Novootkriveni mozaik i Erosova glava u Pompejopolisu (Pompeiopolis) otkrivaju različite faze umjetničkog i vjerskog života grada. Geometrijski podni mozaik iz 4. vijeka osvjetljava razvoj bazilike tokom kristijanizacije. Erosova glava svjedoči o umjetničkoj kulturi Rimskog Carstva u drugoj polovini 2. vijeka nove ere.
Ključ za razumijevanje ovih otkrića jesu njihovi različiti datumi. Priču možete pratiti kroz građevinu čija se prva faza datira oko 150–160. godine nove ere, rimsku skulpturu i kasniji podni mozaik. Važan je i njihov položaj unutar kompleksa bazilike. Isto vrijedi za povećavanje otkrivene površine mozaičkog poda tokom 2026. godine.
Gdje se nalazi Pompejopolis i zašto je njegova historija važna?
Pompejopolis se nalazi na brdu Zımbıllı Tepe, u blizini Taškoprua u Kastamonuu, u dolini rijeke Gökırmak. Ako istražujete antičke gradove Turske, ovaj položaj pomaže vam da otkrića smjestite u konkretno rimsko naselje. Mozaik i skulptura dio su arheološke priče ovog brda i doline koja ga okružuje.
Pompej Veliki (Pompeius Magnus) osnovao je Pompejopolis 64–63. godine prije nove ere. Bio je to jedan od sedam gradova osnovanih u okviru njegovog uređenja Ponta. Ime znači „Pompejev grad“. Tako je ime osnivača ostalo sačuvano u identitetu naselja.
Do 2. vijeka nove ere Pompejopolis je stekao veći značaj. Na njegovim natpisima i novcu korištena je titula „Metropola Paflagonije“. Ta titula pruža koristan kontekst za novootkrivenu Erosovu glavu, koja potječe iz druge polovine istog vijeka.
Predloženo datiranje prve faze gradnje bazilike također pripada 2. vijeku, približno 150–160. godini nove ere. Ti datumi smještaju početke građevine i skulpturu u razdoblje kada je Pompejopolis potvrđivao svoj status metropole. Sami po sebi, međutim, ne dokazuju da je glava pripadala prvobitnom ukrasu građevine.
Šta otkriva novootkriveni mozaik?
Ministarstvo kulture i turizma datira podne mozaike bazilike u 4. vijek nove ere. Njihov ukras opisuje kao kompozicije različitih geometrijskih motiva. Otkriveni pod zato vam pruža dokaz o ukrašavanju podnih površina uzorcima u kasnijoj historiji građevine.
Ministar kulture i turizma Mehmet Nuri Ersoy objavio je 7. 9. 2026. da je otkriveno približno 105 kvadratnih metara mozaika. Taj pod nalazio se u središnjem brodu bazilike. Objava se odnosila na iskopani dio poda, a ne na cjelokupnu površinu mozaika u tom brodu.
Poređenje iz svakodnevnog života pomaže da razumijete zašto su datumi važni. Građevina može imati stariju konstrukciju i pod postavljen u nekoj kasnijoj fazi njenog korištenja. U Pompejopolisu predloženi datum gradnje oko 150–160. godine nove ere i datiranje mozaika u 4. vijek jasno razdvajaju te faze.
Ministarstvo povezuje kasnije arhitektonske zahvate, ukrase i mozaike bazilike s kristijanizacijom Pompejopolisa. Pod tako doprinosi razumijevanju historije preobrazbe građevine. Njegov značaj nadilazi geometrijske motive vidljive na površini.
Datiranje prve faze građevine zasniva se na zajedničkom razmatranju arhitekture, stratigrafije i nalaza. Datiranje u 4. vijek odnosi se konkretno na mozaike. Kada razdvojite te zaključke, možete razumjeti kako isti kompleks čuva dokaze iz različitih razdoblja.
Šta Erosova glava otkriva o rimskom Pompejopolisu?
Skulpturalno oblikovana glava prikazuje Erosa, boga ljubavi u grčkoj mitologiji. Pronađena je tokom iskopavanja 2026. godine, a datira se u drugu polovinu 2. vijeka nove ere. Istraživači je smatraju nalazom koji osvjetljava umjetničko i kulturno okruženje Pompejopolisa pod Rimskim Carstvom.
Starija je od geometrijskog podnog mozaika. Erosova glava i mozaik zato doprinose različitim dijelovima historije grada. Jedan nalaz govori o skulpturi iz doba Rimskog Carstva. Drugi pripada fazi ukrašavanja bazilike u 4. vijeku.
Glava je pronađena u dijelu kompleksa bazilike koji se naziva pastoforij. To mjesto nalaza predstavlja konkretan dio njenog arheološkog konteksta. Otkriće unutar kompleksa treba razmatrati zajedno s njenim datiranjem u 2. vijek. Kasniji mozaik ne treba koristiti za određivanje starosti skulpture.
Posmatrana zajedno, ova dva otkrića povezuju rimsku umjetničku kulturu s kasnijim razvojem građevine tokom kristijanizacije. Ta veza je hronološka i arheološka. Datiranje skulpture, datiranje poda i zabilježena mjesta nalaza doprinose takvom tumačenju.
Kolika je površina otkrivenog mozaika?
Otkrivena površina povećala se nakon objave iz 9. mjeseca o približno 105 kvadratnih metara. Agencija Anadolu je 11. 11. 2026. izvijestila da je iskopavanjem otkrivena površina mozaika povećana na približno 120 kvadratnih metara. U izvještaju agencije İHA objavljenom istog dana navedeno je 130 kvadratnih metara.
Ti podaci iz 11. mjeseca razlikuju se. Zato nijedan ne treba predstavljati kao usaglašenu konačnu mjeru. Oba izvještaja opisuju veću otkrivenu površinu od one navedene u objavi iz 9. mjeseca. Najjasniji prikaz zadržava podatak o približno 120 kvadratnih metara uz navođenje agencije Anadolu i podatak o 130 kvadratnih metara uz navođenje agencije İHA.
Zamjenik rukovodioca iskopavanja Ahmet Yasin Ekinci također je izvijestio o površinama pod mozaicima u središnjem i istočnom brodu trobrodne bazilike. Time je podacima o površini dodan i prostorni detalj. Slika koja se postepeno oblikuje obuhvata i količinu otkrivenog poda i njegov raspored unutar građevine.
Hronologija
- 64–63. prije nove ere: Pompej Veliki osnovao je Pompejopolis u okviru svog uređenja Ponta.
- Oko 150–160. godine nove ere: Predloženo datiranje prve faze gradnje bazilike.
- Druga polovina 2. vijeka nove ere: Razdoblje u koje se datira Erosova glava otkrivena 2026. godine.
- 4. vijek nove ere: Razdoblje u koje se datiraju geometrijski podni mozaici bazilike.
- 2006: U Pompejopolisu je započeo sveobuhvatan međunarodni projekt istraživanja i iskopavanja.
- 2025: Počela su iskopavanja bazilike i prepoznati su njeni temeljni zidovi.
- 7. 9. 2026.: U objavi ministarstva predstavljeno je približno 105 kvadratnih metara mozaika.
- 11. 11. 2026.: Agencija Anadolu izvijestila je o približno 120 kvadratnih metara otkrivenog mozaika; izvještaj agencije İHA naveo je 130 kvadratnih metara.
- Planirano za 2027.: Tim za iskopavanje namjerava otkriti dodatne površine mozaika i izgraditi trajni zaštitni krov.
Detalji koje nećete pronaći u vodičima
Na površini brda Zımbıllı Tepe 2005. godine nije bilo vidljivih ostataka građevina. Geofizička istraživanja ipak su prepoznala tragove ulica, javnih građevina i dva pozorišta. Razlika između izgleda površine i rezultata istraživanja važan je dio priče o tome kako je postalo moguće arheološki razumjeti grad.
Radovi na bazilici napredovali su od prepoznavanja temeljnih zidova 2025. do otkrivanja cjelokupne osnove građevine tokom sezone 2026. godine. Otkrića mozaika dio su tog šireg arhitektonskog istraživanja. Arheolozi su utvrđivali raspored građevine dok su otkrivali njene ukrašene podove.
Podatak iz 9. mjeseca o 105 kvadratnih metara nije obuhvatao cjelokupan mozaički pod središnjeg broda. Taj detalj pomaže objasniti zašto su kasniji izvještaji mogli navesti veću otkrivenu površinu. Promjene u navedenoj površini bilježe napredak iskopavanja, a ne promjenu veličine antičkog poda.
Do 11. mjeseca 2026. konstrukcija privremenog krova prekrivala je građevinu s mozaicima radi zaštite ostataka. Tim je najavio i planove za trajni krov 2027. godine. Zaštita i daljnje iskopavanje zato čine povezane dijelove naredne planirane sezone.
Ko iskopava baziliku i šta slijedi?
Prema izvještaju agencije Anadolu iz 11. mjeseca 2026. godine, iskopavanja su se provodila za Ministarstvo kulture i turizma pod vodstvom doc. dr. Mevlüta Eliüşüka s Univerziteta Karabük. Istraživanje bazilike počelo je 2025. godine. Ono pripada široj historiji istraživanja nalazišta, čiji je sveobuhvatni međunarodni projekt započeo 2006. godine.
Za 2027. godinu tim je najavio dva cilja: otkrivanje nastavka mozaika i prekrivanje bazilike trajnim krovom. To su planovi za buduću sezonu. Slijede nakon otkrivanja cjelokupne osnove građevine 2026. godine i postavljanja privremene zaštite.
Često postavljana pitanja
Jesu li mozaik i Erosova glava iz istog razdoblja?
Nisu. Erosova glava datira se u drugu polovinu 2. vijeka nove ere. Geometrijski podni mozaici datiraju se u 4. vijek. Prva faza gradnje bazilike smješta se približno u 150–160. godinu nove ere.
Koji se motivi pojavljuju na mozaiku?
Ministarstvo kulture i turizma opisuje kompozicije sastavljene od različitih geometrijskih motiva. U objavi iz 9. mjeseca 2026. navedeno je da se približno 105 kvadratnih metara tog poda nalazi u središnjem brodu.
Pomaže li Erosova glava u razumijevanju kulture grada?
Istraživači tumače glavu kao dokaz o umjetničkom i kulturnom okruženju Pompejopolisa u doba Rimskog Carstva. Prikazuje Erosa, boga ljubavi iz grčke mitologije, i datira se u drugu polovinu 2. vijeka nove ere.
Zašto izvještaji navode različite površine mozaika?
Prijavljena otkrivena površina povećavala se tokom iskopavanja. U objavi iz 9. mjeseca navedeno je približno 105 kvadratnih metara. Agencija Anadolu je 11. 11. 2026. izvijestila o približno 120 kvadratnih metara, dok je İHA navela 130 kvadratnih metara. Podaci iz 11. mjeseca nisu usaglašeni.
Izvori
- Vikipedi — Pompejopolis tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Pompejopolis en.wikipedia.org
- Ministarstvo kulture i turizma — Objava o mozaiku u Pompejopolisu engelsiz.ktb.gov.tr
- Agencija Anadolu — U Pompejopolisu otkriveno 105 kvadratnih metara podnih mozaika aa.com.tr
- Agencija Anadolu — Povećava se površina otkrivenog mozaika u Pompejopolisu aa.com.tr
- İHA / Son Dakika — Izvještaj o 130 kvadratnih metara mozaika u Pompejopolisu sondakika.com
- HeritageDaily — Veliki rimski mozaik otkriven u antičkom Pompejopolisu u Turskoj heritagedaily.com
FAQ
Šta otkrivaju mozaik i Erosova glava iz Pompejopolisa?
Osvjetljavaju umjetničku kulturu grada u doba Rimskog Carstva i kasniju preobrazbu bazilike tokom kristijanizacije. Erosova glava potječe iz druge polovine 2. vijeka nove ere, dok geometrijski mozaici potječu iz 4. vijeka.
Gdje se nalazi Pompejopolis?
Pompejopolis je rimski grad na brdu Zımbıllı Tepe, u blizini Taškoprua (Taşköprü) u Kastamonuu, u dolini rijeke Gökırmak.
Kolika je površina novootkrivenog mozaika?
U objavi iz 9. mjeseca 2026. navedeno je približno 105 kvadratnih metara. Agencija Anadolu je 11. 11. 2026. izvijestila o približno 120 kvadratnih metara, dok je u izvještaju agencije İHA navedeno 130 kvadratnih metara.
Gdje je pronađena Erosova glava?
Glava je pronađena tokom iskopavanja 2026. godine u dijelu kompleksa bazilike koji se naziva pastoforij.
Image: Pomp-11.jpg — Toichobate, CC BY-SA 4.0
