگ محاکمه نشدند، چون در سال 1945 خودکشی کرده بودند.

دادستانی چه اتهام‌هایی مطرح کرد؟

چهار عنوان اتهامی عبارت بودند از توطئه، جنایت علیه صلح، جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت. ماده 6 منشور دادگاه، برنامه‌ریزی، تدارک، آغاز یا به راه انداختن جنگ تجاوزکارانه را از مصادیق جنایت علیه صلح می‌دانست. به این ترتیب، تصمیم‌گیری درباره آغاز جنگ در چارچوب رسیدگی کیفری دادگاه قرار گرفت.

ماده 7 به جایگاه رسمی متهم می‌پرداخت. ریاست کشور یا داشتن سمت دولتی، نه متهم را از مسئولیت معاف می‌کرد و نه موجب کاهش مجازات می‌شد. ماده 8 درباره دستور دولت یا مقام مافوق بود. چنین دستورهایی مسئولیت را از بین نمی‌برد، اما دادگاه می‌توانست هنگام تخفیف مجازات آن‌ها را در نظر بگیرد.

منشور در ماده 16 حقوق دفاعی متهمان را نیز مشخص کرده بود. متهمان می‌توانستند وکیل داشته باشند، مدرک ارائه کنند و از شاهدان دادستانی پرسش کنند. آن‌ها حق داشتند رسیدگی به زبانی انجام شود که می‌فهمند یا ترجمه در اختیارشان قرار بگیرد. شما در این مقررات، هم پاسخ‌گویی فردی را می‌بینید و هم حقوق متهم در روند دادرسی را.

مدارک چگونه به دادگاه رسید؟

دادستان‌ها ده‌ها هزار سند ارائه کردند که خود رژیم نازی تولید کرده بود. عکس‌ها و فیلم‌ها نیز در کنار این مدارک مکتوب قرار گرفتند. به این ترتیب، دادستانی اسناد خود رژیم را همراه با مدارک تصویری پیش روی قضات گذاشت.

در 29 نوامبر 1945، دادستان‌ها فیلم تقریباً یک‌ساعته اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها را نمایش دادند. این فیلم از تصاویری تدوین شده بود که هنگام آزادسازی اردوگاه‌های کار اجباری ضبط شده بودند. نمایش آن بخشی از ارائه مدارک در دادگاه بود.

چه کسانی پس از دادگاه نورنبرگ اعدام شدند؟

دادگاه احکام خود را در 30 سپتامبر و 1 اکتبر 1946 اعلام کرد. دوازده متهم حکم اعدام گرفتند. سه نفر به حبس ابد و چهار نفر به حبس مدت‌دار محکوم شدند. سه نفر هم تبرئه شدند. تفاوت میان تعداد احکام اعدام و تعداد اعدام‌های اجراشده توضیح می‌دهد که چرا در نهایت ده نفر اعدام شدند.

هانس فرانک، ویلهلم فریک، آلفرد یودل، ارنست کالتن‌برونر و ویلهلم کایتل در 16 اکتبر 1946 به دار آویخته شدند. یواخیم فون ریبنتروپ، آلفرد روزنبرگ، فریتس زاوکل، آرتور زایس‌اینکوارت و یولیوس اشترایشر نیز همان روز به دار آویخته شدند.

هرمان گورینگ حکم اعدام گرفته بود، اما چند ساعت پیش از اجرای حکم خودکشی کرد. مارتین بورمان نیز غیابی محکوم شده بود. وضعیت این دو نفر، علت تفاوت میان دوازده حکم اعدام و ده اعدام اجراشده است.

رودلف هس، والتر فونک و اریش ردر به حبس ابد محکوم شدند. کارل دونیتس ده سال و کنستانتین فون نویرات پانزده سال حبس گرفتند. بالدور فون شیراخ و آلبرت اشپر هرکدام به بیست سال حبس محکوم شدند. هیالمار شاخت، فرانتس فون پاپن و هانس فریتشه در محاکمه اصلی تبرئه شدند.

در سال 1947 در دادگاه‌های نورنبرگ چه گذشت؟

محاکمه اصلی بین‌المللی در سال 1946 پایان یافت، اما رسیدگی‌ها در نورنبرگ ادامه پیدا کرد. بین سال‌های 1946 و 1949، دوازده محاکمه بعدی صرفاً در برابر دادگاه‌های نظامی آمریکا برگزار شد. در این پرونده‌ها، 177 متهم از میان پزشکان، حقوق‌دانان، صاحبان صنایع و دیگر گروه‌های رهبری محاکمه شدند.

نخستین مورد، محاکمه پزشکان بود. این محاکمه در 9 دسامبر 1946 با 23 پزشک و مدیر آلمانی به‌عنوان متهم آغاز شد. حکم در اوت 1947 صادر شد. بنابراین محاکمه پزشکان به رسیدگی‌های بعدی آمریکا تعلق داشت و از دادگاه چهار قدرت که متهمان اصلی را محاکمه کرده بود، جدا بود.

کد نورنبرگ در جریان محاکمه پزشکان در سال 1947 شکل گرفت. ده اصل آن، رضایت داوطلبانه را شرطی اساسی برای آزمایش روی انسان قرار داد. برای ارتباط دادن این موضوع با زندگی روزمره، شما به معنای اجازه گرفتن از خودتان فکر کنید: این کد، رضایت داوطلبانه را مبنای آزمایش روی انسان قرار داد.

خط زمانی

• 8 اوت 1945: چهار کشور متفق در لندن برای تشکیل دادگاه نظامی بین‌المللی توافق کردند.
• 20 نوامبر 1945: محاکمه اصلی در سالن 600 در نورنبرگ آغاز شد.
• 29 نوامبر 1945: تصاویر اردوگاه‌های کار اجباری در دادگاه نمایش داده شد.
• 30 سپتامبر–1 اکتبر 1946: دادگاه احکام خود را اعلام کرد.
• 16 اکتبر 1946: ده متهم اعدام شدند.
• 9 دسامبر 1946: محاکمه پزشکان آغاز شد.
• اوت 1947: حکم محاکمه پزشکان صادر شد.
• 1946–1949: دوازده محاکمه بعدی در برابر دادگاه‌های نظامی آمریکا برگزار شد.
• 21 نوامبر 2010: موزه یادمان دادگاه‌های نورنبرگ افتتاح شد.
• مارس 2020: استفاده از سالن 600 برای جلسات دادگاه پایان یافت.

جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید

یک راهروی رابط چوبی، زندان نورنبرگ را به ساختمان شرقی کاخ دادگستری وصل می‌کرد. این راهرو ساخته شده بود تا متهمان با امنیت میان دو ساختمان جابه‌جا شوند. بنابراین زندان مجاور، بخشی از امکانات عملی لازم برای برگزاری رسیدگی‌ها بود.

در محاکمه 1945–1946، ترجمه هم‌زمان میان زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، روسی و آلمانی انجام می‌شد. این کار ارتباط میان چهار زبان را ممکن می‌کرد. همچنین الزام منشور درباره فهمیدن روند رسیدگی از سوی متهمان یا دریافت ترجمه را در عمل اجرا می‌کرد.

پس از اعدام‌های 16 اکتبر 1946، پیکرها به مرکز سوزاندن اجساد اوست‌فریدهوف در مونیخ منتقل شدند. پیکرها سوزانده شدند و خاکسترشان در یکی از شاخه‌های رود ایزار پراکنده شد.

موزه دادگاه‌های نورنبرگ کجاست؟

موزه یادمان دادگاه‌های نورنبرگ در 21 نوامبر 2010 درون کاخ دادگستری افتتاح شد؛ همان جایی که محاکمه اصلی برگزار شده بود. استفاده از سالن 600 برای جلسات دادگاه در مارس 2020 پایان یافت. پس از آن، این سالن به بخشی از نمایشگاه دائمی موزه تبدیل شد.

اگر شما می‌خواهید تاریخ محاکمه را به محل واقعی برگزاری آن پیوند دهید، سالن 600 نقطه اصلی است. رسیدگی‌های اصلی از نوامبر 1945 تا اکتبر 1946 در همین سالن انجام شد. موزه نیز در همان کاخ دادگستری قرار دارد و نمایشگاه را به ساختمانی پیوند می‌دهد که برای محاکمه استفاده شده بود.

کدام کتاب دادگاه نورنبرگ اسناد رسمی را در بر دارد؟

محاکمه جنایتکاران اصلی جنگی در برابر دادگاه نظامی بین‌المللی، مجموعه رسمی انگلیسی متن مذاکرات و اسناد محاکمه اصلی است. این مجموعه 42 جلد دارد. برای دانشجویانی که روند رسیدگی را با جزئیات دنبال می‌کنند، این مجموعه، اسناد رسمی منتشرشده پرونده را در اختیار می‌گذارد.

پرسش‌های متداول

آیا هیتلر، هیملر و گوبلز از متهمان بودند؟

خیر. آدولف هیتلر، هاینریش هیملر و یوزف گوبلز در سال 1945 خودکشی کردند. هیچ‌کدام در نورنبرگ محاکمه نشدند.

آیا همه متهمان مجرم شناخته شدند؟

خیر. هیالمار شاخت، فرانتس فون پاپن و هانس فریتشه تبرئه شدند. احکام دیگر شامل دوازده حکم اعدام، سه حکم حبس ابد و چهار حکم حبس مدت‌دار بود.

آیا متهمان می‌توانستند به دستور مافوق استناد کنند؟

ماده 8 می‌گفت دستور دولت یا مقام مافوق، مسئولیت را از بین نمی‌برد. با این حال، دادگاه می‌توانست این دستورها را مبنایی برای تخفیف مجازات در نظر بگیرد.

آیا محاکمه پزشکان بخشی از محاکمه اصلی بود؟

محاکمه پزشکان نخستین مورد از رسیدگی‌های بعدی آمریکا بود. این محاکمه در 9 دسامبر 1946، پس از پایان محاکمه اصلی بین‌المللی، آغاز شد و حکم آن در اوت 1947 صادر شد.

منابع

1. یادمان دادگاه‌های نورنبرگ — دادگاه نظامی بین‌المللی museums.nuernberg.de
2. یادمان دادگاه‌های نورنبرگ — سالن 600 museums.nuernberg.de
3. ویکی‌پدیا — دادگاه‌های نورنبرگ en.wikipedia.org
4. یادمان دادگاه‌های نورنبرگ — قضات و دادستان‌های دادگاه نظامی بین‌المللی museums.nuernberg.de
5. موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده — دادگاه‌های نورنبرگ encyclopedia.ushmm.org
6. دانشکده حقوق ییل، پروژه آوالون — منشور دادگاه نظامی بین‌المللی avalon.law.yale.edu
7. موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده — دادگاه‌های نورنبرگ چه بودند؟ ushmm.org
8. موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده — فیلم در دادگاه نورنبرگ encyclopedia.ushmm.org
9. یادمان دادگاه‌های نورنبرگ — احکام museums.nuernberg.de
10. یادمان دادگاه‌های نورنبرگ — انتخاب نورنبرگ به‌عنوان محل برگزاری دادگاه‌ها museums.nuernberg.de
11. یادمان دادگاه‌های نورنبرگ — محاکمه‌های بعدی نورنبرگ museums.nuernberg.de
12. موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده — محاکمه پزشکان encyclopedia.ushmm.org
13. موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده — کد نورنبرگ encyclopedia.ushmm.org
14. آرشیو ملی ایالات متحده — مجموعه اسناد جنایات جنگی جنگ جهانی دوم در آرشیو ملی archives.gov
15. ویکی‌پدیا — یادمان دادگاه‌های نورنبرگ en.wikipedia.org

FAQ

Image: Defendants in the dock at nuremberg trials.jpg — Raymond D’Addario, Public domain