II. Nebukadnezar, MÖ 597’de Kudüs’ü ele geçirip tahta kendi seçtiği kralı yerleştirdi. MÖ 605–562 arasında hüküm süren Babil kralı, seferler ve haraçlarla egemenliğini güçlendirdi. Başkent Babil’i surlar, tapınak onarımları ve anıtsal girişlerle büyüttü. [1][5][6]
Babil’de kralın adı milyonlarca tuğlaya basılmıştı; üstelik bu yazılar duvarlarda görünmüyordu. Siz bu yazıda, Nebukadnezar’ın askerî gücüyle yapı faaliyetlerini birlikte takip edeceksiniz. Kudüs seferlerinin nedenlerini ve farklı belgelerin aynı hükümdarı nasıl anlattığını da öğreneceksiniz. [6]
II. Nebukadnezar Yeni Babil Krallığı’nı nasıl güçlendirdi?
II. Nebukadnezar, babası Nabopolassar’ın ardından MÖ 605’te Babil tahtına çıktı. Aynı yıl Karkamış’ta, Mısır Firavunu II. Neko’nun ordusunu yenilgiye uğrattı. Bu zafer, Babil’in Suriye ve Filistin üzerindeki hâkimiyetinin önünü açtı. Dolayısıyla MÖ 605, hem taht değişiminin hem batıdaki askerî başarının yılıydı. [1]
Nabopolassar ile Nebukadnezar dönemindeki egemenlik, eski Asur topraklarının büyük bölümünü kapsıyordu. Bu geniş alan, Basra Körfezi’nden Akdeniz’e kadar uzanıyordu. Babil’in büyümesini yalnız başkentin sınırları üzerinden düşünmek, bu yüzden eksik kalır. Nebukadnezar’ın yönetimi, başkentteki yapılar kadar uzaktaki krallıklarla kurulan ilişkilere de dayanıyordu. [3]
Babil Kroniği, MÖ 604’te Aşkelon’un ele geçirilmesini ve yıkılmasını kaydeder. Nebukadnezar şehri yağmaladı ve Aşkelon kralını Babil’e götürdü. Bu olay, batıya ilerleyişin yerel hükümdarlar açısından taşıdığı sonucu somutlaştırır. Aşkelon’da askerî yenilgi, kralın götürülmesiyle birlikte şehrin yıkılmasına da yol açtı. [4]
Ancak MÖ 601’deki Mısır istilası, Babil açısından başarısızlıkla sonuçlandı. Babil Kroniği, çatışmada hem Mısır hem Babil ordusunun ağır kayıplarını kaydeder. Yehoyakim’in Mısır’dan destek bekleyerek Babil’e meydan okuması da bu döneme rastlar. Böylece Mısır cephesindeki başarısızlık, Yahuda’daki bağlılık meselesiyle aynı siyasi çerçevede değerlendirilir. [4]
Nebukadnezar, büyük nüfus gruplarını imparatorluk içinde taşıyan Asur uygulamasını da sürdürdü. Bu uygulama, muhtemel direniş merkezlerini dağıtmayı ve işgücü sağlamayı amaçlıyordu. Babil egemenliğinin araçları arasında savaşın yanında insanların zorunlu yer değiştirmesi bulunuyordu. Kudüs’ten Babil’e yapılan sürgünleri anlamak için bu yönetim uygulamasını da hesaba katmalısınız. [3]
Kudüs seferleri ve Babil sürgünü hangi koşullarda gerçekleşti?
Kudüs seferlerinin siyasi arka planında, Yahuda’nın Babil ile Mısır arasındaki konumu bulunuyordu. Yahuda Kralı Yehoyakim, MÖ 601 dolaylarında Babil otoritesine meydan okumaya başladı. Bu tutumunda, Mısır’dan geleceğini umduğu desteğin de payı vardı. Dolayısıyla Kudüs’e yönelen seferleri, bölgedeki bağlılık mücadelesi içinde okumak gerekir. [4]
British Museum’daki BM 21946 numaralı Babil Kroniği, sonraki aşamayı tarihlendirir. Belge, MÖ 597’de Adar ayının ikinci günü Kudüs’ün alındığını bildirir. Şehirle birlikte kralın ele geçirilmesi de aynı kayıtta anlatılır. Böylece Kudüs’ün MÖ 597’de alınışı, belirli bir gün veren çivi yazılı belgeyle izlenebilir. [5]
BM 21946’ya göre Nebukadnezar, Kudüs’te kendi seçtiği bir kralı tahta yerleştirdi. Ardından şehirden alınan haraçları Babil’e götürdüğünü de aynı kronik kaydeder. II. Krallar 24:10–17 anlatısı ise sürülen hükümdarı Yehoyakin olarak adlandırır. Yerine geçirilen amcası Mattanya’nın, Sidkiya adıyla kral yapıldığını belirtir. [5]
Siz Kudüs’ün MÖ 597’de alınışıyla sonraki yıkımını ayrı aşamalar olarak düşünmelisiniz. İlk aşamada, ele geçirilen şehirde Babil’in seçtiği hükümdar tahta çıkarıldı. Sidkiya’nın MÖ 589’da haraç ödemeyi reddetmesi ise yeni seferin siyasi gerekçesini oluşturdu. Bu nedenle haraç, Kudüs ile Babil arasındaki ilişkinin somut meselelerinden biriydi. [4][5]
Son sefer, Kudüs’ün yağmalanıp yıkılması ve Yahuda Krallığı’nın sona ermesiyle sonuçlandı. Halkın bir bölümü de bu seferin ardından Babil’e sürüldü. Kudüs ile Süleyman Mabedi’nin son yıkımı, MÖ 587 veya MÖ 586’ya tarihlenir. MÖ 587/586 gösterimi, aynı olay için kullanılan bu farklı tarihlemeleri birlikte belirtir. [1][4]
Kudüs’teki sonuç, yalnız hükümdarın değiştirilmesiyle sınırlı kalan bir müdahaleden daha kapsamlıydı. Yahuda Krallığı sona ererken, sürülen insanlar yaşamlarını Babil’de sürdürmek zorunda kaldı. Metropolitan Museum’un açıklaması, nüfus nakillerini direnişi dağıtma ve işgücü sağlama amaçlarıyla ilişkilendirir. Bu çerçeve, sürgünün Babil yönetimindeki yerini anlamaya yardımcı olur. [3][4]
Babil’deki imar faaliyetlerini kralın yazıtları nasıl belgeliyor?
Babil, MÖ 626–539 arasında Yeni Babil İmparatorluğu’nun başkentliğini yaptı. Kalıntıları bugün Bağdat’ın yaklaşık 85 kilometre güneyinde yer alır. Nebukadnezar’ın yapı faaliyetleri, bu başkentin savunmasını ve anıtsal görünümünü birlikte etkiledi. Dış sur yazıtı ile İştar Kapısı, faaliyetlerin farklı yönlerini somutlaştırır. [2][6][9]
Metropolitan Museum’daki 86.11.60 numaralı kil silindir, yeni dış surun yapımını anlatır. Nebukadnezar, bu suru bitüm ve pişmiş tuğlayla yaptırdığını bildirir. Metin böylece yalnız hükümdarın adını değil, kullanılan yapı malzemelerini de verir. Babil’in büyütülmesi burada, belirli bir savunma yapısı üzerinden belgelenir. [6]
Nebukadnezar’ın kendi yazıtları, tapınak onarımlarını öne çıkararak dindar hükümdar imgesi kurar. Dış sur silindiri ise kralın yapı faaliyetlerini savunma üzerinden anlatır. Bu metinleri birlikte okuduğunuzda, Babil’deki imarın farklı amaçlara yöneldiğini görebilirsiniz. Tapınak onarımlarıyla dış sur, aynı hükümdarın kendisini anlatma biçiminin parçalarıdır. [3][6]
İştar Kapısı, Nebukadnezar döneminde Babil’in iç şehrindeki sekiz girişten biriydi. Mavi sırlı tuğlaları, boğa ve ejderha figürleriyle süslenmişti. Babil’in anıtsal girişlerini düşünürken bu renk ve figürleri birlikte değerlendirebilirsiniz. Kapı, savunma çevresinin bir girişini aynı zamanda bezemeli bir yapıya dönüştürüyordu. [9]
Ay-ibur-shabum adlı Tören Yolu’nun yaklaşık bir kilometrelik bölümü açığa çıkarılmıştır. Yol, 120 sırlı tuğla aslanla süslenmiş anıtsal bir güzergâhtı. Yeni Yıl bayramının sekizinci günündeki alay da bu yolu kullanıyordu. Böylece Babil’deki yapı faaliyetleri, törensel hareketin geçtiği alanları da biçimlendiriyordu. [9]
Siz gündelik hayatınızda bir yapının tarihini öğrenmek için üzerindeki kitabeye bakabilirsiniz. Babil’deki 86.11.60 numaralı silindir de hükümdarı ve yapı faaliyetini ilişkilendirir. Ancak bu tür temel silindirleri, yapıların temellerine bilerek gömülüyordu. Bugünkü görünür kitabe beklentisi, Nebukadnezar’ın bütün yapı yazıtlarına uygulanamaz. [6]
Çivi yazılı belgeler ile Kitab-ı Mukaddes anlatıları hangi açılardan farklıdır?
BM 21946, Kudüs’ün alınmasını kralın ele geçirilmesi ve haraç üzerinden anlatır. Kaydın odağında, Babil hükümdarının şehir üzerindeki siyasi tasarrufu bulunur. II. Krallar 24:10–17 ise Yehoyakin, Mattanya ve Sidkiya adlarını verir. Böylece iki metin, MÖ 597’deki hükümdar değişimini farklı ayrıntılarla aktarır. [5]
Bu örnekte, Babil Kroniği ile Kitab-ı Mukaddes anlatısı birlikte okunabilir. Kronik, Nebukadnezar’ın kendi seçtiği hükümdarı tahta yerleştirdiğini açıkça kaydeder. II. Krallar ise yeni hükümdarın önceki kralla akrabalığını ve adını belirtir. Aynı siyasi olayın farklı ayrıntıları, belgelerin hangi soruları yanıtladığını gösterir. [5]
Nebukadnezar’ın yapı yazıtlarında tapınakları onaran dindar hükümdar görüntüsü öne çıkar. Kitab-ı Mukaddes’teki olumsuz şöhretini ise Kudüs’e uyguladığı yıkım ve sürgün besler. Babil’deki onarım ile Kudüs’teki yıkım, hükümdarın farklı yerlerdeki faaliyetleridir. Bu nedenle belgelerdeki farklı görüntüler, anlatılan olaylarla birlikte değerlendirilmelidir. [3]
Çivi yazılı belgelerin tamamı, kralın seferlerini veya yapılarını anlatmaz. LMU kataloğundaki BM.36579, Nebukadnezar dönemine ait bir idari tablettir. Buna karşılık 86.11.60 numaralı silindir, dış surun inşasını konu edinir. Belgenin türünü ayırt etmek, Nebukadnezar hakkında hangi bilgiyi sunduğunu anlamanızı sağlar. [6][8]
Kısa kronoloji
Aşağıdaki kronoloji, Babil’in başkentlik döneminden Nebukadnezar’ın ölümüne uzanan gelişmeleri sıralar. Kudüs’ün MÖ 597’de alınmasıyla MÖ 587/586’daki yıkımı, burada ayrı aşamalardır. [1][2][4][5][8]
- MÖ 626 Babil’in Yeni Babil İmparatorluğu’na başkentlik yaptığı dönem başladı.
- MÖ 605 Nebukadnezar Karkamış’ta kazandı ve Nabopolassar’ın ardından tahta çıktı.
- MÖ 604 Aşkelon ele geçirildi, yağmalandı ve yıkıldı; kralı Babil’e götürüldü.
- MÖ 601 Mısır istilası başarısız oldu; her iki ordu ağır kayıplar verdi.
- MÖ 597 Kudüs alındı, Yehoyakin sürüldü ve Sidkiya kral yapıldı.
- MÖ 589 Sidkiya’nın haraç ödemeyi reddetmesi, sonraki Babil seferinin gerekçesini oluşturdu.
- MÖ 587/586 Kudüs ile Süleyman Mabedi yıkıldı; halkın bir bölümü sürüldü.
- MÖ 570/569 BM.36579 idari tableti, Nebukadnezar’ın hükümdarlığının 35. yılına tarihlenir.
- MÖ 562 Nebukadnezar öldü; yerine oğlu Amel-Marduk Babil tahtına geçti.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Nebukadnezar’ın temel silindirleri, dayanıklılıklarını artırmak amacıyla pişirilerek hazırlanıyordu. İnşa veya onarım sırasında bu silindirler, yapı temellerine bilerek gömülüyordu. Metinlerin başlıca muhatapları tanrılardı; gelecekteki krallar da hedeflenen okuyucular arasındaydı. Onarımlarda silindirleri bulan hükümdarların, Nebukadnezar’ın adını yaşatması amaçlanıyordu. [6]
Babil’de Nebukadnezar’ın adı ve unvanları milyonlarca tuğlanın üzerine basılmıştı. Ancak damgalar, tuğlaların üst yüzünde bulunduğundan duvar içinde görünmez kalıyordu. Bu ayrıntı, kraliyet adının her zaman ziyaretçiye gösterilmediğini ortaya koyar. Nebukadnezar’ın adı, okunabilir bir cepheden ziyade yapı malzemesinin içinde de korunuyordu. [6]
“East India House Inscription”, Nebukadnezar’ın kil yerine kireçtaşına yazılmış yazıtıdır. CDLI’nin P522992 kaydı, eserin Babil kökenli ve Akadca olduğunu belirtir. British Museum’da BM 129397 numarasıyla saklanan yazıt, 565 × 502 × 95 milimetredir. Böylece hükümdarın yazılı belgeleri arasında, malzemesi ve ölçüleri belirlenmiş taş örnek de bulunur. [7]
BM.36579 ise bir imar yazıtı olarak değerlendirilmemesi gereken idari tablettir. Belge, Nebukadnezar’ın hükümdarlığının 35. yılındaki dokuzuncu aya tarihlenir. LMU kataloğu bu aralığı, yaklaşık MÖ 9 Aralık 570–6 Ocak 569 olarak verir. Siz müze numaralarını izleyerek, aynı hükümdarın farklı türdeki belgelerini birbirinden ayırabilirsiniz. [8]
Sık sorulan sorular
II. Nebukadnezar ne zaman hüküm sürdü?
II. Nebukadnezar, babası Nabopolassar’ın ardından MÖ 605’te Babil tahtına çıktı. MÖ 562’de ölümünden sonra yerine oğlu Amel-Marduk geçti.
II. Nebukadnezar Kudüs’ü neden fethetti?
Kudüs seferleri, Yahuda krallarının Babil otoritesine karşı çıkışıyla bağlantılıydı. Yehoyakim Mısır desteğine güvenirken, Sidkiya’nın MÖ 589’da haraç ödemeyi reddetmesi sonraki seferin gerekçesini oluşturdu.
Kudüs MÖ 597’de mi, MÖ 587/586’da mı yıkıldı?
MÖ 597’de Kudüs ele geçirildi ve Babil’in seçtiği kral tahta yerleştirildi. Şehrin ve Süleyman Mabedi’nin son yıkımı ise MÖ 587 veya MÖ 586’ya tarihlenir.
Nebukadnezar’ın Babil’deki yapıları hangi belgelerde anlatılır?
Metropolitan Museum’daki 86.11.60 numaralı kil silindir, bitüm ve pişmiş tuğlayla yapılan dış suru anlatır. Kralın temel silindirleri, inşa veya onarım sırasında yapı temellerine gömülüyordu.
Kaynaklar
- Vikipedi — II. Nebukadnezar tr.wikipedia.org
- UNESCO — Babylon whc.unesco.org
- The Metropolitan Museum of Art — Babylon metmuseum.org
- Wikipedia — Nebuchadnezzar II en.wikipedia.org
- Center for Online Judaic Studies — The Babylonian Chronicle cojs.org
- The Metropolitan Museum of Art — Dış sur yazıtlı silindir metmuseum.org
- Cuneiform Digital Library Initiative — P522992 cdli.earth
- LMU München — electronic Babylonian Library, BM.36579 ebl.uni-muenchen.de
- Fransa Kültür Bakanlığı — La Porte d’Ishtar et la Voie Processionnelle archeologie.culture.gouv.fr
Görsel: Nebuchadnezzar II bronze step inscription.jpg — Ernest Alfred Wallis Budge (1884), Public domain
