Kanuni Sultan Süleyman: Muhteşem Yüzyıl’ın Gerçek Padişahı

Kanuni Sultan Süleyman 6-7 Eylül 1566 gecesi Zigetvar kuşatması sırasında öldü. Ordu dönüş yoluna çıktığında padişah hayattaymış gibi davranıldı. Bu yazıda I. Süleyman’ın kim olduğunu, ailesini, 46 yıllık saltanatını ve ölümüyle ilgili tartışmaları kaynaklarıyla okuyacaksınız.

Muhteşem Yüzyıl dizisi 2011-2014 arasında yayımlandı. Burada ise TDV İslâm Ansiklopedisi, Vikipedi ve akademik yayınların anlattığı Süleyman’ı bulacaksınız.

I. Süleyman kimdir?

I. Süleyman, Osmanlı Devleti’nin 10. padişahıdır. Batı’da Muhteşem Süleyman adıyla tanınır. 30 Eylül 1520’de tahta çıktı ve 1566’ya kadar hüküm sürdü. Yaklaşık 46 yıllık bu süre, Osmanlı padişahları arasında en uzun saltanattır.

Doğum tarihi tartışmalıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi, Trabzon’da doğan Süleyman için 6 Kasım 1494 tarihini esas alır. Aynı madde, Mecdî’nin Nisan-Mayıs 1496 tarihini verdiğini de kaydeder. Yaygın kabul gören tarih 1494’tür.

Şehzadelik yılları sancaklarda geçti. 1509’da Kefe sancak beyliğine gönderildi. 1513’te Manisa sancak beyliği başladı. Tahta çıktığı 1520’ye kadar bu görevlerde devlet yönetimini yakından gördü.

I. Süleyman kimin oğlu? Babası ve annesi kimdir?

Kanuni’nin babası Yavuz Sultan Selim, annesi Hafsa Sultan’dır. Babası I. Selim’in ölümünün ardından 30 Eylül 1520’de tahta geçti. TDV’ye göre kardeşlerinden Şehzade Sâlih 1499’da, Kamerşah Sultan 1503’te Trabzon’da küçük yaşta öldü.

TDV, I. Selim’in kızlarını Beyhan, Fatma, Hafsa, Hatice, Şah ve Hanım Hatun olarak sıralar. Süleyman’ın böylece altı kız kardeşi kayıtlıdır. Siz soy ağacı meraklısıysanız bu altı isim, Yavuz’un ailesini izlemek için iyi bir başlangıç noktasıdır.

I. Süleyman dönemi: seferler ve kanunlar

Saltanatın ilk yılları Avrupa yönünde seferlerle geçti. Ordu Belgrad’ı 1521’de, Rodos’u 1522’de ele geçirdi. 29 Ağustos 1526’daki Mohaç Muharebesi’nde Macar ordusu yenildi. Kral II. Lajos bu savaşta hayatını kaybetti.

1529’daki Viyana kuşatması şehrin alınmasıyla sonuçlanmadı. Kanuni’nin ordusu Viyana’yı alamadan geri döndü.

Hukuk alanında Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi ile birlikte çalıştı. Padişah kanunları ile şer‘î hukukun uyumlaştırılmasını destekledi. Siz bugün bir kira sözleşmesi imzalarken yazılı kurala güvenirsiniz. Kanuni döneminde de hedef, iki hukuk kaynağının birbiriyle çelişmeden işlemesiydi.

Padişah şiir de yazdı. Şiirlerinde Muhibbî mahlasını kullandı. TDV, Muhib ve Meftûnî mahlaslarını da kaydeder. Yani şair padişah tek bir imza ile yetinmedi.

I. Süleyman’ın eşleri ve çocukları

Hürrem Sultan, Kanuni’nin nikâhlı eşidir. Mahidevran ise Şehzade Mustafa’nın annesidir. Kaynaklar ikisini de ailedeki konumlarıyla tanımlar.

Hürrem’in Kanuni’den beş oğlu oldu: Mehmed, Abdullah, Selim, Bayezid ve Cihangir. Mihrimah adlı bir kızı da vardı. Hürrem’den önce doğan oğullar arasında Mahmud, Murad ve Mahidevran’ın oğlu Mustafa bulunur.

Şehzade Mustafa 1553’te babası Kanuni’nin emriyle idam edildi. Kanuni 1566’da öldüğünde tahta Hürrem’den doğan oğlu II. Selim geçti.

I. Süleyman kaç yaşında öldü? Onu kim zehirledi?

Kanuni, 6-7 Eylül 1566 gecesi Zigetvar kuşatması sırasında öldü. Yaygın kabul gören 1494 doğum tarihine göre 71 yaşındaydı. Naaşı İstanbul’a getirildi ve Süleymaniye Camii yanındaki türbesine defnedildi.

Zehirlenme iddiası internette sık karşınıza çıkar. Norbert Pap ve Máté Kitanics’in 2020 tarihli araştırması bu iddiayı desteklemez. Araştırma, ölümü tanımlanamayan bir hastalığa bağlar. Herhangi bir zehirleyici belirlemez. Yani Kanuni’yi kim zehirledi sorusunun kaynaklı bir yanıtı yoktur.

Kısa kronoloji

1. 1494 Yaygın kabule göre Trabzon’da doğdu; doğum yılı hakkında farklı kayıtlar var
2. 1509 Kefe sancak beyliğine gönderildi
3. 1513 Manisa sancak beyliği başladı
4. 30 Eylül 1520 Osmanlı tahtına çıktı
5. 1521 Belgrad alındı
6. 1522 Rodos alındı
7. 29 Ağustos 1526 Mohaç Muharebesi kazanıldı
8. 1529 Viyana kuşatması sonuçsuz kaldı
9. 1553 Şehzade Mustafa idam edildi
10. 6-7 Eylül 1566 Zigetvar kuşatması sırasında öldü; II. Selim tahta geçti
11. 2015-2017 Zigetvar’daki türbe, cami ve tekke kalıntıları aşamalı olarak bulundu

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Ölüm haberi gizlendi. Kanuni’nin Zigetvar’daki ölümü gizlendi. Dönüş yolculuğunda padişah hayattaymış gibi davranıldı.

Kanûnî unvanı sonradan yaygınlaştı. TDV, unvanın XVIII. yüzyılda Cantemir’in tarihinde geçtiğini yazar. Osmanlı tarihçileri bu unvanı XIX. yüzyılda yaygınlaştırdı. Yani unvan, padişahın ölümünden çok sonra kaynaklara girdi.

Manisa’daki maiyet. Süleyman’ın 1513’teki Manisa maiyetini gösteren belgede 458 hizmetli kayıtlıdır. Bu sayı, bir şehzadenin sancaktaki hane düzeninin ölçeğini gösterir.

Venedik’te sergilenen miğfer. Kanuni için hazırlanan dört katlı mücevherli miğfer, 1532’de Venedik’teki Dükler Sarayı’nda halka sergilendi. The Metropolitan Museum of Art koleksiyonunda, padişahı bu miğferle gösteren bir eser bulunur.

Zigetvar kazıları. Norbert Pap’ın TİKA’ya aktardığı sıralamaya göre türbe kalıntıları 2015’te, cami 2016’da ve tekke 2017’de bulundu. Siz Macaristan’a giderseniz bu alan, Kanuni’nin öldüğü yerin anma külliyesidir.

Güncel biyografi. Kaya Şahin’in Peerless among Princes: The Life and Times of Sultan Süleyman adlı kitabı Oxford University Press tarafından 2023’te yayımlandı. Derinleşmek isteyen okur için güncel bir başlangıç noktasıdır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. TDV İslâm Ansiklopedisi — Süleyman I islamansiklopedisi.org.tr
2. TDV İslâm Ansiklopedisi — Süleyman I, Edebî Yönü islamansiklopedisi.org.tr
3. TDV İslâm Ansiklopedisi — Selim I islamansiklopedisi.org.tr
4. TDV İslâm Ansiklopedisi — Hürrem Sultan islamansiklopedisi.org.tr
5. Vikipedi — I. Süleyman tr.wikipedia.org
6. Wikipedia — Suleiman the Magnificent en.wikipedia.org
7. Osmanlı Araştırmaları — Pap ve Kitanics, 2020 osmanliarastirmalari.isam.org.tr
8. TİKA — Kanuni Türbesi Projesinde Sona Doğru tika.gov.tr
9. The Metropolitan Museum of Art — Sultan Suleyman the Magnificent Wearing the Jewel-Studded Helmet metmuseum.org
10. Oxford Academic — Peerless among Princes academic.oup.com

Görsel: EmperorSuleiman.jpg — Circle of Titian, Public domain