جنوا‌یی‌ها چه کسانی بودند؟ جمهوری جنوا و مستعمره‌های آن

جنوایی‌ها چه کسانی بودند و جمهوری جنوا کجا بود؟

جنوایی‌ها (Cenevizliler) مردم و بازرگانان وابسته به یک جمهوری دریایی به مرکزیت جنوا (Cenova) بودند. سرزمین اصلی آن‌ها در لیگوریا (Ligurya)، در شمال غربی شبه‌جزیره ایتالیا قرار داشت. بازرگانان جنوایی از همین پایگاه، ارتباط‌های خود را در سراسر مدیترانه (Akdeniz) و تا دریای سیاه (Karadeniz) گسترش دادند.

جنوا از اواخر سده یازدهم به‌عنوان یک کمون آزاد قدرت گرفت. کشتیرانی و تجارت پشتوانه قدرت رو‌به‌رشد آن بودند. جمهوری جنوا (Ceneviz Cumhuriyeti) از سده سیزدهم تا پانزدهم شبکه گسترده‌ای از بندرها، مراکز تجاری و استحکامات ایجاد کرد. این شبکه اروپا (Avrupa)، آناتولی (Anadolu) و حوضه دریای سیاه را به هم پیوند می‌داد.

اگر شما هنگام سفر به ترکیه با نام جنوایی‌ها روبه‌رو شوید، گالاتا (Galata) پیوندی مستقیم با این تاریخ پیش رویتان می‌گذارد. گالاتا–پرا (Galata-Pera) به یکی از مراکز اصلی جنوایی‌ها در آناتولی و دروازه‌ای مهم برای تجارت دریای سیاه تبدیل شد. برج گالاتای کنونی (Galata Kulesi) را جنوایی‌ها در 1348–1349 ساختند.

پایتخت جمهوری جنوا کجا بود؟

پایتخت، شهر جنوا بود. این شهر امروزه نیز بندری فعال و مرکز اداری منطقه لیگوریای ایتالیاست. جنوا مرکز فعالیت‌های دریایی و تجاری جمهوری بود.

قدرت سیاسی در دست گروه محدودی از خاندان‌های بازرگان قرار داشت. بنابراین، جمهوری با نظام الیگارشی یا حکومت گروهی محدود اداره می‌شد. دوژها، یعنی فرمانروایان جمهوری، در چارچوب همین نظام سیاسی بسته انتخاب می‌شدند. واژه «جمهوری» نباید شما را به این تصور برساند که همه ساکنان به یک اندازه در قدرت سیاسی سهیم بودند.

سیمونه بوکانگرا (Simone Boccanegra) در 1339 نخستین دوژ جنوا شد. اصلاحات قانون اساسی آندره‌آ دوریا (Andrea Doria) در 1528 این مقام را تغییر داد. پس از آن اصلاحات، دوژها به‌جای تصدی مادام‌العمر، برای دوره‌های دوساله انتخاب می‌شدند.

پرچم و نشان جمهوری جنوا چه شکلی داشتند؟

پرچم جمهوری نقش صلیب سنت جورج (Aziz Georgios) را داشت: صلیبی سرخ بر زمینه‌ای سفید. استفاده از آن دست‌کم از 1113 مستند است. این طرح ساده نماد دولت دریایی جنوا بود.

نشانی که در دوره متأخر جمهوری اشرافی به کار می‌رفت، جزئیات بیشتری داشت. دو شیردال با دم‌های افراشته، سپری با نقش صلیب را نگه می‌داشتند. تاجی شاهی بالای سپر قرار داشت. پرچم و این نشان، با آرایش‌های متفاوتی از صلیب، هویت جنوایی را بیان می‌کردند.

نقشه جمهوری جنوا را چگونه بخوانید؟

نقشه قدرت جنوا باید در کنار قلمروها، بندرها و محله‌های تجاری را هم نشان دهد. بسیاری از سکونتگاه‌های آن سوی دریا، محله‌های بازرگانان در دل شهرهای دیگر بودند. یک کنسول یا نماینده دیگری از جنوا این جوامع را اداره می‌کرد. آن‌ها بخشی از شبکه‌ای بودند که شیوه حکومت در آن از جایی به جای دیگر تفاوت داشت.

در دوران جنگ‌های صلیبی، بازرگانان جنوایی در انطاکیه (Antakya)، لاذقیه (Lazkiye)، صور (Sur) و عکا (Akka) محله‌های تجاری داشتند. این محله‌ها جمهوری را به شرق مدیترانه پیوند می‌دادند. در جبیل (Biblos)، که جنوایی‌ها آن را جیبلت (Gibellet) می‌نامیدند، دودمان امبریاچی (Embriaci) سکونتگاه خصوصی خود را تأسیس کرد.

پیمان نیمفایون در 1261 فرصت‌های تجاری جنوا را گسترش داد. جمهوری در برابر پشتیبانی دریایی از میخائیل هشتم پالایولوگوس (VIII. Mihail Paleologos)، امپراتور روم شرقی (بیزانس، Bizans)، امتیازهای تجاری گسترده‌ای به دست آورد. پس از آن، گالاتا–پرا به حلقه‌ای اصلی میان تجارت مدیترانه‌ای جنوا و دریای سیاه تبدیل شد.

خیوس و کریمه مراکز دیگری به این شبکه افزودند. حکومت جنوا بر خیوس از 1346 تا 1566 ادامه داشت. در کریمه، بازرگانان در 1266 امتیاز کافا (Kefe) را از اردوی زرین گرفتند. این مکان‌ها باید در نقشه جنوا دیده شوند، اما ترتیبات سیاسی و تاریخ‌های هرکدام را باید جداگانه بررسی کرد.

جمهوری جنوا در اوج قدرت

قدرت جنوا در طول سده‌ها شکل‌های متفاوتی داشت. شبکه گسترده دریایی آن از سده سیزدهم تا پانزدهم شکل گرفت. در سده‌های شانزدهم و هفدهم، جنوا به یکی از مراکز مالی پیشرو اروپا تبدیل شد. بنابراین، گستره تجارت و اهمیت مالی آن، دو جنبه متفاوت از قدرتش را نشان می‌دهند.

پیروزی‌های نظامی نیز جایگاه جنوا را تقویت کردند. جنوا در 1284 در نبرد ملوریا (Meloria Muharebesi)، پیزا (Pisa) را شکست داد. این پیروزی برتری جنوا را در دریای تیرنی (Tiren Denizi) تثبیت کرد. بااین‌حال، رقابت با ونیز (Venedik) در کیوجا (Chioggia) موفقیتی کم‌دوام‌تر به همراه داشت.

جمهوری جنوا در برابر جمهوری ونیز

جنوا و ونیز دو جمهوری جداگانه ایتالیایی بودند. آن‌ها در قرون وسطی برای برتری در تجارت دریایی با هم جنگیدند. موضوع رقابتشان قدرت تجاری‌ای بود که پشتوانه هر دو دولت به شمار می‌رفت.

نیروهای جنوا در 1379 کیوجا را تصرف کردند و ونیز را تهدید کردند. بااین‌حال، ناوگان جنوا در 1380 تسلیم شد. جنگ با پیمان تورین در 1381 پایان یافت. این توالی رویدادها نشان می‌دهد چرا نمی‌توان تصرف کیوجا را پیروزی ماندگار جنوا دانست.

گالاتا، خیوس و شرق مدیترانه

گالاتا–پرا روبه‌روی قسطنطنیه (Konstantinopolis) قرار داشت و به یکی از ورودی‌های اصلی شبکه جنوا در دریای سیاه تبدیل شد. اگر شما به استانبول سفر کنید، این برج بنایی بازمانده با تاریخ ساخت مشخصی از دوره جنوایی‌ها پیش رویتان می‌گذارد. ساخت آن در 1348–1349 به دوره گسترش شبکه برون‌مرزی جمهوری تعلق دارد.

خیوس شکل دیگری از اداره قلمروهای آن سوی دریا را نشان می‌دهد. این جزیره از 1346 تا فتح آن به دست عثمانی‌ها در 1566 زیر حکومت جنوا ماند. تشکیلاتی شراکتی به نام مائونا (Maona)، تحت کنترل خاندان جوستینیانی (Giustiniani)، تا زمان آن فتح جزیره را اداره می‌کرد.

می‌توان اداره جزیره را از طریق مکاتبات رسمی، گزارش‌های اداری، فرمان‌ها و اسناد محضریِ محفوظ در بایگانی‌های جنوا دنبال کرد. این اسناد دوره حکومت جنوا را پوشش می‌دهند. بنابراین، خیوس تاریخ یک جزیره تحت تملک را به اسناد حکومت و تجارت پیوند می‌دهد.

جمهوری جنوا در کریمه

پس از آنکه بازرگانان در 1266 امتیاز کافا را از اردوی زرین گرفتند، این شهر به مرکز فعالیت منطقه‌ای جنوا تبدیل شد. این سکونتگاه همان فئودوسیای امروزی (Feodosya) است. چمبالو (Cembalo)، بالاکلاوای امروزی (Balaklava)، و سولدایا (Soldaia)، سوداک امروزی (Sudak)، از دیگر مراکز مهم بودند.

سوداک از 1365 تا 1475 زیر حکومت جنوا بود. بیشتر بناهای باقی‌مانده در دژ آن در همین دوره ساخته شدند. اگر شما به استحکامات جنوایی علاقه دارید، سوداک مجموعه قابل‌توجهی از آثار بازمانده از دوره اداره آن‌ها را در خود دارد.

فتح قسطنطنیه در 1453 بلافاصله به پایان این پایگاه‌ها در کریمه نینجامید. دفاع از آن‌ها تا 1475 ادامه داشت. در نتیجه، سلطه جنوا بر کریمه پس از سقوط قسطنطنیه نیز دوام آورد.

جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید

خاندان‌های خصوصی می‌توانستند بخش‌های ارزشمند شبکه تجاری جنوا را کنترل کنند. خاندان زاکاریا (Zaccaria) انحصارهای خصوصیِ مربوط به زاج در فوچا (Foça) و مصطکی در خیوس را در اختیار داشت. سکونتگاه امبریاچی در جیبلت نیز نقش دودمان‌های منفرد را در گسترش قلمروهای آن سوی دریا نشان می‌دهد.

این شبکه انسان‌های به‌بردگی‌گرفته‌شده را نیز جابه‌جا می‌کرد. در اواخر قرون وسطی، افرادی که از حوالی کافا، پرا، خیوس، لسبوس (Midilli) و قبرس منتقل می‌شدند، در میان محموله‌های تجاریِ ورودی به جنوا بودند. برده‌داری بخشی از همان نظام تجاری بود که این بندرها را به هم متصل می‌کرد.

بانکداری پیوندی با زندگی روزمره به دست می‌دهد. اگر شما برای سپرده‌گذاری یا دریافت اعتبار از بانک استفاده می‌کنید، می‌توانید این فعالیت‌ها را با کار مؤسسات مالی جنوا مقایسه کنید. کاخ سن جورجو (Palazzo San Giorgio) در 1407 به مقر بانک سن جورجو (Banco di San Giorgio) تبدیل شد. سال بعد، این مؤسسه اجازه گرفت بانکی عمومی برای سپرده‌گذاری و اعطای اعتبار افتتاح کند.

خط زمانی

• اواخر سده یازدهم: کمون آزاد جنوا در کشتیرانی و تجارت قدرت گرفت.
• 1261: پیمان نیمفایون امتیازهای تجاری با بیزانس را برقرار کرد.
• 1266: بازرگانان جنوایی امتیاز کافا را از اردوی زرین گرفتند.
• 1284: جنوا در ملوریا پیزا را شکست داد.
• 1339: سیمونه بوکانگرا نخستین دوژ شد.
• 1346: حکومت جنوا بر خیوس آغاز شد.
• 1348–1349: جنوایی‌ها برج گالاتای کنونی را ساختند.
• 1365: سوداک زیر حکومت جنوا قرار گرفت.
• 1381: پیمان تورین به جنگ کیوجا پایان داد.
• 1407: کاخ سن جورجو به مقر بانک سن جورجو تبدیل شد.
• 1475: دفاع از پایگاه‌های جنوا در کریمه تا این سال ادامه داشت.
• 1528: اصلاحات آندره‌آ دوریا دوره‌های دوساله را برای دوژها برقرار کرد.
• 1566: حکومت جنوا بر خیوس پایان یافت.
• 1768: جنوا حقوق خود بر کرس (Korsika) را به فرانسه (Fransa) واگذار کرد.
• 1797: جمهوری لیگوریا (Ligurya Cumhuriyeti) جای جمهوری قدیمی را گرفت.
• 1814–1815: دوره کوتاه استقلال پیش از الحاق به پادشاهی ساردنی سپری شد.

آیا جمهوری جنوا امروز یک کشور است؟

جمهوری جنوا دیگر به‌عنوان یک کشور وجود ندارد. جنوا اکنون شهری در ایتالیا و مرکز اداری لیگوریاست. این شهر امروزی هم‌نام پایتخت جمهوری پیشین است.

تحولات پایانی جمهوری طی چند دهه رخ داد. جنوا ناچار شد در 1768 از طریق پیمان ورسای، حقوق خود بر کرس را به فرانسه واگذار کند. پس از مداخله فرانسه، جمهوری لیگوریا در 14 ژوئن 1797 جای جمهوری قدیمی را گرفت.

جنوا در 1814 برای مدتی کوتاه استقلال خود را بازیافت. بر اساس ترتیبات کنگره وین (Viyana Kongresi)، در 1815 به پادشاهی ساردنی پیوست. این رویدادها توضیح می‌دهند چرا جایگاه کنونی جنوا با جایگاه جمهوری دریایی تاریخی آن تفاوت دارد.

پرسش‌های متداول

جنوایی‌ها چه کسانی بودند؟

آن‌ها مردم و بازرگانان وابسته به جمهوری دریایی مستقر در جنوا، در لیگوریا، بودند. شبکه برون‌مرزی آن‌ها بندرهای مدیترانه را به آناتولی و دریای سیاه متصل می‌کرد.

آیا جمهوری جنوا هنوز یک کشور است؟

خیر. در 1797 حکومتی دیگر جای جمهوری قدیمی را گرفت. جنوا پس از بازگشت کوتاه‌مدت استقلال در 1814، در 1815 به پادشاهی ساردنی پیوست.

آیا جنوایی‌ها برج گالاتا را ساختند؟

بله. جنوایی‌ها برج کنونی استانبول را در 1348–1349 ساختند. گالاتا–پرا یکی از مراکز مهم شبکه تجاری آن‌ها بود.

مستعمره‌های جنوا در کریمه کجا بودند؟

از مراکز مهم آن‌ها می‌توان به کافا در فئودوسیا، چمبالو در بالاکلاوا و سولدایا در سوداک اشاره کرد. پایگاه‌های کریمه تا 1475 دوام آوردند.

منابع

1. ویکی‌پدیا — جمهوری جنوا en.wikipedia.org
2. ویکی‌پدیای ترکی — جمهوری جنوا tr.wikipedia.org
3. ویکی‌پدیا — جنوا en.wikipedia.org
4. تره‌کانی — جنوا، جمهوری treccani.it
5. بنادر جنوا — تالار کومپره portsofgenoa.com
6. شهرداری جنوا — نشان comune.genova.it
7. مرکز میراث جهانی یونسکو — شبکه دریایی جنوا whc.unesco.org
8. مرکز میراث جهانی یونسکو — مراکز تجاری و استحکامات در مسیرهای تجارت جنوا whc.unesco.org
9. وزارت فرهنگ و گردشگری، درگاه فرهنگ — برج گالاتا kulturportali.gov.tr
10. دانشنامه اینترنتی اوکراین — سوداک encyclopediaofukraine.com
11. مرکز میراث جهانی یونسکو — مجموعه بناهای دژ سوداک whc.unesco.org
12. مدرسه فرانسوی آتن، فرانکیکا — اشغال خیوس (1346–1566) frankika.efa.gr
13. سیلوانا فوساتی رایتر‌ی — جنوایی‌ها و بازار بردگان در خاور نزدیک، RiMe rime.cnr.it
14. کاخ سن جورجو — خط زمانی palazzosangiorgio.org

FAQ

Image: Repubblica di Genova.jpg — Giovanni Tommaso Borgonio, Public domain