سوتچو امام که بود؟
سوتچو امام (Sütçü İmam) در 1871 در مرعش (Maraş) به دنیا آمد. او در 25 نوامبر 1922 در همان شهر درگذشت. اهل محله بکتوتیه (Bektutiye) بود؛ محله‌ای که امروز فوزی پاشا (Fevzi Paşa) نام دارد.
او نه نظامی بود و نه صاحب‌منصب. شیر را از روستاها جمع می‌کرد و در مغازه‌اش در خیابان اوزوناولوک (Uzunoluk) می‌فروخت. لقب «سوتچو»، به معنی شیرفروش، از همین شغل آمده بود. شما یک لبنیاتی سر کوچه را تصور کنید که ممکن است در یکی از خیابان‌های ترکیه از کنارش بگذرید. کار روزمره او همین بود.
پس اگر شما عبارت «سوتچو امام کیست» را جست‌وجو می‌کنید، پاسخ کوتاه این است: کاسبی معمولی که به نماد مقاومت یک شهر تبدیل شد.
مرعش پیش از نخستین شلیک
پس از آتش‌بس مودروس (Mondros)، نیروهای بریتانیایی در 22 فوریه 1919 مرعش را اشغال کردند. نیروهای فرانسوی پس از بریتانیایی‌ها، در 30 اکتبر 1919 وارد شهر شدند. روز بعد، در 31 اکتبر 1919، واقعهای رخ داد که مردم مرعش آن را آغاز مقاومت خود می‌دانند.
این مقاومت بخشی از جبهه جنوبی جنگ استقلال ترکیه بود. دفاع از مرعش و نقش سوتچو امام در آن نیز در همین جبهه جای می‌گیرد. اگر شما هم می‌خواهید بدانید او در کدام جبهه جنگید، پاسخ همین است.
واقعه اوزوناولوک، 31 اکتبر 1919
این واقعه در خیابان اوزوناولوک رخ داد؛ همان خیابانی که مغازه او در آن بود. روایت‌ها در جزئیات تفاوت دارند. برای درک بهتر، باید آن‌ها را کنار هم خواند.
طبق روایت ویکی‌پدیای ترکی، ماجرا هنگام خروج سه زن ترک از حمام آغاز شد. لژیونرهای ارمنی ارتش فرانسه تلاش کردند روبنده‌های آن‌ها را بالا بزنند.
دانشنامه آتاتورک روایت مشابهی دارد. مردی به نام چخماقچی سعید (Çakmakçı Sait) به تعرض به زنان اعتراض کرد. سربازان تیراندازی کردند. او به‌شدت زخمی شد و بعد درگذشت. در این روایت، سوتچو امام به یکی از سربازان شلیک کرد و او را کشت.
ویکی‌پدیای انگلیسی با استناد به استنلی ای. کر (Stanley E. Kerr) روایت دیگری نقل میکند. این روایت سال‌ها بعد از یکی از کارکنان ارمنی لژیون گردآوری شد. در آن، یک لژیونر مست روبنده زنی را از صورتش می‌کشد. فرد تیرانداز، که هویتش قطعی نیست و احتمالاً سوتچو امام بوده، مردی را که مزاحم زن شده بود نکشته است.
بنابراین، کلیات روایت‌ها مشترک است. اما جزئیات یکسان نیست: چه کسی ماجرا را آغاز کرد و گلوله به چه کسی خورد. شما اگر بخواهید با دقت بخوانید، باید هر دو روایت را در نظر داشته باشید.
پس از شلیک؛ سازمان‌دهی دفاع
سوتچو امام پس از واقعه به روستای آغابیلی (Ağabeyli) رفت. در آنجا به فعالیت‌های تدارکاتی یگان سروان محرم بیازیت (Muharrem Beyazıt) در منطقه برتیز (Bertiz) پیوست.
درون شهر، رویدادها به‌سرعت پیش رفت:
- 28 نوامبر 1919، واقعه پرچم. پس از فراخوان رضوان خواجه (Rıdvan Hoca) در مسجد جامع اولو (Ulu Cami)، مردم مرعش دوباره پرچم ترکیه را بر فراز ارگ برافراشتند.
- 29 نوامبر 1919. انجمن دفاع از حقوق مرعش برای سازمان‌دهی مقاومت تأسیس شد.
انجمن ساختار مدیریتی مشخصی داشت. ارسلان توغوز بیگ (Arslan Toğuz Bey) رئیس بود. حسن رفعت افندی (Hasan Refet Efendi) ریاست دوم را بر عهده داشت. قیرماجی حاجی افندی (Kırmacı Hacı Efendi) نیز دبیرکل بود.
از بیرون شهر هم کمک رسید. مصطفی کمال پاشا، قلیچ علی بیگ (Kılıç Ali Bey) و یوروک سلیم بیگ (Yörük Selim Bey) را با نام مستعار «آصف» (Asaf) فرستاد. هر دو در سازمان‌دهی دفاع نقش داشتند.
نبرد 22 روزه؛ ژانویه تا فوریه 1920
فرمانده فرانسوی، ژنرال کرت (Quérette)، شماری از اعضای هیئت مذاکره‌کننده مرعش را بازداشت کرد. در واکنش، ارسلان بیگ اعلامیه‌ای صادر کرد و از آغاز جنگ خبر داد.
نبرد شهری در 21 ژانویه 1920 آغاز شد و 22 روز ادامه یافت. نبرد زمانی پایان گرفت که ژنرال کرت در نامه‌ای به ارسلان بیگ اطلاع داد شهر را ترک میکند. دانشنامه آتاتورک تاریخ این پیروزی را 11 فوریه 1920 ثبت کرده است.
مرعش روز آزادی و پیروزی خود را در سالگرد 12 فوریه 1920 گرامی می‌دارد. شما در منابع با هر دو تاریخ روبه‌رو می‌شوید.
شهر چگونه عنوان «قهرمان» گرفت؟
این قدردانی در دو مرحله انجام شد.
نخست، مجلس کبیر ملی در 5 آوریل 1925 نشان استقلال را به مرعش اعطا کرد. دلیل آن، مقاومت شهر در جنگ استقلال بود.
سپس قانون شماره 1657، مصوب 7 فوریه 1973، نام شهر را از مرعش به قهرمانمرعش (Kahramanmaraş) تغییر داد. «قهرمان» در ترکی نیز به معنی قهرمان است. نام امروزی شهر یاد آن مقاومت را زنده نگه می‌دارد.
سوتچو امام پس از جنگ چه سرنوشتی داشت؟
پس از جنگ، شغلی بهعنوان سرایدار در شهرداری مرعش به او داده شد. بعدتر، مسئولیت شلیک توپ از ارگ را به او سپردند.
همین مسئولیت به مرگش انجامید. هنگام شلیک 101 تیر توپ برای اعلام خلافت عبدالمجید افندی (Abdülmecit Efendi)، توپ پس زد. او زخمی شد و در 25 نوامبر 1922 درگذشت. این پاسخ پرسش «سوتچو امام چگونه درگذشت؟» است.
او را در گورستان مسجد چنارلی (Çınarlı)، که مسجد بکتوتیه نیز نامیده می‌شود، در مرعش به خاک سپردند.
خط زمانی
- 1871 سوتچو امام در مرعش به دنیا آمد.
- 22 فوریه 1919 نیروهای بریتانیایی مرعش را اشغال کردند.
- 30 اکتبر 1919 نیروهای فرانسوی وارد شهر شدند.
- 31 اکتبر 1919 واقعه اوزوناولوک رخ داد. این واقعه نماد آغاز مقاومت به شمار میرود.
- 28 نوامبر 1919 واقعه پرچم رخ داد.
- 29 نوامبر 1919 انجمن دفاع از حقوق مرعش تأسیس شد.
- 21 ژانویه 1920 نبرد شهری 22 روزه آغاز شد.
- 11 فوریه 1920 طبق دانشنامه آتاتورک، پس از خروج فرانسوی‌ها، دفاع با پیروزی پایان یافت.
- 12 فوریه 1920 تاریخی که بهعنوان روز آزادی مرعش گرامی داشته می‌شود.
- 25 نوامبر 1922 سوتچو امام پس از حادثه توپ درگذشت.
- 5 آوریل 1925 مرعش نشان استقلال گرفت.
- 1934 فرزندان او نام خانوادگی تورک‌کورور (Türkkorur) گرفتند.
- 1936 در محل واقعه اوزوناولوک یک آب‌نمای یادبود ساخته شد.
- 7 فوریه 1973 نام مرعش به موجب قانون به قهرمانمرعش تغییر کرد.
- 1977 بنای یادبود سوتچو امام در میدان قبرس (Kıbrıs) برپا شد.
جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید
- او مؤذن هم بود. سوتچو امام گاهی قرآن تلاوت می‌کرد و در مسجد بکتوتیه اذان می‌گفت. مسجد روبه‌روی مغازه‌اش قرار داشت.
- نام خانوادگی به خواست آتاتورک انتخاب شد. در 1934، فرزندان او به‌جای کیرچچی (Kireçci)، نام خانوادگی تورک‌کورور گرفتند. دانشنامه آتاتورک می‌گوید این کار به خواست آتاتورک انجام شد.
- آب‌نمای یادبود. در 1936، درست در محل وقوع واقعه اوزوناولوک یک آب‌نمای یادبود ساخته شد.
- کاری که از سرایداری آغاز شد. او پس از جنگ ابتدا سرایدار شهرداری بود و سپس مسئول شلیک توپ ارگ شد.
یادگارهای او را کجای مرعش ببینید؟
اگر شما به مرعش سفر می‌کنید، سه مکان را به خاطر داشته باشید.
نخست، آب‌نمای ساخته‌شده در 1936 است. این آب‌نما محل واقعه اوزوناولوک را مشخص میکند.
دوم، بنای یادبود سوتچو امام است. این بنا در 1977 در میدان قبرس برپا شد و واقعه اوزوناولوک را به تصویر می‌کشد.
سوم، گورستان مسجد چنارلی یا بکتوتیه است که آرامگاه او در آن قرار دارد.
نام او را بر دانشگاه شهر هم می‌بینید. دانشگاه سوتچو امام قهرمانمرعش (Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi) نام او را بر خود دارد. این دانشگاه مراسم بزرگداشت او را نیز برگزار کرده است.
پرسش‌های متداول
سوتچو امام که بود؟
او شیرفروشی اهل مرعش بود که در 1871 به دنیا آمد. واقعه اوزوناولوک در 31 اکتبر 1919 او را به نماد مقاومت شهر تبدیل کرد.
او در کدام جبهه جنگید؟
دفاع از مرعش بخشی از جبهه جنوبی جنگ استقلال ترکیه بود.
چگونه درگذشت؟
هنگام شلیک 101 تیر توپ برای اعلام خلافت عبدالمجید افندی، بر اثر پسزدن توپ زخمی شد. او در 25 نوامبر 1922 درگذشت.
آیا دانشگاه به نام اوست؟
بله. دانشگاه سوتچو امام قهرمانمرعش نام او را بر خود دارد.
چرا «قهرمانمرعش»؟
شهر در 1925 نشان استقلال گرفت. قانونی در 1973 نام آن را تغییر داد.
منابع
- ویکی‌پدیای ترکی — سوتچو امام tr.wikipedia.org
- دانشنامه آتاتورک — سوتچو امام ataturkansiklopedisi.gov.tr
- دانشنامه آتاتورک — اصلان (توغوز) بیگ ataturkansiklopedisi.gov.tr
- مرکز پژوهش‌های آتاتورک — تاریخ جمهوری ترکیه، جلد اول، جبهه جنوبی atam.gov.tr
- اداره فرهنگ و گردشگری استان قهرمانمرعش — اطلاعات عمومی kahramanmaras.ktb.gov.tr
- دانشگاه سوتچو امام قهرمانمرعش — 31 اکتبر 1919: نخستین گلوله ksu.edu.tr
- دانشگاه سوتچو امام قهرمانمرعش — دانشگاه با دعا یاد سوتچو امام، نیایی را که نامش را از او گرفته، گرامی داشت ksu.edu.tr
- استانداری قهرمانمرعش — عمارت‌های تاریخی و ارزش‌های دینی kahramanmaras.gov.tr
- اداره کل فرودگاه‌های دولتی، فرودگاه قهرمانمرعش — تاریخچه شهر dhmi.gov.tr
- مجلس کبیر ملی ترکیه — سخنرانی درباره 12 فوریه، روز آزادی قهرمانمرعش www5.tbmm.gov.tr
- ویکی‌پدیای انگلیسی — واقعه سوتچو امام en.wikipedia.org
