Haydarpaşa’nın bugünkü gar binasından önceki ilk istasyonu, 22 Eylül 1872’de hizmete girdi. Siz bu yazıda garın Bağdat Demiryolu bağlantısını, yangınını ve açıklanan açılış hedefini öğreneceksiniz. İlk istasyonla bugün kıyıda gördüğünüz binanın tarihleri, Haydarpaşa’nın farklı gelişim aşamalarını anlatıyor. Vikipedi — Haydarpaşa Garı
Kadıköy’ün Rasimpaşa Mahallesi’ndeki gar, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda deniz kıyısında bulunuyor. Önündeki vapur iskelesini, mimar Vedat Tek 1917’de Kütahya çinileriyle bezeli olarak tasarladı. Siz günlük ulaşımınızı tren ve vapur arasında düşünürken, bu kıyıda iki ulaşım yapısını birlikte okuyabilirsiniz. Garın geçmişini anlamak için binaya, raylara ve önündeki iskeleye birlikte bakmak gerekiyor. Vikipedi — Haydarpaşa Garı, Wikipedia — Haydarpaşa railway station
Haydarpaşa Garı nerede, adını nereden almıştır?
Haydarpaşa Garı’nın adresini ararken İstanbul, Kadıköy ve Rasimpaşa bilgilerini birlikte kullanabilirsiniz. Deniz kıyısındaki konumu, gar binasıyla önündeki vapur iskelesini aynı çevrede buluşturuyor. Haydarpaşa tren garı diye aradığınız yapı da aynı tarihî istasyon binasıdır. Burada semtin adıyla garın yapım tarihini birbirinden ayırmak, geçmişi anlamayı kolaylaştırır. Vikipedi — Haydarpaşa Garı
Adın kökeninde ise TDV İslâm Ansiklopedisi’nin özellikle üzerinde durduğu bir belirsizlik bulunuyor. Ansiklopedi, semti III. Selim’in bir paşasına bağlayan açıklamaya karşı çıkıyor. Bunun yerine, XVI. yüzyılda burada kasır yaptıran Haydar Paşa’yı işaret ediyor. Ancak aynı değerlendirme, bu kişinin kimliği konusunda kaynak belirsizlikleri bulunduğunu da belirtiyor. TDV İslâm Ansiklopedisi — Haydarpaşa
Bu nedenle Haydarpaşa adını açıklarken tek bir kişinin ayrıntılı hayat hikâyesine bağlanmak doğru olmaz. TDV’nin verdiği çerçeve, XVI. yüzyıldaki kasırla ilişki kurulmasına imkân tanıyor. Garın 1872’de başlayan hizmet geçmişi ise ad kökeninden ayrı bir tarihsel çizgi oluşturuyor. Siz Haydarpaşa hakkında araştırma yaparken, semt adıyla istasyon tarihini ayrı sorular olarak ele alabilirsiniz. TDV İslâm Ansiklopedisi — Haydarpaşa, Vikipedi — Haydarpaşa Garı
Haydarpaşa Garı ne zaman yapıldı, kim yaptı?
Demiryolu hikâyesinin başlangıcında, Sultan Abdülaziz’in 1871’de verdiği Haydarpaşa–İzmit hattı emri bulunuyor. İlk Haydarpaşa gar binası ve demiryolu hattı, 22 Eylül 1872’de hizmete girdi. Hat ve istasyon, 1888’de Osmanlı Anadolu Demiryolları Şirketi tarafından devralındı. Bu tarihler, bugünkü binanın inşasından önce de burada demiryolu işletildiğini gösteriyor. Wikipedia — Haydarpaşa railway station, Vikipedi — Haydarpaşa Garı
Haydarpaşa, 1904’te Bağdat Demiryolu’nun kuzey başlangıç terminali olarak seçildiğinde yeni bir aşamaya geçti. Bu görev ve artan trafik, daha büyük bir gar binası ihtiyacını doğurdu. Bugün tanınan binanın yapımına 1906’da başlanması, demiryolu ağındaki bu değişimle bağlantılıydı. Bağdat Demiryolu ilişkisi, dolayısıyla yalnız bir adlandırma değil, yeni binanın yapılma gerekçelerinden biriydi. Wikipedia — Haydarpaşa railway station
TDV İslâm Ansiklopedisi, 1908’de tamamlanan mevcut yapının mimarlarını Otto Ritter ve Helmuth Cuno olarak veriyor. Türkçe Vikipedi’ye göre bugünkü gar binası, 19 Ağustos 1908’de hizmete girdi. İngilizce Wikipedia ise resmî açılışı, Sultan V. Mehmed’in doğum günü olan 4 Kasım 1909’a tarihlendiriyor. Hizmete giriş ve resmî açılış tarihlerini ayrı belirtmek, bu farklılığı görünür kılıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi — Haydarpaşa, Vikipedi — Haydarpaşa Garı, Wikipedia — Haydarpaşa railway station
Haydarpaşa Garı ne zaman yandı?
Haydarpaşa Garı’nın çatısında, 28 Kasım 2010’da tamirat sırasında bir yangın çıktı. Anadolu Ajansı’nın dava haberi, olayın çatıdaki çalışma sırasında gerçekleştiğini açıkça belirtiyor. Yangının tarihi ile yargı kararının tarihi birbirinden farklıdır; karar 6 Aralık 2013’te açıklandı. Anadolu Ajansı — Yangın davasında karar
Dava sırasında savunma, yangının elektrik kontağından çıkmış olabileceği ihtimalini ileri sürdü. Mahkeme ise izolasyon yapan iki işçiyle şirket sahibini taksirle yangına neden olmaktan mahkûm etti. Her biri için verilen ceza, 6 Aralık 2013 tarihli kararda onar ay hapisti. Savunmanın öne sürdüğü ihtimal ile mahkemenin verdiği karar, böylece farklı hukuki konumlarda bulunuyor. Anadolu Ajansı — Yangın davasında karar
Haydarpaşa Garı yangını araştırılırken, 2010’daki olayla sonraki ulaşım kararlarını da ayrı değerlendirmek gerekiyor. Uzun mesafeli seferlerin Şubat 2012’de durdurulması, hızlı demiryolu ve Marmaray çalışmalarıyla ilişkilendiriliyor. Böylece yangının tarihi, tren hizmetlerinin sona erdiği tarihle aynı olayı anlatmıyor. Anadolu Ajansı — Yangın davasında karar, Wikipedia — Haydarpaşa railway station
Haydarpaşa Garı ne zaman kapandı?
Haydarpaşa’nın yolcu treni hizmeti, bütün seferlerin aynı anda kesildiği tek bir tarihte sona ermedi. Önce uzun mesafeli trenler, İstanbul–Ankara hızlı demiryolu ve Marmaray çalışmaları için Şubat 2012’de durduruldu. Ardından Haydarpaşa–Gebze banliyö trenleri de 19 Haziran 2013’te çalışmayı bıraktı. Garın yolcu treni hizmetinin sona ermesi, bu ikinci tarihle birlikte tamamlandı. Wikipedia — Haydarpaşa railway station, Vikipedi — Haydarpaşa Garı
Banliyö hattının geçmişinde, 29 Mayıs 1969’da başlayan elektrikli işletme ayrıca yer tutuyor. Haydarpaşa–Gebze hattı, elektrifikasyonun ardından bu tarihte elektrikli trenlerle hizmet vermeye başladı. Siz gündelik işe veya okula gidişinizi düşünürken, banliyö hizmetinin şehir içindeki anlamını kavrayabilirsiniz. Uzun mesafeli yolculuklarla banliyö ulaşımı, Haydarpaşa’nın farklı kullanım biçimlerini aynı istasyonda birleştiriyordu. Vikipedi — Haydarpaşa Garı
Bu nedenle kapanış sorusunun cevabında, hangi tren hizmetinin kastedildiği açıkça belirtilmelidir. Şubat 2012, uzun mesafeli trenleri; 19 Haziran 2013 ise banliyö hizmetinin bitişini gösterir. Haydarpaşa’nın İstanbul hafızasındaki yerini düşünürken, bu farklı yolculuk ölçeklerini birlikte değerlendirebilirsiniz. Wikipedia — Haydarpaşa railway station, Vikipedi — Haydarpaşa Garı
Haydarpaşa Garı açıldı mı, ne zaman açılacak?
1 Kasım 2026 itibarıyla erişilen son açıklama, ilk etabın 2027 içinde tamamlanmasını hedefliyor. Verilen hedef, yolcu trenlerinin yeniden başlayacağı kesin bir gün bildirmiyor. Siz tren yolculuğu planlarken, 2027 hedefini kesinleşmiş bir sefer başlangıcı olarak kullanmamalısınız. Habertürk — Haydarpaşa Garı’nda restorasyon açıklaması
Açılış takvimindeki uzamanın nedenleri arasında, zemindeki sıvılaşma riskine karşı yürütülen güçlendirme bulunuyor. Arkeoparkta ortaya çıkan yeni buluntular için yapılan proje değişiklikleri de takvimi etkiliyor. Ersoy’un açıklaması, restorasyon süresini değerlendirirken yapı temellerinin de hesaba katılması gerektiğini gösteriyor. Habertürk — Haydarpaşa Garı’nda restorasyon açıklaması
Özgün projelerde yaklaşık 1000 ahşap temel kazığı bulunmasına rağmen, jeoradarda yalnızca 200’ü yerinde tespit edildi. Bu bilgi, 23 Eylül 2026 tarihli açıklamada kamuoyuyla paylaşılan teknik bulgular arasındaydı. Sayılar, garın görünen cephelerinin yanında temel sisteminin de çalışmanın konusu olduğunu gösteriyor. Habertürk — Haydarpaşa Garı’nda restorasyon açıklaması
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2026’da Marmara Denizi’ne bakan üç cephede çalışmaların tamamlandığını bildirdi. Bu cephelerde restorasyon ve konservasyonun ardından iş iskeleleri de kaldırıldı. Ancak cephelerin tamamlanması, yolcu trenlerinin dönüşü için ayrıca kesin bir tarih vermiyor. Garın açık olup olmadığını araştırırken, cephe çalışmasıyla tren işletmesini ayrı değerlendirmek gerekiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı — Haydarpaşa restorasyon açıklaması, Habertürk — Haydarpaşa Garı’nda restorasyon açıklaması
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Haydarpaşa Garı’nın planı U biçimindedir; ancak bu U’nun iki kolu aynı uzunlukta değildir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre kuzey kolu, güney kolundan daha kısa tutulmuştur. Yapıyı plan üzerinden inceleyen bir öğrenci için bu asimetri, somut bir karşılaştırma noktasıdır. Garın biçimini yalnız kıyıdaki cephesiyle değil, kollarının düzeniyle de değerlendirebilirsiniz. TDV İslâm Ansiklopedisi — Haydarpaşa
Peronlar ve demiryolu sahasında 2018’de başlayan arkeolojik kazılar, araştırmayı bu alanın demiryolundan önceki geçmişine taşıdı. İstanbul Arkeoloji Müzesi Müdürü Rahmi Asal, 2021’de alanı Khalkedon’un batı limanı içinde tanımladı. Böylece Haydarpaşa’nın tarihini okurken, demiryolundan önceki liman çevresini de hesaba katmak gerekiyor. Anadolu Ajansı — Haydarpaşa’daki arkeolojik kazılar
Ekim 2021’e kadar kazılarda yaklaşık 12 bin sikke bulunmuş olması, buluntuların sayısal boyutunu gösteriyor. Bunlar arasında, MÖ V. yüzyıla tarihlenen erken bir Khalkedon kent sikkesi de bulunuyor. Aynı kazılarda, Azize Bassa Kilisesi olarak tanımlanan yapının apsisinde toplu mezar ortaya çıkarıldı. Bu mezarda yaklaşık 28 birey gömülüydü. Anadolu Ajansı — Haydarpaşa’daki arkeolojik kazılar
Nisan 2022’de duyurulan başka bir buluntu, Helenistik döneme ait bir kiremit mezardı. Rahmi Asal’ın açıklamasına göre bu mezarda kremasyon uygulanmış, iki ölü hediyesi bırakılmıştı. Aynı kazılarda, İkinci Dünya Savaşı döneminde askerlerin yaptığı güvenlik tünelleri de ortaya çıkarıldı. Antik mezarla bu tüneller, Haydarpaşa sahasında farklı dönemlerin izlerinin birlikte bulunduğunu gösteriyor. Anadolu Ajansı — Helenistik döneme ait kiremit mezar
Kısa kronoloji
Haydarpaşa’nın demiryolu, yangın ve kazı tarihlerini aşağıdaki sıralamada birlikte takip edebilirsiniz. Özellikle 1908 ile 1909 tarihleri, hizmete giriş ve resmî açılış ayrımını koruyor.
- 1871: Sultan Abdülaziz, Haydarpaşa–İzmit demiryolunun yapılmasını emretti.
- 22 Eylül 1872: İlk Haydarpaşa gar binası ve demiryolu hattı hizmete girdi.
- 1888: Hat ve istasyon, Osmanlı Anadolu Demiryolları Şirketi tarafından devralındı.
- 1904: Haydarpaşa, Bağdat Demiryolu’nun kuzey başlangıç terminali olarak seçildi.
- 1906: Bugünkü Haydarpaşa Garı binasının yapımına bu tarihte başlandı.
- 19 Ağustos 1908: Türkçe Vikipedi’ye göre mevcut gar binası hizmete girdi.
- 4 Kasım 1909: İngilizce Wikipedia’ya göre garın resmî açılışı yapıldı.
- 1917: Vedat Tek, garın önündeki Kütahya çinileriyle bezeli vapur iskelesini tasarladı.
- 29 Mayıs 1969: Haydarpaşa–Gebze banliyö hattında elektrifikasyonun ardından elektrikli işletme başladı.
- 28 Kasım 2010: Garın çatısında, tamirat çalışması sırasında yangın çıktı.
- Şubat 2012: Haydarpaşa’dan hareket eden uzun mesafeli tren seferleri durduruldu.
- 19 Haziran 2013: Banliyö seferleri durdu; garın yolcu treni hizmeti sona erdi.
- 6 Aralık 2013: Yangın davasında iki işçiyle şirket sahibi mahkûm edildi.
- 2018: Garın peronlarında ve demiryolu sahasında arkeolojik kazılar başladı.
- Ekim 2021’e kadar: Kazılarda yaklaşık 12 bin sikke bulundu.
- Nisan 2022: Helenistik döneme ait kremasyon uygulanmış kiremit mezar kamuoyuna duyuruldu.
- 23 Eylül 2026: Bakan Mehmet Nuri Ersoy, özgün projelerdeki yaklaşık 1000 ahşap temel kazığından yalnızca 200’ünün jeoradar incelemesinde yerinde tespit edildiğini açıkladı.
Kronolojideki demiryolu tarihleri Türkçe Vikipedi ve İngilizce Wikipedia üzerinden izlenebilir. Yangın ve kazı tarihleri, ilgili dava haberine, 2021 kazı haberine ve 2022 buluntu haberine dayanıyor. İlk etap için verilen 2027 hedefi ise 1 Kasım 2026 itibarıyla erişilen son açılış açıklamasında yer alıyor.
Sık sorulan sorular
Haydarpaşa Garı nerede?
Haydarpaşa Garı, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda, Kadıköy ilçesinin Rasimpaşa Mahallesi’nde deniz kıyısında bulunur. Garın önünde, Vedat Tek’in 1917’de tasarladığı vapur iskelesi yer alır.
Haydarpaşa Garı ne zaman yapıldı, kim yaptı?
Bugünkü gar binasının yapımına 1906’da başlandı; yapı 1908’de tamamlandı. TDV İslâm Ansiklopedisi, mevcut binanın mimarlarını Otto Ritter ve Helmuth Cuno olarak verir.
Haydarpaşa Garı ne zaman yandı?
Haydarpaşa Garı’nın çatısında, 28 Kasım 2010’da tamirat sırasında yangın çıktı. Yangınla ilgili davada, 6 Aralık 2013’te iki işçiyle şirket sahibine mahkûmiyet kararı verildi.
Haydarpaşa Garı ne zaman kapandı?
Haydarpaşa’dan uzun mesafeli tren seferleri Şubat 2012’de durduruldu. Haydarpaşa–Gebze banliyö seferlerinin 19 Haziran 2013’te durmasıyla yolcu treni hizmeti sona erdi.
Haydarpaşa Garı açıldı mı, ne zaman açılacak?
1 Kasım 2026 itibarıyla erişilen son açıklama, ilk etabın 2027 içinde tamamlanmasını hedefliyor. Bu hedef, yolcu trenlerinin yeniden başlayacağı kesin bir gün bildirmiyor.
Kaynaklar
- Vikipedi — Haydarpaşa Garı tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Haydarpaşa railway station en.wikipedia.org
- TDV İslâm Ansiklopedisi — Haydarpaşa islamansiklopedisi.org.tr
- Anadolu Ajansı — Haydarpaşa Garı’ndaki yangın davasında karar aa.com.tr
- Anadolu Ajansı — Haydarpaşa Garı’ndaki arkeolojik kazılar, 2021 aa.com.tr
- Anadolu Ajansı — Haydarpaşa kazılarında Helenistik döneme ait kiremit mezar bulundu aa.com.tr
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Haydarpaşa restorasyon açıklaması basin.ktb.gov.tr
- Habertürk — Haydarpaşa Garında restorasyon ne zaman bitecek? haberturk.com
Görsel: Haydarpaşa Terminal in Istanbul..JPG — edit:Alborzagros owner:Far-gh, CC BY-SA 4.0
