شاید شما هم شنیده باشید که باغهای معلق بابل یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان بودند. این بخش درست است. نام آنها در فهرست یونانی عجایب هفتگانه آمده است. پرسش دشوارتر این است: آیا این باغها همان‌جایی بودند که روایت‌ها می‌گویند؟ اصلاً جایی وجود داشتند؟
در این مقاله، همراه شما گفته‌های نویسندگان باستان، یافته‌های باستان‌شناسان و اختلاف‌نظرهای باقی‌مانده میان پژوهشگران را بررسی می‌کنیم.
پاسخ کوتاه
هنوز کسی نشان نداده که باغها به شکلی که نویسندگان دوران باستان توصیف کرده‌اند وجود داشته‌اند. محل آنها هم مشخص نشده است. در میان عجایب هفتگانه، باغهای معلق تنها موردی هستند که جای دقیقشان شناسایی نشده است.
سه واقعیت محور این بحث‌اند:
- هرودوت (Herodot)، تاریخ‌نگار سده پنجم پیش از میلاد که بابل را توصیف کرده، نامی از باغها نمی‌برد.
- پژوهش سال 1994 استفانی دالی (Stephanie Dalley) یادآور میشود که منابع مکتوب فراوانِ دوران بختالنصر دوم (II. Nebukadnezar) هیچ اشاره‌ای به آنها ندارند.
- ارزیابی سال 2025 مجله آرکیولوژی (Arkeoloji) می‌گوید در بابل هیچ بقایایی که با قطعیت به این باغها نسبت داده شود وجود ندارد.
این حجم از سکوت چشمگیر است. بااین‌حال، سکوت مدرک قطعی نیست. در ادامه می‌بینید چرا این پرسش هنوز باز مانده است.
باغهای معلق بابل کجا بودند و در کدام کشور قرار داشتند؟
روایت سنتی، باغها را در شهر باستانی بابل (Babil)، نزدیک حله (Hille) در عراق (Irak) امروزی قرار میدهد. به گفته یونسکو (UNESCO)، محوطه بابل در 85 کیلومتری جنوب بغداد است. پس اگر بپرسید «در کدام کشور؟»، پاسخِ روایت سنتی، عراق است.
اما واژه «سنتی» اینجا اهمیت دارد. این مکان بخشی از روایت است، نه واقعیتی که با اندازه‌گیری مشخص شده باشد. در بابل باغی از دل خاک بیرون نیامده که بتوان به آن اشاره کرد.
طبق افسانه، چه کسی باغها را ساخت؟
شناخته‌شده‌ترین روایت می‌گوید بختالنصر دوم، که از 605 تا 562 پیش از میلاد حکومت میکرد، باغها را ساخت. همسر او آمیتیس (Amytis) اهل ماد (Medya) بود. طبق افسانه، آمیتیس دلتنگ زادگاهش شده بود و پادشاه باغها را ساخت تا دلتنگی او را تسکین دهد.
روایتی دیگر، ساخت باغها را به ملکه افسانهای سمیرامیس (Semiramis) نسبت میدهد. همین که دو روایت، دو سازنده متفاوت معرفی می‌کنند، نشانه‌ای برای احتیاط است. داستان در جریان نقل‌شدن تغییر کرده است.
نویسندگان باستان دقیقاً چه می‌گویند؟
روایت باغها از طریق نویسندگانی به ما رسیده که مدت‌ها پس از زمان فرضی ساخت آنها زندگی می‌کردند.
بروسوس (Berosos)، کاهن بابلی، حدود 290 پیش از میلاد می‌نوشت. گزارش او از باغها را بعدها یوسف فلاوی (Josephus) نقل کرد. بنابراین قدیمی‌ترین رشته این روایت از طریق نویسنده‌ای دیگر به ما رسیده است.
دیودور سیسیلی (Diodoros)، نویسنده سده اول پیش از میلاد، اندازه‌هایی ارائه می‌کند. او باغی مربع‌شکل را توصیف می‌کند. طول هر ضلع آن چهار پلترون است. بلندترین رواق نیز 50 ذراع ارتفاع دارد.
استرابون (Strabon) روش آبیاری را توضیح میدهد. در روایت او، آب رود فرات با پیچ ارشمیدس بالا کشیده میشود.
شما به این الگو توجه کنید. جزئیات دقیق‌اند، اما نویسندگان چندین قرن پس از دوران بختالنصر می‌نوشتند. کسانی که واقعاً در بابلِ روزگار او زندگی می‌کردند، در منابعی که دالی بررسی کرده، توصیف مشابهی به جا نگذاشته‌اند.
خط زمانی
- 704–681 پیش از میلاد: دوران حکومت سناخریب (Sanherib). نظریه نینوا (Ninova) او را سازنده باغ معرفی می‌کند.
- 605–562 پیش از میلاد: دوران حکومت بختالنصر دوم. روایت سنتی، باغها را به او پیوند میدهد.
- حدود 290 پیش از میلاد: بروسوس گزارشی می‌نویسد که بعدها یوسف فلاوی آن را نقل می‌کند.
- سده اول پیش از میلاد: دیودور اندازه‌های باغ در بابل را توصیف می‌کند.
- 1899–1917: گروه روبرت کلدوی (Robert Koldewey) در بابل کاوش می‌کند و ساختمانی طاق‌دار را از خاک بیرون می‌آورد که او آن را به باغها مرتبط میداند.
- 1994: استفانی دالی پژوهش «نینوا، بابل و باغهای معلق» را منتشر می‌کند.
- 2000: جولیان رید (Julian Reade) مقاله خود را درباره مکان‌های احتمالی باغها در بابل و نابودی بقایای آنها منتشر می‌کند.
- 2019: یونسکو محوطه بابل را به فهرست میراث جهانی اضافه می‌کند.
کاوش آلمانی‌ها در بابل
روبرت کلدوی از 1899 تا 1917 در بابل کاوش کرد. او در کاخ جنوبی سازهای طاق‌دار کشف کرد. برداشت او این بود که این سازه، زیرسازی باغهای معلق است.
بسیاری از خوانندگان این ماجرا را از کتاب‌های قدیمی‌تر می‌شناسند. دیدگاه امروزی قطعیت کمتری دارد. نشنال جئوگرافیک (National Geographic) گزارش میدهد که طبق تفسیر رایج امروزی، ساختمان طاق‌دار احتمالاً انبار بوده است. بنابراین مشهورترین «کشف» مرتبط با باغها شاید اصلاً باغ نبوده باشد.
شاید باغها هرگز در بابل نبودند
استفانی دالی استدلالی جسورانه مطرح می‌کند. به گفته او، باغهای معروف در بابل نبودند. او جای آنها را نینوا، نزدیک موصل (Musul)، میداند. در نظریه او، سازنده باغها سناخریب، پادشاه آشور (Asur)، است که از 704 تا 681 پیش از میلاد حکومت میکرد.
چه شواهدی از نظر او پشتیبانی می‌کنند؟
- کتیبه خود سناخریب، بوستانی در نینوا را توصیف می‌کند. الگوی آن کوه‌های آمانوس (Amanos Dağları) بود. در آن درختان میوه و گیاهان خوش‌بو وجود داشت.
- در اطراف نینوا، سامانه‌ای از آب‌گذر و کانال پیدا شده که قدمت آن به دوران سناخریب می‌رسد.
- پژوهش سال 1983 دی. جی. وایزمن (D. J. Wiseman) نقش‌برجسته‌ای از کاخ شمالی آشوربانی‌پال (Asurbanipal) در نینوا را بررسی می‌کند. این نقش، باغی را نشان میدهد که پیرامون تپه‌ای شکل گرفته و با آب‌گذر و کانال‌ها آبیاری می‌شده است.
این‌ها سرنخ‌های واقعی و مادی درباره باغهای آشورند. آنها بیش از هر چیزی که تاکنون در بابل پیدا شده، با تصور باغی مهندسی‌شده و آبیاری‌شده سازگارند.
اما یک مشکل بزرگ وجود دارد. دیودور و بعضی دیگر از نویسندگان یونانی و رومی، باغها را به‌روشنی در بابل قرار می‌دهند. این مهم‌ترین مانع متنی در برابر نظریه نینواست. دالی باید توضیح دهد چرا این همه نویسنده، باغ را در شهر اشتباهی قرار داده‌اند.
یا فقط یک داستان؟
ایده سوم بیشتر جنبه ادبی دارد. بعضی پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند که باغها ساخته‌وپرداخته ادبیات بوده‌اند. از این دیدگاه، نویسندگان یونانی و رومی باغی شرقی و آرمانی را تصور کردند و روایت از دل آن تصویر شکل گرفت.
این یک نظریه است، نه یافته‌ای اثبات‌شده. با سکوت هرودوت و اسناد بابلی سازگار است. اما آن را هم نمی‌توان ثابت کرد.
چرا ویرانه‌ها شاید پاسخ قطعی ندهند؟
جولیان رید در مقاله‌ای در سال 2000 توضیح میدهد چرا نباید نبودِ ویرانه‌ها را مدرکی قطعی دانست. در بابل، طی هزاران سال آجرها را برده‌اند. از بسیاری از ساختمان‌های بزرگ فقط پی‌ها باقی مانده است. اگر باغی آنجا بوده، ممکن است بقایای آن هم به همین شکل از بین رفته باشد.
شما ساختمانی قدیمی را در شهر خودتان تصور کنید که تخریب شده است. آجرهایش سر از خانه‌های همسایه و دیوار باغها درمی‌آورند. سال‌ها بعد، دیگر کسی نمی‌تواند بگوید آن ساختمان کجا بوده است. بابل هزاران سال این فرایند را از سر گذرانده است.
دلیل دومی هم برای احتیاط وجود دارد. طبق ارزیابی یونسکو، حدود 85 درصد از محدوده حفاظت‌شده کاوش نشده است. بیشتر بابل هنوز زیر زمین است.
باغهای معلق بابل امروز: چه چیزی میتوانید ببینید؟
شما امروز میتوانید از محوطه بابل بازدید کنید. یونسکو در سال 2019 آن را به فهرست میراث جهانی اضافه کرد.
اما درباره باغها واقع‌بین باشید. ارزیابی سال 2025 آرکیولوژی می‌گوید در بابل هیچ بقایایی که با قطعیت به آنها نسبت داده شود وجود ندارد. پس سازه تأییدشدهای از باغهای معلق در دست نیست که به شما نشان دهند. راهنمایی که به سازهای اشاره می‌کند و آن را باغهای معلق می‌نامد، در واقع نظریه‌ای را مطرح می‌کند.
عکس‌ها، تصاویر واقعی و طراحیها
مردم اغلب دنبال عکس یا «تصویر واقعی» باغها می‌گردند. چنین تصویری وجود ندارد. هیچ سازه تأییدشدهای در دست نیست که بتوان از آن عکس گرفت.
آنچه در اینترنت پیدا می‌کنید در دو گروه قرار می‌گیرد:
- نقاشیها و طراحیها. این‌ها تصور هنرمندان‌اند. موزه هنر متروپولیتن بشقابی دارد که دیوارها و باغهای بابل را نشان میدهد. تصویر آن بر پایه اثری از جان مارتین (John Martin) از این شهر در سال 1819 ساخته شده است. مارتین آن اثر را پیش از آغاز کاوش‌ها در بین‌النهرین (Mezopotamya) خلق کرد. او معماری را با ترکیب نمونه‌های رومی، مصری و هندی در ذهن خود ساخت.
- مدلهای رایانهای. در سال 2016، دانشجویان دانشگاه نورث‌همپتون مدلی سه‌بعدی از باغها را به استفانی دالی ارائه کردند. این مدل، تجسمی بر پایه توصیفهای پژوهشگران است، نه ثبتِ ساختمانی کشف‌شده.
همه این‌ها را تصویرسازی بدانید. هیچکدام مدرک نیستند.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
- واژه «معلق» گمراه‌کننده است. ریشه یونانیِ kremastos درختانی را هم در بر می‌گیرد که روی سازهای مرتفع، مانند تراس، کاشته شده‌اند. لازم نبوده باغها در هوا آویزان باشند.
- از یک نقش‌برجسته گمشده، فقط طراحیها باقی مانده است. نقش‌برجسته باغ از کاخ سناخریب باقی نمانده است. طراحی‌های اصلی کاوشگران از آن باقی مانده‌اند.
- بیشتر بابل کاوش نشده است. طبق ارزیابی یونسکو، حدود 85 درصد از محدوده حفاظت‌شده حفاری نشده است.
- یک نقاشی مشهور از کاوش‌ها قدیمی‌تر است. تصویر بابلِ جان مارتین در سال 1819، پیش از هرگونه کاوش در بین‌النهرین خلق شد. بنابراین ظاهر آن حاصل تخیل است.
پس آیا باغها وجود داشتند؟
وضعیت شواهد چنین است.
در برابر روایت سنتی: هرودوت از باغها نام نمی‌برد. اسناد فراوانِ دوران بختالنصر هم اشاره‌ای به آنها ندارند. هیچ بقایای تأییدشدهای در بابل شناسایی نشده است. امروزه ساختمان طاق‌دار کلدوی را احتمالاً انبار می‌دانند.
در حمایت از وجود نوعی باغ واقعی: کتیبه سناخریب، بوستانی آبیاری‌شده در نینوا را توصیف می‌کند. آب‌گذرها و کانال‌های دوران او در آنجا پیدا شده‌اند. یک نقش‌برجسته آشوری نیز باغی را نشان میدهد که آب از راه کانال‌ها به آن می‌رسد.
آنچه حل نشده است: نویسندگان دوران باستان باغها را در بابل قرار می‌دهند و رید نشان میدهد که نبودِ ویرانه‌ها چیز چندانی را ثابت نمیکند.
برداشت منصفانه این است: هنوز روشن نیست باغها به شکلی که نویسندگان دوران باستان توصیف کرده‌اند وجود داشته‌اند یا نه، و کجا بوده‌اند. شاید باغی واقعی در جایی از بین‌النهرین وجود داشته است. ساخته‌وپرداخته ادبیات بودنِ آن هم ممکن است.
پرسش‌های متداول
آیا باغهای معلق بابل واقعاً وجود داشتند؟
هنوز پاسخ قطعی نداریم. هیچ بقایای تأییدشدهای شناسایی نشده و اسناد بابلی همدوره نیز از این باغها نام نمیبرند. این سکوت ثابت نمیکند که باغها هرگز وجود نداشتهاند. بعضی پژوهشگران معتقدند باغی واقعی در نینوا بوده است.
باغهای معلق بابل در کدام کشور بودند؟
روایت سنتی، محل آنها را شهر باستانی بابل، نزدیک حله در عراق امروزی میداند. به گفته یونسکو، محوطه بابل در 85 کیلومتری جنوب بغداد قرار دارد.
آیا امروز میتوان از باغهای معلق بابل بازدید کرد؟
شما میتوانید از محوطه بابل بازدید کنید؛ محوطهای که یونسکو در سال 2019 ثبت کرد. اما طبق ارزیابی سال 2025 مجله آرکیولوژی، هیچ بقایایی با شناسایی قطعی از باغها وجود ندارد. بنابراین سازه تأییدشدهای از باغها برای دیدن در دست نیست.
آیا عکس واقعی از باغهای معلق بابل وجود دارد؟
خیر. طراحیها، نقاشیها و مدلهای رایانهای وجود دارند، اما حاصل تخیل یا تجسم توصیفهای مکتوباند. هیچکدام سازهای تأییدشده را نشان نمیدهند.
طبق افسانه، چه کسی باغهای معلق را ساخت؟
افسانه، ساخت باغها را به بختالنصر دوم نسبت میدهد که از 605 تا 562 پیش از میلاد حکومت میکرد. گفته میشود او باغها را برای همسر مادی خود، آمیتیس، ساخت. روایتی دیگر، سازنده را ملکه افسانهای سمیرامیس میداند.
منابع
- ویکی‌پدیا — باغهای معلق بابل tr.wikipedia.org
- یونسکو — بابل whc.unesco.org
- ویکی‌پدیا — باغهای معلق بابل en.wikipedia.org
- استفانی دالی — نینوا، بابل و باغهای معلق doi.org
- جولیان رید — اسکندر کبیر و باغهای معلق بابل cambridge.org
- نشنال جئوگرافیک — آیا باغهای معلق بابل واقعاً در بابل بودند؟ nationalgeographic.com
- آرکیولوژی — باغ معلق archaeology.org
- موزه هنر متروپولیتن — از آشور تا ایبری در سپیده‌دم عصر کلاسیک resources.metmuseum.org
- دی. جی. وایزمن — باغهای بین‌النهرین cambridge.org
- موزه هنر متروپولیتن — بشقاب: دیوارها و باغهای معلق بابل metmuseum.org
- دانشگاه نورث‌همپتون — دانشجویان مدل سه‌بعدی خود از باغهای معلق بابل را ارائه می‌کنند northampton.ac.uk
FAQ
آیا باغهای معلق بابل واقعاً وجود داشتند؟
هنوز پاسخ قطعی نداریم. هیچ بقایای تأییدشدهای شناسایی نشده و اسناد بابلی همدوره نیز از این باغها نام نمیبرند. این سکوت ثابت نمیکند که باغها هرگز وجود نداشتهاند. بعضی پژوهشگران معتقدند باغی واقعی در نینوا بوده است.
باغهای معلق بابل در کدام کشور بودند؟
روایت سنتی، محل آنها را شهر باستانی بابل، نزدیک حله در عراق امروزی میداند. به گفته یونسکو، محوطه بابل در 85 کیلومتری جنوب بغداد قرار دارد.
آیا امروز میتوان از باغهای معلق بابل بازدید کرد؟
شما میتوانید از محوطه بابل بازدید کنید؛ محوطهای که یونسکو در سال 2019 ثبت کرد. اما طبق ارزیابی سال 2025 مجله آرکیولوژی، هیچ بقایایی با شناسایی قطعی از باغها وجود ندارد. بنابراین سازه تأییدشدهای از باغها برای دیدن در دست نیست.
آیا عکس واقعی از باغهای معلق بابل وجود دارد؟
خیر. طراحیها، نقاشیها و مدلهای رایانهای وجود دارند، اما حاصل تخیل یا تجسم توصیفهای مکتوباند. هیچکدام سازهای تأییدشده را نشان نمیدهند.
طبق افسانه، چه کسی باغهای معلق را ساخت؟
افسانه، ساخت باغها را به بختالنصر دوم نسبت میدهد که از 605 تا 562 پیش از میلاد حکومت میکرد. گفته میشود او باغها را برای همسر مادی خود، آمیتیس، ساخت. روایتی دیگر، سازنده را ملکه افسانهای سمیرامیس میداند.
Image: Babylon; the city (above); the hanging gardens of Babylon Wellcome L0047679.jpg — Wikimedia Commons, CC BY 4.0
