Everest’e ilk çıkış: Edmund Hillary ve Tenzing Norgay kimdir?

Everest’in zirvesinde en sıcak ayın ortalama sıcaklığı bile yaklaşık −18 °C’dir. Evinizdeki derin dondurucunun ayarı da genellikle bu değere yakındır. 29 Mayıs 1953’te iki adam bu soğukta, 8.848 metreyi aşan bir yükseklikte, saat 11.30’da zirveye ulaştı.

Bu yazıda Everest dağının nerede olduğunu, kaç metre olduğunu ve zirvede hava koşullarının nasıl olduğunu öğreneceksiniz. Ardından Yeni Zelandalı Edmund Hillary ile Şerpa dağcı Tenzing Norgay’ın kim olduğunu, zirve gününü ve hâlâ tartışılan soruları göreceksiniz.

Everest dağı nerede, hangi ülkede?

Everest, Asya’daki Himalayalar’ın Mahalangur Himal bölümünde yer alır. Dağ, Nepal ile Çin’in Tibet bölgesi arasındaki sınırda bulunur. Yani tek bir ülkeye ait değildir. Sınır, zirveden geçer.

Harita üzerinde aradığınızda dağın adını farklı biçimlerde görebilirsiniz. Nepalce adı Sagarmatha, Tibetçe adı Çomolungma’dır. Üçü de aynı dağı anlatır.

1953’te Hillary ile Norgay zirveye Nepal tarafından, güneydoğu sırtını izleyerek çıktı.

Everest dağı kaç metre? Yükseklik, rakım ve kilometre

Nepal ve Çin, 2020’de Everest’in deniz seviyesinden yüksekliğini ortaklaşa açıkladı: 8.848,86 metre. Rakım, bir noktanın deniz seviyesinden yüksekliği demektir. Dolayısıyla Everest’in rakımı da bu değerdir.

Kilometre cinsinden karşılığı 8,84886’dır. Evinizden iş yerinize giden yolun 8,8 kilometre olduğunu düşünün. Everest’in yüksekliği o kadar, ama dosdoğru yukarı doğrudur.

Everest, deniz seviyesinden ölçülen zirve yüksekliği bakımından Dünya’nın en yüksek dağıdır. Bu ölçütü bilmek önemlidir. Başka dağlar tabanından zirvesine kadar daha fazla yükselebilir, ama sıralama deniz seviyesine göre yapılır.

Everest dağı hava durumu nasıldır?

Royal Geographical Society’nin eğitim kaynağına göre zirvede en sıcak ay olan temmuzun ortalama sıcaklığı yaklaşık −18 °C’dir. Yılın en sıcak ayında bile sıcaklık buzun çok altındadır.

1953’te Hillary’nin yayımladığı anlatıya göre, son zirve yürüyüşünden hemen önce kamp termometresi −27 °C gösteriyordu.

Edmund Hillary ve Tenzing Norgay kimdir?

Edmund Hillary

Edmund Percival Hillary, 20 Temmuz 1919’da Yeni Zelanda’nın Auckland kentinde doğdu. Everest başarısından önce ailesinin arıcılık işinde çalışan bir dağcıydı. Yani dünyanın en yüksek dağına çıkan adam, gündelik işinde bal ve kovan ile uğraşıyordu.

Hillary, başarısının ardından şövalyelik unvanı aldı. 1961’de Nepal’in Khumjung köyünde bir okulun inşasını denetledi. 11 Ocak 2008’de Auckland’da öldü.

Tenzing Norgay

Tenzing Norgay, Mayıs 1914’te doğan, Nepal ve Hindistan’la anılan Şerpa dağcıydı. Şerpalar, Himalayalar’da yük taşıyan ve rota açan dağcı topluluğudur. Norgay 1935, 1936 ve 1938 Everest seferlerine yüksek irtifa hamalı olarak katıldı.

1952 ilkbaharındaki İsviçre Everest seferinde Raymond Lambert ile yaklaşık 28.200 feet yüksekliğe ulaştı. 1953’teki başarılı çıkış, onun Everest’e katıldığı yedinci seferdi. Yani zirveye aniden değil, yıllarca süren bir birikimle geldi.

Başarının ardından George Madalyası aldı. Everest başarısının teşvik ettiği Himalayan Mountaineering Institute, 4 Kasım 1954’te Darjeeling’de kuruldu. Norgay kurumun ilk saha eğitimi yöneticisi oldu. 9 Mayıs 1986’da Darjeeling’de öldü.

Norgay nerede doğdu?

Bu konuda tek bir yanıt yoktur. Norgay kendi anlatımında Nepal’in Tengboche yöresinde doğduğunu belirtti. Oğlu Jamling’in ortak yazdığı kitap dahil sonraki bazı anlatılar ise Tibet’in Kama Vadisi’ndeki Tse Chu’yu doğum yeri olarak gösterir.

29 Mayıs 1953: Zirve günü

1953’teki sefer, John Hunt’ın yönettiği Britanya ekspedisyonuydu. Hillary ve Norgay bu ekibin içinde zirveye çıkan ikiliydi. Onlardan önce de bir deneme olmuştu.

26 Mayıs 1953’te Tom Bourdillon ile Charles Evans, Everest’in Güney Zirvesi’ne ulaştı. Ana zirveye devam edemeden geri döndüler. Birkaç gün sonra sıra Hillary ile Norgay’a geldi.

28 Mayıs 1953’te ikili, George Lowe, Alfred Gregory ve Ang Nyima’nın desteğiyle yaklaşık 8.503 metrede IX numaralı kampı kurdu. Ertesi sabah saat 06.30’da açık devre oksijen donanımı kullanarak son zirve yürüyüşüne başladılar.

Saat 11.30’da zirveye ulaştılar. Yaklaşık 15 dakika orada kaldılar. Hillary, Norgay’ın buz kazmasıyla poz verdiği ünlü fotoğrafı bu sırada çekti.

Zirveye önce kim bastı? Mallory ve Irvine sorusu

İki ayrı tartışma var. İlki, 1953’te ikiliden hangisinin zirveye önce bastığıdır. Sefer lideri Hunt ortak başarıyı vurguladı. Norgay ise 1955 tarihli otobiyografisinde zirveye ilk adımı Hillary’nin attığını açıkladı.

İkinci tartışma 1924’e dayanır. George Mallory ile Andrew Irvine 1924’te son zirve denemelerinde kayboldu. Zirveye önce ulaşmış olabilecekleri öne sürüldü. 1999’daki araştırma da bunu kesin olarak kanıtlayamadı.

Bu yüzden 1953’ü, belgelenmiş ilk başarılı çıkış olarak anmak doğrudur. Siz bir kaynakta bu ifadeyi gördüğünüzde, cümlenin neden dikkatli kurulduğunu artık biliyorsunuz.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

• Doğum günü seçimi: Kesin doğum gününü bilmeyen Norgay, Everest başarısından sonra doğum gününü 29 Mayıs’ta kutlamayı seçti.
• Buzul yarığı: 1953 seferinde Hillary bir buzul yarığına düştüğünde Norgay, kazmasıyla ipi emniyete alarak onun düşüşünü durdurdu.
• −27 °C: Hillary’nin birinci el anlatımına göre, son yürüyüşten hemen önce kamp termometresi −27 °C gösteriyordu.
• Buzla tıkanan boru: Hillary’nin anlatımına göre zirve yolunda Norgay’ın oksijen donanımındaki çıkış borusu buzla tıkandı. Hillary buzu temizleyerek sorunu giderdi.
• Tüplere bağlanan ipler: IX numaralı kampta uygun bağlantı kayaları bulamayan ikili, çadır iplerini oksijen tüplerine bağladı.

Kısa kronoloji

1. Mayıs 1914 Tenzing Norgay doğdu; kesin doğum günü ve yeri belirsizdir.
2. 20 Temmuz 1919 Edmund Hillary Auckland’da doğdu.
3. 1924 Mallory ile Irvine son zirve denemelerinde kayboldu.
4. 1935 Norgay Everest seferine yüksek irtifa hamalı olarak katıldı.
5. 1952 ilkbaharı Norgay ile Lambert yaklaşık 28.200 feet yüksekliğe ulaştı.
6. 26 Mayıs 1953 Bourdillon ile Evans Güney Zirvesi’ne ulaşıp geri döndü.
7. 28 Mayıs 1953 Hillary ile Norgay IX numaralı kampı kurdu.
8. 29 Mayıs 1953 İkili saat 11.30’da zirveye ulaştı.
9. 4 Kasım 1954 Himalayan Mountaineering Institute Darjeeling’de kuruldu.
10. 1961 Hillary Khumjung’da okul inşasını denetledi.
11. 9 Mayıs 1986 Norgay Darjeeling’de öldü.
12. 11 Ocak 2008 Hillary Auckland’da öldü.
13. 2020 Everest’in yüksekliği 8.848,86 metre olarak açıklandı.

Everest dağı cesetleri neden yerinde kalıyor?

Everest’te ölen dağcıların cesetlerini indirmek zor ve pahalıdır. Buzlu yamaçlarda çok sayıda kişinin çalışmasını gerektirir. Bu yüzden her ölüm sonrasında iniş operasyonu yapılamayabilir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Everest Dağı tr.wikipedia.org
2. Royal Geographical Society — Mount Everest rgs.org
3. Royal Geographical Society — Everest 1953 rgs.org
4. NZ History — Hillary and Tenzing reach summit of Everest nzhistory.govt.nz
5. NZ History — The early years nzhistory.govt.nz
6. Te Ara — Hillary, Edmund Percival teara.govt.nz
7. Wikipedia — Tenzing Norgay en.wikipedia.org
8. Himalayan Mountaineering Institute — Legendary Mountaineers of HMI hmidarjeeling.com
9. Himalayan Mountaineering Institute — Origin and Growth hmidarjeeling.com
10. The Alpine Journal — Edmund Hillary, Everest, 1953: The Last Lap alpinejournal.org.uk
11. Christchurch City Libraries — Sir Edmund Hillary my.christchurchcitylibraries.com
12. Royal Geographical Society — Sir Edmund Hillary obituary rgs.org

Görsel: Tenzing and Hillary.jpg — Dirk Pons, CC BY-SA 3.0