Westminster’daki Roma lahdinde kim yatıyor? İki aday

Westminster’daki Roma lahdinin yazıtında Valerius Amandinus yazıyor; içindeki erkek iskeleti ise Orta Çağ’a tarihleniyor. Siz bu yazıda, mezarın yeniden kullanımını ve Ælfwig ihtimalinin dayanaklarını öğreneceksiniz. Taş üzerindeki adla kemiklerin tarihi, Westminster’da aynı kişiyi işaret etmiyor. [1]

Warwick Rodwell’in araştırması, iskelet için Westminster başrahibi Ælfwig’i öne çıkaran bir açıklama sunuyor. Ancak 1049’da ölen halefi Wulnoth da adaylar arasında yer alıyor. Kemiklerin MS 987–1052 aralığına tarihlenmesi, her iki ihtimale de alan bırakıyor. Dolayısıyla Westminster’daki araştırmanın sonucu, kesin bir isimden çok gerekçelendirilmiş bir kimlik önerisi. [1][2][3]

Westminster’daki lahit hangi yapıyla ilişkili?

Westminster Abbey, Londra’nın Westminster bölgesinde bulunan ve Anglikan geleneğine bağlı bir kilise. Resmî adı, Türkçeye Westminster Aziz Petrus Kolej Kilisesi olarak aktarılıyor. Bugünkü kilisenin yapımına, Kral III. Henry’nin emriyle 1245 yılında başlandı. [5][6]

Bu 1245 tarihi, lahitte bulunan iskeletin tarihinden belirgin biçimde daha geç. Kemik örneğinin verdiği MS 987–1052 aralığı, bugünkü yapının inşasından önceye uzanıyor. Bu nedenle lahdi anlamak için Westminster’ın farklı dönemlerini ayrı düşünmek gerekiyor. Roma taşı, Orta Çağ gömüsü ve mevcut kilise aynı tarihe ait değil. [1][6]

Lahit, Westminster Abbey’nin North Green alanında 1869 yılında resmen kazılarak çıkarıldı. Ardından East Cloister’a taşındı; daha sonra kuzeybatı kulesinin tabanına götürüldü. Günümüzde ise Abbey müzesindeki The Queen’s Diamond Jubilee Galleries’de sürekli sergileniyor. Siz Westminster’da bu esere bakarken, yalnızca Roma döneminden kalmış bir taş görmüyorsunuz. Eserin üzerindeki haç, aynı zamanda Orta Çağ’daki kullanımının görünür bir parçası. [1][2]

Roma yazıtındaki Valerius Amandinus kimdi?

Kireçtaşı lahit, Londra’da yaşamış varlıklı Valerius Amandinus’a adanmış bir yazıt taşıyor. Yazıtın ilişkilendirildiği dönem, MS yaklaşık 300–400 yılları arasına denk geliyor. Bu ad, lahdin Roma geçmişini açıklayan doğrudan bir kimlik bilgisi sunuyor. Ancak bugün içindeki iskeletin kimliğini belirlemek için tek başına yeterli olmuyor. [1]

Lahit, tek bir kireçtaşı bloğunun oyulmasıyla yaklaşık iki metre uzunluğunda hazırlanmış. Taş duvarlarının ortalama kalınlığı ise yaklaşık 10 santimetre olarak belirtiliyor. Bu ölçüler, ortada yalnızca bir mezar yazıtı bulunmadığını açıkça gösteriyor. Valerius Amandinus’un adı, büyük ve kalın duvarlı bir taş mezarla birlikte korunuyor. [2]

Gündelik hayatta eski bir eşyanın üzerindeki isim, her zaman son sahibini göstermeyebilir. Westminster’daki Valerius Amandinus yazıtını da bu ayrımı gözeterek okumak gerekiyor. Burada ayrımı sağlayan somut bulgu, kemiklerden elde edilen MS 987–1052 tarih aralığı. Yazıt Roma dönemini anlatırken, korunmuş iskelet çok daha sonraki bir gömüye işaret ediyor. [1]

İskeletin yaşı, boyu ve tarihi nasıl belirlendi?

Lahit ve içindeki iskelet, Warwick Rodwell’in araştırması kapsamında 2016’da ayrıntılı biçimde incelendi. CNN’nin aktardığına göre, iskeletin yaklaşık yüzde 90’ı korunmuş durumdaydı. Böylece inceleme, büyük bölümü mevcut olan bir erkek iskeleti üzerinden yürütüldü. [2][4]

Pre-Construct Archaeology’den insan kemiği uzmanı James Young Langthorne, kişinin yaşını ve boyunu değerlendirdi. Sonuç, ölüm yaşını 35–49 aralığına, boyunu ise yaklaşık 1,75 metreye yerleştirdi. Bu değerlendirme, 19. yüzyılda yapılan tanımlamadan hem yaş hem boy bakımından ayrılıyor. Eski inceleme, kişiyi en fazla 30 yaşında ve yaklaşık 1,70 metre boyunda tanımlıyordu. [1][3]

Asıl dönem ayrımını, Scottish Universities Environmental Research Centre’da incelenen kemik örneği sağladı. Radyokarbon incelemesi, örneği MS 987–1052 aralığına yerleştiren bir sonuç verdi. Siz burada 987 ya da 1052’yi kesin ölüm yılı olarak okumamalısınız. Araştırmanın verdiği sonuç, tek bir yıl yerine bu tarih aralığıdır. [1]

Kemiklerde iyileşmiş kırıklar ile osteoartrit ve gut belirtileri de tespit edildi. Ancak ölümü açıklayabilecek ciddi bir hastalık veya yaralanma izi saptanmadı. Bu ayrım, Westminster’daki kişinin sağlık bulgularıyla ölüm nedenini birbirine karıştırmayı engelliyor. İyileşmiş kırıkların bulunması, kişinin bu yaralanmalar yüzünden öldüğünü tek başına göstermiyor. [2]

2016 incelemesi böylece hem eski yaş tahminini değiştirdi hem gömünün dönemini belirledi. Buna karşılık kemiklerin verdiği bilgiler, Ælfwig adını doğrudan ortaya koymadı. Kimlik önerisi, bu sonuçların Westminster başrahipleri hakkındaki bilgilerle birlikte değerlendirilmesine dayanıyor. [1][3]

Lahitte Ælfwig mi, Wulnoth mu yatıyor?

Rodwell’e göre değerli taş lahit ve büyük haç, yüksek rütbeli bir din adamını düşündürüyor. Bu yorum, mezardaki kişinin muhtemelen bir Westminster başrahibi olduğu önerisini destekliyor. Ancak dinî makam hakkındaki bu değerlendirme, kişisel kimliğin kesinleştiği anlamına gelmiyor. [1]

Öne çıkan aday Ælfwig, 993’ten yaklaşık 1020’deki ölümüne kadar Westminster başrahibiydi. Onun ölüm tarihi, kemikler için belirlenen MS 987–1052 aralığı içinde kalıyor. Bu örtüşme, Ælfwig önerisinin kronolojik açıdan mümkün olduğunu gösteren somut bir unsur. [2]

Rodwell, Ælfwig’in başrahip olmadan önce Westminster’da keşişlik yapmış olmasını ayrıca değerlendiriyor. Araştırmacıya göre bu geçmiş, Ælfwig’i diğer adayın önüne geçiren bir unsur. Dolayısıyla öneri yalnızca yaklaşık 1020 ölüm tarihinin radyokarbon aralığına uymasına dayanmıyor. Westminster’daki önceki keşişliği de Rodwell’in tercihinde etkili olan bilgiler arasında bulunuyor. [3]

Alternatif aday Wulnoth ise Ælfwig’in halefiydi ve 1049 yılında hayatını kaybetti. Onun ölüm tarihi de MS 987–1052 aralığının içinde yer alıyor. Bu nedenle radyokarbon sonucu, Wulnoth ihtimalini tek başına dışarıda bırakmaya yetmiyor. [1]

Rodwell, Ælfwig ile Wulnoth’un bilinmeyen doğum tarihlerinin karşılaştırmayı sınırladığını da belirtiyor. Her iki isim, iskelet için verilen 35–49 yaş değerlendirmesine uyabilecek durumda. Siz bu nedenle Ælfwig’i kesinleşmiş kimlik yerine, araştırmanın öne çıkardığı aday olarak değerlendirebilirsiniz. Wulnoth ise aynı bulgularla bütünüyle elenmeyen alternatif olmaya devam ediyor. [3]

Roma mezarı Orta Çağ’da neden yeniden kullanıldı?

Lahdin kapağındaki Latin haçı, 10. veya 11. yüzyıla tarihlenen bir ekleme. Bu haç, Roma mezarının Orta Çağ’da yeniden kullanıldığını gösteren somut işaret. Kemiklerin MS 987–1052 aralığına tarihlenmesi de aynı dönemle uyum gösteriyor. Taşın üzerindeki değişiklik ile içindeki kalıntı, böylece birbirini destekleyen bilgiler sağlıyor. [1]

Rodwell’e göre geç Anglo-Sakson döneminde taş tabut üretimi sona ermişti. Bu koşullarda ikinci el bir Roma lahdi edinmek, itibarlı bir kazanım sayılabiliyordu. Yeniden kullanım, bu yorumda yalnızca eldeki eski taşı değerlendirmek anlamına gelmiyor. Westminster’daki değerli lahit, gömülen kişinin yüksek dinî konumuyla birlikte ele alınıyor. [1][2]

Bununla birlikte Roma mezarının seçilme gerekçesi, bütün yönleriyle açıklanmış bir konu değil. Araştırmaya katılmayan Winchester Üniversitesi arkeoloğu Simon Roffey, ek araştırma gerektiğini vurguluyor. Roffey’nin işaret ettiği soru, pagan mezarlarının Orta Çağ Hristiyanlarınca neden yeniden kullanıldığı. Dolayısıyla Westminster’daki haç yeniden kullanımı gösterirken, bütün tercih nedenlerini tek başına açıklamıyor. [2]

Kısa kronoloji

Westminster lahdinin kronolojisi, Roma yazıtından 2026’da yayımlanan araştırmaya uzanan farklı aşamaları birleştiriyor. Aşağıdaki sıralama, mezarın dönemiyle keşif ve inceleme tarihlerini birlikte izlemenizi sağlıyor. [1][2][3][4][6]

1. MS yaklaşık 300–400 Lahdin yazıtında anılan Valerius Amandinus’un Londra’da yaşadığı dönem.
2. MS 987–1052 İçerideki erkek iskeleti için belirlenen radyokarbon tarih aralığı.
3. 993–yaklaşık 1020 Kimlik önerisinde öne çıkan Ælfwig’in Westminster başrahipliği.
4. 1049 Alternatif kimlik adayı Wulnoth’un ölüm yılı.
5. 1245 III. Henry’nin emriyle bugünkü Westminster Abbey kilisesinin yapımına başlanması.
6. 1820 Lahdin bulunması, kapağının kırılması ve yeniden gömülmesi.
7. 1869 Lahdin North Green’de resmen kazılması ve kapağının onarılması.
8. 2016 Lahdin ve iskeletin konservasyon sırasında ayrıntılı incelenmesi.
9. 20 Ekim 2026 Rodwell’in araştırmasının çevrimiçi yayımlanması.

Rodwell’in makalesi, Journal of the British Archaeological Association dergisinde çevrimiçi olarak yayımlandı. Araştırmanın başlığı, Westminster Abbey’s Roman Sarcophagus and its Afterlife olarak kaydedildi. Makalenin 20 Ekim 2026 tarihi, incelenen gömünün tarihini değil araştırmanın yayımlanmasını gösteriyor. [4]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Lahitle karşılaşma, 1869’daki resmî kazıdan önce, işçilerin 1820’deki bulgusuyla başlamıştı. Ancak içindekiler ayrıntılı biçimde belgelenmeden mezar yeniden gömülmüş durumdaydı. İlk müdahalede işçiler kapağı altı parçaya ayırmış, onarım ise 1869’da yapılmıştı. Kapağın bugünkü hikâyesi, dolayısıyla Roma yapımıyla Orta Çağ haçından daha fazlasını içeriyor. [2][3]

Taş mezarın taşınması da kendi başına uzun süren bir işe dönüşmüştü. Lahdin kuzeybatı kulesinin tabanına götürülmesi, ağırlığı nedeniyle 36 saatten uzun sürdü. Yaklaşık iki metrelik uzunluk ve kalın kireçtaşı duvarlar, eserin fiziksel ölçeğini somutlaştırıyor. [2]

İskeletin kaybolduğu düşünülürken, 2016’daki konservasyon çalışması bu kanaati değiştiren bulguyu ortaya çıkardı. Lahit atölyede açıldığında, içindeki iskelet neredeyse eksiksiz durumda yeniden bulundu. CNN’nin aktardığı yaklaşık yüzde 90 korunma oranı, bu durumu sayısal olarak ifade ediyor. [2][3]

2016’da lahdin tabanında dikdörtgen biçimli beyaz kireç kalıntısı da tespit edildi. Bu kalıntı, tamamen çürümüş bir ahşap tabutun izi olarak yorumlandı. Böylece inceleme, büyük taş kabın içinde başka bir tabut bulunduğu yorumunu da içerdi. Beyaz kalıntının ahşap tabutla ilişkilendirilmesi, araştırmanın bulgudan çıkardığı açıklamalardan biri olarak aktarılıyor. [3]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Westminster Abbey — Lahit araştırması duyurusu westminster-abbey.org
2. CNN / Local News 8 — Westminster’daki Roma lahdi araştırması localnews8.com
3. Taylor & Francis — Araştırmanın basın duyurusu newsroom.taylorandfrancisgroup.com
4. Journal of the British Archaeological Association — Warwick Rodwell, Westminster Abbey’s Roman Sarcophagus and its Afterlife doi.org
5. Wikipedia — Westminster Abbey en.wikipedia.org
6. Vikipedi — Westminster Manastırı tr.wikipedia.org

Görsel: Stone coffin – Roman.jpg — maggie jones., Public domain