Sun Tzu ve Savaş Sanatı: Kitap Kimin, Ne Anlatıyor?

1972’de Çin’in Shandong eyaletindeki Linyi kentinde, Yinqueshan Han mezarlarında bambu şeritlere yazılmış bir Savaş Sanatı nüshası bulundu. Kitap, bu buluntudan çok önce de dünyanın en çok anılan strateji metinlerinden biriydi.

Bu yazıda eserin kime atfedildiğini, 13 bölümde ne anlattığını ve yazarın gerçekten yaşayıp yaşamadığı tartışmasını öğreneceksiniz. Ayrıca kitabı ücretsiz nereden okuyabileceğinizi de bulacaksınız.

Sun Zi kimdir? Sun Tzu ve Art of War ile ilişkisi

Savaş Sanatı, geleneksel olarak Çinli askerî düşünür Sun Wu’ya atfedilir. Yaygın adı Sun Tzu ya da Sun Zi’dir. ‘Sun Tzu’ bir saygı unvanıdır ve Çince ‘Üstat Sun’ anlamına gelir.

İki yazım arasında fark yoktur. Pinyin sisteminde ad Sūnzǐ, Wade–Giles sisteminde Sun Tzu olarak yazılır. İngilizce aramalarda gördüğünüz ‘Sun Zi Art of War’ ifadesi de aynı kitabı anlatır.

Eserin Çince başlığı 孫子兵法’dır. Pinyinle Sūnzǐ Bīngfǎ diye okunur ve yaklaşık olarak ‘Üstat Sun’un Askerî Yöntemleri’ anlamına gelir. Yani Türkçedeki ‘Savaş Sanatı’ adı, Çince başlığın serbest bir karşılığıdır.

Sima Qian’ın aktardığı geleneksel iddiaya göre Sun Wu, Qi kökenliydi ve Wu hükümdarı Helü’nün hizmetinde bulunuyordu. Geleneksel kronoloji onun yaşamını MÖ 544–496 arasına koyar. Ancak bu tarihler kesin biyografik veriler değildir.

Savaş Sanatı ne anlatıyor?

Klasik Çince yazılan eserin günümüze ulaşan standart metni 13 bölümden oluşur. Birinci bölüm savaşı, devletin yaşamı, ölümü ve varlığını sürdürmesiyle ilgili temel bir mesele olarak tanımlar.

Metnin başında karşılaştırılması istenen beş unsur vardır:

• yol, yani yönetilenlerle amaç birliği,
• gök,
• yer,
• komutan,
• yöntem.

Birinci bölüm aldatmayı da savaşın temel araçlarından sayar. Güçlü olduğunuzda güçsüz, yakınken uzak görünmeyi öğütler. Kitabın tonu buradan anlaşılır: önce hesap yapılır, sonra savaşa karar verilir.

İkinci bölüm maliyete bakar. Uzayan seferlerin silahları yıprattığını, askerlerin isteğini azalttığını ve devletin kaynaklarını tükettiğini savunur. Bir projeyi sürekli uzatan bir ekip, aynı sorunu küçük ölçekte yaşar.

Savaş Sanatı ne işe yarar?

Kitabın en bilinen fikri üçüncü bölümdedir. Bu bölüme göre en üstün başarı, her savaşta galip gelmek değil, düşmanın direncini savaşmadan kırmaktır.

Üçüncü bölüm bir sıralama da yapar. Düşmanın planlarını bozmak en üstün komutanlık yöntemidir. Surlarla çevrili şehirleri kuşatmak ise en kötü seçenek olarak anılır. Kuşatma pahalıdır ve uzun sürer; ikinci bölümün maliyet kaygısıyla uyumludur.

Üçüncü bölümün son öğüdü şudur: Kendisini ve düşmanını tanıyan kişinin yüz savaşın sonucundan korkmasına gerek yoktur. Bir sınava ya da iş görüşmesine hazırlanırken önce kendi güçlü ve zayıf yanlarınızı, sonra karşı tarafın beklentisini çıkarmak bu öğüde benzer.

On ikinci bölüm bir sınır koyar. Hükümdarın öfkesini gidermek ya da komutanın hıncını almak için savaşa girilmemelidir. Öfkeyle verilen karar, bu kitabın mantığında en tehlikeli karardır.

Columbia Üniversitesi’nin eğitim kaynağı, eserin askerî okulların yanı sıra dünyanın farklı yerlerindeki şirket yönetimlerinde de okunduğunu belirtir. Kitabın bugün ‘ne işe yarar’ sorusunun cevabı da buradadır: Savaş sahnesinden çok karar verme yöntemini anlatır.

On üçüncü bölüm: Casuslar ve bilgi

Son bölüm istihbarata ayrılmıştır. Casusları beş sınıfa böler:

1. yerel casuslar,
2. iç casuslar,
3. devşirilmiş casuslar,
4. ölüme gönderilen casuslar,
5. geri dönen casuslar.

Bölümün dikkat çeken yanı bilginin kaynağıdır. Düşman hakkında önbilgi ruhlardan değil, insanlardan elde edilmelidir. Bugün bir rakip firmayı ya da bir seçim anketini incelerken yaptığınız iş, bu ilkenin çağdaş karşılığıdır.

Kitap ne zaman yazıldı? Yazar gerçek miydi?

Sun Tzu’nun bilinen en erken kısa yaşam öyküsü, Sima Qian’ın yaklaşık MÖ 97’de yazdığı Shiji’de yer alır. Yani anlatı, geleneksel olarak verilen yaşam tarihlerinden yüzyıllar sonra yazılmıştır.

Victor Mair’in karşı kuramı daha da ileri gider. Ona göre Sun Wu tarihsel bir kişi değildi. Savaş Sanatı, MÖ IV. yüzyıl ortalarından III. yüzyılın ilk çeyreğine uzanan yaklaşık 75 yılda oluştu.

Columbia Üniversitesi’nin eğitim kaynağı da Sunzi’nin varlığına ilişkin kesin kanıt bulunmadığını belirtir. Sunzi adını taşıyan kitabın derlenmesini MÖ IV. yüzyılın ikinci yarısına tarihler.

1972’deki buluntu bu tartışmaya somut malzeme kattı. Yinqueshan Han mezarlarından çıkan bambu şeritler arasında hem Sunzi’nin Savaş Sanatı hem de Sun Bin’in ayrı Savaş Sanatı metni vardı. Yani Han mezarlarında iki ayrı askerî metin yan yana bulundu.

Kısa kronoloji

• MÖ 544–496: Geleneksel anlatının Sun Tzu’ya verdiği, kesinliği tartışmalı yaşam tarihleri.
• MÖ IV. yüzyılın ikinci yarısı: Columbia Üniversitesi’nin eğitim kaynağının Savaş Sanatı’nın derlenmesi için verdiği tarihleme.
• Yaklaşık MÖ 97: Sima Qian’ın Shiji’sinde Sun Tzu’nun bilinen en erken kısa yaşam öyküsü yer aldı.
• 1080: Savaş Sanatı’nı içeren Yedi Askerî Klasik, Song İmparatoru Shenzong döneminde resmileştirildi.
• 1772: Jean Joseph Marie Amiot’nun Fransızca çevirisiyle eser ilk kez bir Avrupa diline aktarıldı.
• 1910: Lionel Giles’ın İngilizce çevirisi yayımlandı.
• 1972: Linyi’deki Yinqueshan Han mezarlarında Sunzi ve Sun Bin metinlerini içeren bambu yazmalar bulundu.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

• Sun Tzu’nun bilinen en erken yaşam öyküsü, yaklaşık MÖ 97’de yazılan Shiji’de bulunur. Sima Qian bu eseri kaleme aldığında Sun Tzu’nun yaşadığı söylenen çağın üzerinden uzun zaman geçmişti.
• Kongre Kütüphanesi’nin tanıttığı On Bir Yorumlu Sunzi derlemesinde, MS 155–220 arasında yaşayan Cao Cao’nun açıklamaları da vardır. Metin yüzyıllar boyunca yalnız kopyalanmadı, yorumlandı.
• Eser, 1080’de Song İmparatoru Shenzong döneminde resmileştirilen Yedi Askerî Klasik arasına girdi.
• Bir Avrupa diline ilk çeviri, Cizvit Jean Joseph Marie Amiot’nun 1772 tarihli Fransızca çevirisidir.
• On üçüncü bölüm, düşman hakkındaki bilginin ruhlardan değil insanlardan alınmasını açıkça söyler.

Sun Zi Savaş Sanatı PDF ve nasıl okunur?

İki ücretsiz kaynak öne çıkıyor. Lionel Giles’ın 1910 tarihli İngilizce çevirisinin tam metni Project Gutenberg’de okunabilir. Columbia Üniversitesi ise İngilizce seçmeleri tarihsel giriş ve okuma sorularıyla birlikte PDF olarak sunar.

Başlangıç için Columbia PDF’i uygundur. Giriş bölümü size metnin tarihsel bağlamını verir, okuma soruları da hangi noktalara dikkat edeceğinizi gösterir. Tam metni isterseniz Giles çevirisine geçebilirsiniz.

Okurken bir sıra izlemek işinizi kolaylaştırır. Önce birinci bölümdeki beş unsuru not alın. Sonra üçüncü bölümdeki ‘savaşmadan kazanma’ fikrine geçin. En sona on üçüncü bölümü bırakın.

Kaç sayfa?

Bütün baskılarda geçerli tek bir sayfa sayısı yoktur. Sayfa sayısı çeviriye, açıklamalara ve yazı boyutuna göre değişir. Örneğin Victor Mair’in Columbia University Press tarafından yayımlanan açıklamalı çevirisi 256 sayfadır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Wikipedia — Sun Tzu en.wikipedia.org
2. Wikipedia — The Art of War en.wikipedia.org
3. Columbia University Press — The Art of War cup.columbia.edu
4. Columbia University — Selections from the Sunzi afe.easia.columbia.edu
5. Columbia University — Selections from the Sunzi (PDF) afe.easia.columbia.edu
6. Project Gutenberg — The Art of War, Lionel Giles çevirisi gutenberg.org
7. ChinaCulture — Tombs of Han at Yinqueshan en.chinaculture.org
8. Library of Congress — Eleven Commentaries to The Art of War by Sunzi loc.gov

Görsel: Bamboo book – closed – UCR.jpg — vlasta2, bluefootedbooby on flickr.com, CC BY 2.0