Dante kimdir? İlahi Komedya’da Cehennem, Araf ve Cennet

Dante’nin Cehennem’inin en dibinde hainler, ateşte yanmak yerine donmuş bir gölde cezalandırılır. Siz bu yazıda Dante’nin yaşamını ve İlahi Komedya’nın Cehennem, Araf, Cennet düzenini öğreneceksiniz. Cocytus adlı bu göl, yolculuğun dokuzuncu ve en aşağı dairesindedir. Dolayısıyla eseri yalnızca alevlerle düşünmek, Dante’nin kurduğu coğrafyanın bir bölümünü gözden kaçırır. [9]

İtalyan şair ve düşünür Dante Alighieri, 1265’te Floransa’da doğdu; 1321’de Ravenna’da öldü. İlahi Komedya, onun öte dünyadaki kurmaca yolculuğunu anlatan uzun bir şiirdir. Günlük okuma alışkanlığınızda uzun kitapları bölümlere ayırıyorsanız, burada kantoları takip edebilirsiniz. Eserin toplam 100 kantosu, Cehennem’den başlayıp Araf üzerinden Cennet’e ulaşır. Siz de okurken bu bölüm düzenini kişisel okuma takviminizin temeli yapabilirsiniz. [1]

Dante Alighieri kimdir?

Dante’nin yaşamında Floransa, hem doğduğu şehir hem siyasal görev aldığı yerdir. Şair, 1300 yılında şehrin yönetimindeki altı kişilik kurula iki aylığına seçildi. Bu görev, Dante’nin yalnızca şiirle ilgilenen bir yazar olmadığını gösterir. Floransa yönetimindeki bu deneyimi, yaşam öyküsünün somut siyasal duraklarından biridir. [2]

Beyaz Guelfoların siyasal yenilgisi, Dante’nin hayatında sürgünle sonuçlanan dönemin başlangıcını oluşturdu. Dante, 27 Ocak 1302’de para cezasına ve iki yıllık sürgüne mahkûm edildi. Ardından, yakalanması durumunda idam edilmesini öngören başka bir karar çıkarıldı. Böylece Floransa’daki yönetim göreviyle sürgün kararı, yaşamında birbirinden farklı iki konuma dönüştü. [2]

Dante’nin İlahi Komedya’yı yazmaya başlaması, yaklaşık 1306–1307’ye rastlar. Buna karşılık şiirin kurmaca yolculuğu, sürgün öncesindeki 1300 yılının Paskalya döneminde geçer. Siz okurken yazım zamanı ile anlatılan zamanı ayrı ayrı takip edebilirsiniz. Bu ayrım, Floransa’dan sürülen yazarla yolculuktaki Dante’yi aynı takvime yerleştirmemenizi sağlar. [1]

Kısa kronoloji

Dante’nin yaşamını ve eserlerini aşağıdaki tarihler üzerinden birlikte takip edebilirsiniz. İlk satırlar şairin hayatını, son satırlar ise ölümünden sonraki gelişmeleri gösterir. Yaklaşık verilen tarihler, özellikle Yeni Hayat ve İlahi Komedya için korunmuştur. [1][4]

1. 1265 Dante, Floransa’da doğdu. [1]
2. Yaklaşık 1293 Beatrice’ye aşkını anlatan Yeni Hayat yazıldı. [4]
3. 1300 Floransa’nın altı kişilik yönetim kurulunda görev aldı; kurmaca yolculuk da bu yılda geçer. [1][2]
4. 27 Ocak 1302 Para cezasına ve iki yıllık sürgüne mahkûm edildi. [2]
5. Yaklaşık 1304–1307 Convivio üzerinde çalıştı. [5]
6. Yaklaşık 1306–1307 İlahi Komedya’yı yazmaya başladı. [1]
7. 14 Eylül 1321 Ravenna’da, yaklaşık 56 yaşında öldü. [3]
8. 1519 Ravenna’daki Fransisken rahipler, kemiklerinin Floransa’ya götürülmesini engelledi. [16]
9. 1555 Venedik baskısının ardından divina sıfatı, eserin başlığında kalıcılaştı. [6]

Dante Alighieri’nin kitapları, eserleri ve şiirleri nelerdir?

Dante’nin yaklaşık 1293’te yazdığı Yeni Hayat, Beatrice’ye duyduğu aşkı konu alır. Eser, şiir ve düzyazıyı birleştiren prosimetrum biçiminde kurulmuş bir aşk anlatısıdır. Bu nedenle Yeni Hayat’ı okurken yalnızca art arda sıralanan şiirlerle karşılaşmayı beklemeyin. Şiir ile düzyazının birlikteliğini izlemek, kitabın biçimine uygun bir okuma yaklaşımıdır. [4]

Dante’nin Rime adıyla toplanan şiirleri, Türkçede iki dilli bir baskıyla yayımlandı. Kemal Atakay’ın çevirisini taşıyan 2001 tarihli baskı, Türkçe ve İtalyancayı birlikte sunar. Siz şiirlerin sesini merak ediyorsanız, iki dili karşılaştırarak okumayı deneyebilirsiniz. Böyle bir karşılaştırmada Türkçe anlamla İtalyanca metni ayrı ayrı takip edebilirsiniz. [2]

Dante’nin yaklaşık 1304–1307 arasında yazdığı Convivio, felsefi bir eser olarak tasarlandı. Ancak bu çalışmanın yalnızca dört incelemesi tamamlandı; eser bu kapsamda kaldı. Halk dilinde şiir yazmayı tartıştığı De vulgari eloquentia ise Latince kaleme alındı. Dante, bu çalışmasını da yaklaşık 1307’de tamamlamadan bıraktı. [5]

Üç kitaptan oluşan Monarchia, insanlığın barışı için evrensel bir yönetimi savunur. Bu yönetim Kilise’ye saygılıdır; fakat siyasal yetkisini Kilise’den almaz. Convivio, De vulgari eloquentia ve Monarchia, Dante’nin düşünsel çalışmalarını farklı konularla gösterir. Okuma tercihinizi felsefe, şiir dili veya siyasal yetki sorularına göre yapabilirsiniz. [5]

Dante Alighieri’nin Cehennem’i nasıl bir yer?

Cehennem’in başlangıcında Dante, 1300 yılının ilkbaharında karanlık bir ormanda yolunu kaybeder. Ardından Romalı şair Vergilius, Cehennem ve Araf boyunca ona rehberlik eder. İlahi Komedya’nın bu ilk bölümü, toplam 100 kantonun 34’ünü oluşturur. Dolayısıyla Cehennem’i bitirmek, üç bölümlü yolculuğun yalnızca ilk aşamasını tamamlamak demektir. [1][6][7]

Dante’nin Cehennem’i, aşağıya indikçe çevresi daralan dokuz eş merkezli daireden oluşur. Bu düzenin en alt noktası, Dünya’nın merkezine kadar ulaşır. Okurken bir daire şeması çizmeniz, inişin yönünü takip etmenizi kolaylaştırabilir. Her yeni daireyi şemaya ekleyerek Dante ile Vergilius’un konumunu işaretleyebilirsiniz. [8]

Sekizinci daire, Malebolge adı verilen ve hilekârların cezalandırıldığı on ayrı hendeğe bölünür. Dokuzuncu dairedeyse hainler, donmuş Cocytus gölünün buzları içinde cezalandırılır. Bu nedenle Malebolge’nin hendekleriyle Cocytus’un buzlarını aynı mekân gibi düşünmeyin. Dante’nin kurmaca coğrafyasında bunlar, inişin farklı aşamalarına yerleştirilmiş iki ayrı düzendir. [7][9]

Cehennem’in 34. kantosunda Lucifer’in üç ağzı, Yahuda, Brutus ve Cassius’u çiğner. Yahuda, İsa’ya ihanet eden kişi olarak bu sahnede yer alır. Brutus ile Cassius ise Julius Caesar’ın öldürülmesine katılmalarıyla bu sahneye bağlanır. Bu kişiler hakkındaki cezalandırma düzenini, Dante’nin şiirindeki kurmaca yargılama çerçevesinde okuyun. [9]

İlahi Komedya’da Araf ne anlatır?

Dante’nin kurmaca coğrafyasında Araf Dağı, güney yarımkürede Kudüs’ün tam karşısında yükselir. Dağın tepesinde ise Yeryüzü Cenneti adı verilen yer bulunur. Cehennem’deki aşağı yönlü hareketin ardından, Araf bölümünü bir yükseliş olarak takip edebilirsiniz. Eserin 33 kantoluk bu bölümünde Vergilius, Dante’ye rehberlik etmeyi sürdürür. [1][6]

Araf’ın yedi terasında ruhlar, Cennet’e hazırlanmak için ahlaki değişim geçirir. Aşağıdan yukarıya ilk teraslar kibir, kıskançlık, öfke ve tembellikle ilişkilidir. Ardından açgözlülük ve savurganlık, oburluk ve şehvet için ayrılan teraslar gelir. Açgözlülükle savurganlığın aynı terasta bulunması, yedi basamaklı sıralamayı doğru kurmanızı sağlar. [10]

Araf’ta kibirliler taş yükleri taşır; kıskançların gözleri ise dikilmiştir. Bu somut uygulamalar, ruhların Cennet’e hazırlanırken geçirdiği değişimin parçalarıdır. Siz okurken yedi terası, günah adı ve arınma biçimiyle eşleştirebilirsiniz. Böylece Araf’ın ahlaki değişim düzenini, yalnızca dağın coğrafyasına indirgemeden takip edebilirsiniz. [10]

Dante’nin Cennet yolculuğu hangi göklerden geçer?

Cennet bölümünde Beatrice, Dante’yi yönlendirir; bu bölüm toplam 33 kantodan oluşur. Yolculuk sırasıyla Ay, Merkür, Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter ve Satürn’den geçer. Ardından Sabit Yıldızlar, Primum Mobile ve son olarak Empyreum gelir. Okuma sırasında bu adları sıralamak, Cennet yolculuğunun duraklarını görünür kılabilir. [1][6][12]

Dante’nin Cennet tasarımında dokuz hareketli gök küresi, hareketsiz Dünya’yı çevreler. Bunların ötesindeki Empyreum ise zaman ve mekânın dışında bulunur. Bu nedenle Empyreum’u, önceki duraklarla aynı türden hareketli bir küre olarak düşünmeyin. Cennet’in mekân düzenini anlamak için dokuz küreyle Empyreum arasındaki ayrımı koruyun. [13]

Son kantolarda kurtuluşa eren ruhlar, Empyreum’da dev bir beyaz gül düzeninde görünür. Clairvaux’lu Bernard, burada son rehber olarak Beatrice’nin yerini alır. İlahi Komedya, Cennet’in 33. kantosunun 145. dizesinde sevgi düşüncesiyle sona erer. Son ifade, anlamca Güneş’i ve diğer yıldızları hareket ettiren sevgiyi dile getirir. [14][15]

Dante Alighieri nasıl okunur, İlahi Komedya’ya nereden başlanır?

İlahi Komedya’yı Cehennem, Araf ve Cennet sırasıyla okumak, yolculuğun yönünü korur. Başlangıç için bir kâğıda dokuz daireyi, yedi terası ve göksel durakları yazabilirsiniz. Siz her okuma oturumunda Dante’nin bulunduğu yeri bu taslakta işaretleyebilirsiniz. Günlük yol tariflerinde konum takip etmek gibi, burada da durakları ayırt etmeyi deneyin. [8][10][12]

İlahi Komedya, Orta Çağ İtalyancasıyla yazılmış ve terza rima düzeniyle kurulmuştur. On bir heceli dizeler, ABA BCB CDC biçiminde birbirine bağlanan üçlü kıtalar oluşturur. Türkçe okurken bu bilgiyi, özgün şiirin biçimini tanımak için aklınızda tutabilirsiniz. Metnin anlamını takip ederken, İtalyanca sesli okumalarla dizelerin duyuluşunu da karşılaştırabilirsiniz. [1][6][17]

Princeton Dante Project, tam İtalyanca metni ve İngilizce çeviriyi çevrimiçi sunar. Projede ayrıca açıklama notlarıyla birlikte İtalyanca sesli okumalar da bulunur. İlk okumada Cehennem’in dairelerini, sonraki bölümlerde Araf’ın teraslarını ayrı ayrı izleyebilirsiniz. Beatrice ve Bernard’ın rehberlik ettiği aşamalarda da rehber değişimini okuma defterinize kaydedebilirsiniz. [6][14][17]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Dante ile Vergilius’un Cehennem’den çıkışı, Lucifer’in kıllı gövdesi üzerinden gerçekleşir. İkili, aşağı inerken Dünya’nın merkezini geçer ve hareket yönlerini değiştirir. Ardından aynı gövde üzerinden yukarı tırmanarak Cehennem’den çıkış yolunu izlerler. Dünya’nın merkezi, bu sahnede yalnızca derinliği değil, hareketin yön değiştirdiği noktayı belirtir. [9]

Araf’ın girişinde Dante’nin alnına yedi P harfi kazınarak işaretler bırakılır. Her terastaki arınmanın ardından bu harflerden biri silinerek ilerleme görünürleşir. Yedi terası okurken bu işaretlerin azalmasını da takip etmeyi deneyebilirsiniz. Böylece Dante’nin yükselişini hem mekânsal duraklar hem silinen işaretler üzerinden izleyebilirsiniz. [11]

Dante’nin Commedia adını verdiği eserin başlığındaki divina sıfatı, Boccaccio tarafından kullanıldı. Sıfat, 1555 tarihli Venedik baskısından sonra başlığın kalıcı parçası olarak yerleşti. Ravenna’da ise Fransisken rahipler, 1519’da Dante’nin kemiklerini saklayarak nakledilmelerini engelledi. Bu girişim, kemiklerin Floransa’ya götürülmesinin istendiği sırada gerçekleşti. [6][16]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Oxford Üniversitesi — Dante 700 mod-langs.ox.ac.uk
2. Türkçe Vikipedi — Dante Alighieri tr.wikipedia.org
3. İngilizce Wikipedia — Dante Alighieri en.wikipedia.org
4. Getty — Vita Nuova ikonografi kaydı getty.edu
5. Stanford Encyclopedia of Philosophy — Dante Alighieri plato.stanford.edu
6. Treccani — Divina Commedia treccani.it
7. Texas Üniversitesi, Austin — Danteworlds: Inferno danteworlds.laits.utexas.edu
8. Princeton Dante Project — Inferno dante.princeton.edu
9. Texas Üniversitesi, Austin — Danteworlds: Circle 9 danteworlds.laits.utexas.edu
10. Leeds Üniversitesi — Dante’s Idea of Purgatory ahc.leeds.ac.uk
11. Texas Üniversitesi, Austin — Danteworlds: Terrace of Pride danteworlds.laits.utexas.edu
12. Texas Üniversitesi, Austin — Danteworlds: Paradiso danteworlds.laits.utexas.edu
13. Texas Üniversitesi, Austin — Danteworlds: Paradise Overview danteworlds.laits.utexas.edu
14. Texas Üniversitesi, Austin — Danteworlds: Empyrean danteworlds.laits.utexas.edu
15. Notre Dame Üniversitesi Yayınları — Dante’s Multitudes undpress.nd.edu
16. Ravenna Belediyesi Turizm Portalı — Dante Alighieri’s Tomb turismo.ra.it
17. American Academy in Rome — Princeton Dante Project aarome.org

Görsel: Gustave Doré – Dante Alighieri – Inferno – Plate 9 (Canto III – Charon).jpg — Gustave Doré, Public domain