Galileo Galilei, 1633’te Roma Engizisyonu önünde kuvvetli sapkınlık şüphesi altında bulunduğunda 69 yaşındaydı ve yıllardır Avrupa’nın tanınmış bir matematikçisiydi. Bir gün önce, 21 Haziran 1633’te, sorgusunda işkenceyle tehdit edilmişti.
Bu yazıda davanın nedenini, cezayı ve Galileo’nun hayatını kaynaklarla izleyeceksiniz. ‘Yine de dönüyor’ sözünün neden tartışmalı olduğunu ve Kilise’nin 1992’deki açıklamasının tam olarak ne söylediğini de göreceksiniz.
Galileo Galilei kimdir ve nerede doğdu?
Galileo Galilei, 15 Şubat 1564’te Pisa’da doğan İtalyan astronom, fizikçi ve matematikçidir. Yani doğum yeri Pisa’dır.
Pisa Üniversitesi’ndeki eğitimini diploma almadan bıraktı. Daha sonra matematik öğretmenliği yaptı. 1589–1592 arasında Pisa Üniversitesi’nde matematik kürsüsünde görev yaptı. Ardından 1610’a kadar Padova Üniversitesi’nde aynı alanda ders verdi.
Bugün onu çoğunlukla teleskopla ve mahkemeyle anıyoruz. Oysa hayatının büyük bölümü ders vermek, alet geliştirmek ve ölçüm yapmakla geçti.
Galileo ne yaptı, neyi icat etti?
Galileo’ya çoğu zaman teleskobun mucidi denir. Kaynaklar bunu böyle anlatmaz. İlk teleskoplar 1608’de Hollanda’da ortaya çıktı. Galileo bu aygıtın haberini aldıktan sonra 1609’da kendi teleskobunu yaptı ve geliştirdi.
Padova yıllarında başka işler de yaptı:
- Sıcaklık değişimlerini gösteren bir termoskop üzerinde çalıştı.
- Geometrik ve askerî hesaplarda kullanılan bir pergel geliştirdi.
- 1594’te su yükseltmeye yarayan bir makine için patent aldı.
Ağustos 1609’da Venedik Senatosu’na sekiz kat büyüten bir teleskop sundu. Aynı yılın sonbaharında yaklaşık yirmi kat büyüten bir aygıtla gökyüzüne baktı.
Teleskopla ne gördü?
1609 sonlarında Ay yüzeyinin pürüzsüz olmadığını gördü. Yüzeyde dağlar ve vadiler vardı. O günün gökbilimi için bu, yeni bir bilgiydi.
1610 başlarında Jüpiter’in çevresinde dolanan dört uydu buldu. Bu keşif, bütün gökcisimlerinin Dünya çevresinde dönmediğini gösterdi. Uyduları Toskana’nın yönetici ailesinden destek kazanmak için Medici yıldızları diye adlandırdı.
Venüs’ün evrelerini de gözlemledi. Bu gözlem Batlamyus’un gezegen düzenini geçersiz kıldı. Ancak gözlem yalnızca Kopernik düzeniyle açıklanmıyordu. Tycho Brahe’nin düzeni de aynı gözlemi açıklayabiliyordu. Bu ayrım davayı anlamak için önemlidir. Gözlem tek başına Kopernik’i kanıtlamıyordu.
Nisan 1611’de Roma’daki Collegio Romano’nun Cizvit matematikçileri, Galileo’nun teleskopla bildirdiği gök olaylarının gerçek olduğunu doğruladı.
Galileo neden yargılandı?
Sorunun kısa yanıtı şudur: Galileo, Dünya’nın hareket ettiğini öğreten Kopernik görüşünü savundu. Bunu yaparken 1616’daki buyruğu da çiğnemekle suçlandı. Süreç adım adım ilerledi.
1614: ilk saldırı
Dominiken Tommaso Caccini, 1614’te Floransa’daki Santa Maria Novella kürsüsünden konuştu. Galileo’nun Dünya’nın hareketine ilişkin görüşlerini sapkınlığa yakın bulduğunu açıkladı.
1616: uyarı
Kardinal Roberto Bellarmino 1616’da Galileo’yu uyardı. Galileo, Kopernik öğretisini benimsememeli ve savunmamalıydı. Dava sırasında bu uyarı ve buyruk belirleyici oldu.
1632: Diyalog
Galileo’nun İki Büyük Dünya Sistemi Hakkında Diyalog’u 1632’de Floransa’da yayımlandı. Kitap Batlamyus ve Kopernik düzenlerini karşılaştırır. Ancak anlatısı Kopernik görüşünü destekler. Yargılamanın asıl konusu bu kitap oldu.
1633: dava
1633 davasındaki suçlama iki parçalıydı. Galileo Kopernik görüşünü savunmuştu. Diyalog’u yayımlayarak 1616’daki buyruğu da ihlal etmişti.
Duruşmada ve sonrasında neler oldu?
21 Haziran 1633’teki Engizisyon sorgusunda Galileo işkenceyle tehdit edildi. Ertesi gün, 22 Haziran 1633’te Roma Engizisyonu onu kuvvetli sapkınlık şüphesi altında buldu. Ondan, görüşlerinden vazgeçtiğini bildiren metni okuyup imzalaması istendi.
Hapis cezası ev hapsine çevrildi. Galileo yaşamının geri kalanını bu kısıtlama altında geçirdi. 1 Aralık 1633’te Arcetri’deki Il Gioiello villasına dönmesine izin verildi. Ancak bilimsel konuları tartışabileceği ziyaretçileri kabul etmesi yasaklandı.
Bir kâğıt üzerinde ‘ev hapsi’ hafif bir ceza gibi görünebilir. Bir bilim insanı için ise meslektaşlarıyla konuşamamak ağır bir kısıtlamaydı.
Kısa kronoloji
- 15 Şubat 1564 Galileo Pisa’da doğdu
- 1589–1592 Pisa Üniversitesi’nde matematik kürsüsünde görev yaptı
- 1592–1610 Padova Üniversitesi’nde matematik öğretti
- 1594 Su yükseltme makinesi için patent aldı
- 1609 Teleskoplarını geliştirdi, gökyüzü gözlemlerine yöneldi
- 1610 Jüpiter’in dört uydusunu keşfetti
- Nisan 1611 Collegio Romano matematikçileri gözlemleri doğruladı
- 1616 Bellarmino, Kopernik öğretisini benimsememesi ve savunmaması konusunda onu uyardı
- 1632 Diyalog Floransa’da yayımlandı
- 22 Haziran 1633 Engizisyon tarafından kuvvetli sapkınlık şüphesi altında bulundu, görüşlerinden vazgeçtiğini bildiren metni okuyup imzalaması istendi
- 1 Aralık 1633 Arcetri’deki villasına dönmesine izin verildi
- 1638 İki Yeni Bilim Hollanda’da yayımlandı
- 8 Ocak 1642 Arcetri’de 77 yaşında öldü
- 12 Mart 1737 Naaşı anıtsal mezara taşındı
- 3 Temmuz 1981 Galileo olayını inceleyen papalık komisyonu kuruldu
- 31 Ekim 1992 Papa II. Jean Paul, dönemin ilahiyatçılarının hatasını kabul etti
‘Yine de dönüyor’ sözü gerçekten söylendi mi?
Mahkemeden sonra Galileo’nun ‘Eppur si muove’, yani ‘Yine de dönüyor’ dediği anlatılır. Bu iddia çağdaş belgelerle doğrulanmaz. Anlatının bilinen yazılı kaydı, Galileo’nun ölümünden yaklaşık bir yüzyıl sonrasına uzanır.
Tartışma sürüyor. Stillman Drake, sözün erken tarihte Galileo’ya atfedildiğini savundu. Kanıt olarak 1640’lara tarihlenen bir tabloyu gösterdi. Mario Livio’nun araştırması ise bu tablonun büyük olasılıkla 1837 tarihli bir resmin sonraki kopyası olduğu sonucuna vardı.
Yani söz güzel bir hikâye olabilir. Ama elimizdeki belgeler Galileo’nun bunu söylediğini göstermiyor. Bu cümleyi bir kaynak olarak alıntılarken dikkatli olmanızda yarar var.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
- Galileo’nun 1633 mahkûmiyet kararını, on kardinal yargıçtan yalnızca yedisi imzaladı.
- Galileo’nun hareket bilimine ilişkin İki Yeni Bilim kitabının elyazması İtalya’dan gizlice çıkarıldı. Eser 1638’de Hollanda’da yayımlandı.
- Galileo’nun sağ elinin orta parmağı, naaşı 12 Mart 1737’de anıtsal mezara taşınırken Anton Francesco Gori tarafından ayrıldı. Parmak bugün Museo Galileo koleksiyonunda.
- Jüpiter uydularına verdiği Medici yıldızları adı, bilimsel bir tercih olduğu kadar destek arayışının da sonucuydu.
İkinci ayrıntı özellikle önemlidir. Kitabın elyazması İtalya’dan gizlice çıkarıldığı için eser yurtdışında, Hollanda’da yayımlanabildi.
Galileo nasıl ve neden öldü?
Galileo, 8 Ocak 1642’de Arcetri’deki Il Gioiello villasında 77 yaşında öldü. Öğrencisi Vincenzo Viviani, son iki ayını ateş ve kalp çarpıntısıyla geçirdiğini kaydetti. Kaynaklarda daha kesin bir ölüm nedeni yer almaz.
Sık duyulan bir iddia, Galileo’nun Güneş’e teleskopla baktığı için kör olduğudur. San Diego State University’deki inceleme bu iddiaya karşı çıkar. İnceleme geç dönem körlüğünü göz hastalıklarıyla ilişkilendirir. Katarakt, glokom ve iltihabi hastalık açıklamalarını tartışır, ama bunları kesinleşmemiş tanılar olarak ele alır.
Kilise 359 yıl sonra özür diledi mi?
Papa II. Jean Paul, Galileo olayını inceletmek için bir çalışma komisyonu kurdu. Komisyon 3 Temmuz 1981’de kuruldu. Çalışmasının sonuçları 31 Ekim 1992’de sunuldu.
Papa aynı gün yaptığı konuşmada, dönemin ilahiyatçılarının Dünya’nın merkeziliğini Kutsal Kitap’ın lafzıyla zorunlu saymasını hata olarak niteledi.
‘359 yıl’ sayısı, 1633 mahkûmiyeti ile 1992 açıklaması arasındaki yıl farkıdır. Ama konuşmaya ‘özür’ demek bir yorumdur. Konuşma hataların kabulünü içerir. Açık bir özür dileme formülü kullanmaz.
Bu ayrımı bilmeniz haber başlıklarını okurken işinize yarar. ‘Hatayı kabul etti’ ile ‘özür diledi’ aynı cümle değildir.
Sık sorulan sorular
Galileo neden yargılandı?
1633 davasında suçlama, Dünya’nın hareket ettiğini öğreten Kopernik görüşünü savunması ve İki Büyük Dünya Sistemi Hakkında Diyalog’u yayımlayarak 1616’daki buyruğu ihlal etmesiydi. Roma Engizisyonu 22 Haziran 1633’te onu kuvvetli sapkınlık şüphesi altında buldu.
Galileo hapse girdi mi?
Hapis cezası ev hapsine çevrildi. 1 Aralık 1633’te Arcetri’deki Il Gioiello villasına dönmesine izin verildi, ancak bilimsel konuları tartışabileceği ziyaretçileri kabul etmesi yasaklandı.
Galileo ‘Yine de dönüyor’ dedi mi?
Bunu gösteren çağdaş bir belge yok. Anlatının bilinen yazılı kaydı, Galileo’nun ölümünden yaklaşık bir yüzyıl sonrasına uzanır.
Kilise Galileo’dan özür diledi mi?
Papa II. Jean Paul 31 Ekim 1992’de dönemin ilahiyatçılarının Dünya’nın merkeziliğini Kutsal Kitap’ın lafzıyla zorunlu saymasını hata olarak niteledi. Konuşma açık bir özür formülü kullanmaz. Bu yüzden ‘özür’ demek bir yorumdur.
Galileo nasıl öldü?
8 Ocak 1642’de Arcetri’deki villasında 77 yaşında öldü. Öğrencisi Vincenzo Viviani, son iki ayını ateş ve kalp çarpıntısıyla geçirdiğini kaydetti.
Kaynaklar
- Wikipedia — Galileo Galilei en.wikipedia.org
- Stanford Encyclopedia of Philosophy — Galileo Galilei plato.stanford.edu
- Museo Galileo — Galileo Galilei catalogue.museogalileo.it
- Museo Galileo — Life museogalileo.it
- Museo Galileo — Middle finger of Galileo’s right hand catalogue.museogalileo.it
- Library of Congress — Galileo and the Telescope loc.gov
- Rice University — The Galileo Project: Telescope galileo.library.rice.edu
- Rice University — The Galileo Project: Christopher Clavius galileo.library.rice.edu
- Vatican Observatory — Galileo: A Quick Summary vaticanobservatory.org
- San Diego State University — Galileo, solar observing, and eye safety aty.sdsu.edu
- Pontifical Academy of Sciences — 31 October 1992 pas.va
Görsel: Galileo before the Holy Office – Joseph-Nicolas Robert-Fleury, 1847.png — Joseph-Nicolas Robert-Fleury, Public domain
