Midas Şehri’nin kurulduğu tüf platosu yaklaşık 650 metre uzunluğunda ve 320 metre genişliğindedir. Vadi tabanından 60–70 metre yüksektedir. Bu kayanın yüzeyine, binlerce yıl önce tapınma düzenlemeleri oyulmuştur.
Bu yazıda Frig Vadisi’nin nerede olduğunu öğreneceksiniz. Eskişehir, Afyonkarahisar ve Kütahya’daki başlıca durakları, Tabiat Parkı’nı, Emre Gölü’nü ve yol bilgilerini sırayla bulacaksınız. Giriş ücreti ve konaklama notları da yazının sonlarında yer alıyor.
Frig Vadisi nerede?
Frig Vadisi adıyla anılan Dağlık Frigya, Eskişehir, Afyonkarahisar ve Kütahya illerine yayılan tarihî bir bölgedir. Volkanik tüf kayalıkları ve derin vadiler bölgeye şeklini verir. Dağlık Frigya, 13 Nisan 2015 tarihinde UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne kültürel miras adayı olarak kaydedilmiştir.
Yani tek bir kapısı olan bir müze ya da tek bir vadi söz konusu değildir. Haritada üç ile yayılan, birbirinden uzak durakları olan bir coğrafyadır. Gezi planınızı bu yüzden il il yapmak daha kolay olur.
Frig Vadisi Kütahya’da mı?
Evet, bölgenin bir kısmı Kütahya’dadır. Kütahya’daki Frig vadileri, ilin doğusunda Sabuncupınar, Söğüt, İnli, Sökmen, Fındık ve İncik çevresinden Ovacık ve İnlice çevresine uzanır.
Bu yaylaları Türkmen Dağı kökenli volkanik tüfler örter. Tüf kolay oyulduğu için tapınak, mezar ve barınak yapımında kullanılmıştır.
Frig Vadisi Eskişehir: Midas Şehri
Eskişehir tarafının merkezi Midas Şehri’dir. Han ilçesindeki Yazılıkaya köyünün hemen batısında, Yazılıkaya Vadisi’nin güney ucunda yer alır. Şehirdeki fasadlar, sunaklar ve nişler, Ana Tanrıça Matar Kubileya kültüne adanmış açık hava tapınma düzenlemeleridir.
Midas Anıtı
En tanınan yapı Midas Anıtı’dır. Doğuya bakan bu kaya cephesi 17 metre yüksekliğinde ve 16,5 metre genişliğindedir. Yüzeyi geometrik bezemelerle kaplıdır. Önünde durduğunuzda bir apartman cephesine bakar gibi başınızı kaldırmanız gerekir.
Anıtın adı, sol üstteki Frigce yazıtta geçen Midai sözcüğünden gelir. Yazılıkaya adı ise anıtın üzerindeki yazılardan türemiştir.
Tarihlendirme tartışması
Anıtın yapım tarihi kesin değildir. Kültür Portalı, Midas Anıtı’nı MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına yerleştiren görüşü aktarır. Eskişehir Büyükşehir Belediyesi turizm portalı ise MÖ 8.–7. yüzyılları verir. İki resmî tanıtım kaynağı arasındaki bu fark, tarihlendirmenin hâlâ tartışmalı olduğunu gösterir.
Eskişehir’deki diğer duraklar
Seyitgazi’deki Gerdekkaya Mezar Anıtı MÖ 3.–1. yüzyıllara tarihlenir. Roma ve Bizans dönemlerinde değişikliklerle kullanılmaya devam etmiştir. Yani aynı kaya, farklı çağlarda yeniden işlev kazanmıştır.
Kazı tarihi
Midas Şehri’ndeki ilk sistemli arkeolojik kazıları 1937–1939 yıllarında Albert Gabriel ve C. H. Emilie Haspels yürüttü. 1948’de başlayan ikinci dönem Yazılıkaya kazılarında arazi sorumluluğunu İstanbul Üniversitesi öğretim üyesi Halet Çambel üstlendi.
Frig Vadisi Afyon: Göynüş, Ayazini ve Döğer
Afyonkarahisar tarafında üç ayrı küme öne çıkar. Her biri farklı bir dönemi ve farklı bir kaya işçiliğini gösterir.
Göynüş Vadisi
İhsaniye ilçesindeki Göynüş Vadisi’nde Aslantaş mezarı bulunur. Girişini iki ayakta aslan ve ayaklarının altındaki yavru aslan kabartmaları çevreler. Maltaş Anıtı, Aslantaş ve Yılantaş’tan yaklaşık 500 metre uzaktadır. Cephesinde 2 × 2 metrelik bir kült nişi vardır.
Ayazini
Ayazini’ndeki Roma ve Bizans kaya mezarları arasında çift katlı odalar, Medusa başlı alınlıklar ve mezar sahiplerini betimleyen karı-koca kabartmaları bulunur. Yani buradaki katman, Göynüş’teki Frig işçiliğinden sonraki çağlara aittir.
Ayazini’nin kuzeybatısındaki Üç Kiliseler arasından kuzeydeki vadiye uzanan tarihî yol da dikkat çeker. Yerleşimin tanıtım sayfası, bu yoldaki izleri kağnı tekerleklerine bağlar.
Döğer çevresi
Döğer çevresindeki Aslankaya, Kapıkaya I ve Kapıkaya II, Ana Tanrıça Kibele’ye adanmış açık hava tapınağı niteliğindeki kaya anıtlarıdır. Midas Şehri’ndeki Matar kültüyle aynı geleneğin başka bir noktada izini sürmüş olursunuz.
Frig Vadisi Tabiat Parkı ve Emre Gölü
Frig Vadisi Tabiat Parkı İhsaniye sınırlarındadır. Afyonkarahisar İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kaydında alanı 54,756 hektar olarak verilir. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü listesine göre park 1 Haziran 2017’de ilan edilmiştir.
Emre Gölü, İhsaniye ilçesinin Döğer kasabası çevresinde, Frig Vadisi’nin içindedir. Afyonkarahisar’a yaklaşık 50 kilometre uzaklıktadır. Kaya anıtlarını gezerken göle de uğramak isterseniz, Döğer’i çıkış noktası yapabilirsiniz.
Frig Vadisi yol tarifi, giriş ücreti ve konaklama
Midas Şehri’ne nasıl gidilir?
Midas Şehri, Eskişehir’in Han ilçesindeki Yazılıkaya köyünün hemen batısındadır. Navigasyonunuza Midas Yazılıkaya Örenyeri veya Yazılıkaya köyü yazmanız yeterlidir.
Ayazini yol tarifi
Ayazini Ören Yeri’ne Afyonkarahisar–Eskişehir karayolunun 27. kilometresinden sağa ayrılıp yaklaşık 4,7 kilometre ilerleyerek ulaşılır. Karayolunda kilometre taşlarını izlemek, ayrılış noktasını bulmanızı kolaylaştırır.
Giriş ücreti ve saatler
25 Ekim 2026 tarihinde erişilen Bakanlık kaydında Midas Yazılıkaya Örenyeri ücretsiz ve her gün açık görünür. Ziyaret saatleri 08.00–17.00’dir. Akşama kalan bir geziyi bu saate göre planlamanız gerekir.
Frig Yolu
Tüm durakları arabayla gezmek zorunda değilsiniz. Frig Yolu, üç koldan başlayıp Yazılıkaya Midas Şehri’nde birleşen, toplam 506 kilometrelik işaretli bir yürüyüş ve bisiklet rotasıdır. Rotanın tamamı kırmızı-beyaz işaretlerle belirtilmiştir. Başlangıç ve bitiş noktalarında bilgi panoları, önemli kavşaklarda yön tabelaları bulunur.
Nerede kalınır?
Kütahya İl Özel İdaresi, Sabuncupınar’daki eski hükümet binasını 2011’de restore etti. Burayı Frig Vadisi ziyaretçilerinin dinlenip konaklayabileceği Frig Evi olarak düzenledi. Kütahya tarafındaki vadileri gezecekseniz ilk bakacağınız yer burası olabilir.
Kısa kronoloji
- MÖ 8.–7. veya MÖ 6. yüzyıl: Midas Anıtı için resmî tanıtım kaynaklarında farklı tarihlendirmeler verilir.
- MÖ 3.–1. yüzyıllar: Gerdekkaya Mezar Anıtı’nın tarihlendirildiği dönemdir.
- 1937–1939: Gabriel ve Haspels, Midas Şehri’nde ilk sistemli kazıları yürüttü.
- 1948: Yazılıkaya’daki ikinci dönem kazıları Halet Çambel’in arazi sorumluluğunda başladı.
- 13 Nisan 2015: Dağlık Frigya UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı.
- 1 Haziran 2017: Frig Vadisi Tabiat Parkı ilan edildi.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
- Midas Anıtı’nın sol üst yazıtı 11 metre uzunluğundadır. Harfleri yaklaşık 45 × 40 santimetre boyutundadır.
- Midas Anıtı’nın yaklaşık 200 metre güneybatısındaki Bitmemiş Anıt, Yazılıkaya platformunda batıya bakan tek anıttır. Lotus-palmet bezemeleri taşır.
- UNESCO adaylık dosyası, Balkayası Anıtı’nı Frig kaya anıtları arasında boyalı bezemenin ilk ve tek örneği olarak tanımlar.
- Ayazini Kilisesi’nin apsis ve kubbesi, dışarıdan da görülecek biçimde tüf kaya yüzeyine işlenmiştir.
- 2023 tarihli bir koruma araştırması, Midas Anıtı’nın alt bölümünde yağmur ve kar sularıyla ilişkili tuzlanmanın aşınmayı artırdığını belirtir.
Sık sorulan sorular
Frig Vadisi giriş ücretli mi?
Midas Yazılıkaya Örenyeri için 25 Ekim 2026 tarihinde erişilen Bakanlık kaydında giriş ücretsizdir. Örenyeri her gün 08.00–17.00 arasında ziyarete açık görünür. Gitmeden önce Bakanlığın güncel kaydına bakmanız yerinde olur.
Frig Vadisi hangi illerde?
Frig Vadisi adıyla anılan Dağlık Frigya, Eskişehir, Afyonkarahisar ve Kütahya illerine yayılır. Midas Şehri Eskişehir’in Han ilçesindedir. Ayazini, Göynüş ve Döğer çevresi Afyonkarahisar tarafındadır.
Frig Vadisi Tabiat Parkı ne zaman ilan edildi?
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü listesinde ilan tarihi 1 Haziran 2017 olarak kayıtlıdır. İhsaniye sınırlarındaki parkın alanı, Afyonkarahisar İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kaydında 54,756 hektardır.
Frig Yolu kaç kilometredir?
Frig Yolu, üç koldan başlayıp Yazılıkaya Midas Şehri’nde birleşen toplam 506 kilometrelik bir rotadır. Yürüyüş ve bisiklet için işaretlenmiştir. Rotanın tamamı kırmızı-beyaz işaretlerle belirtilmiştir.
Kaynaklar
- UNESCO Dünya Miras Merkezi — Mountainous Phrygia whc.unesco.org
- Kütahya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Frigya Vadileri kutahya.ktb.gov.tr
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Midas Yazılıkaya Örenyeri muze.gov.tr
- Kültür Portalı — Midas Anıtı kulturportali.gov.tr
- Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Turizm Portalı — Yazılıkaya Midas Anıtı visiteskisehir.org
- Kültür Portalı — Frig Yolu’nda Karşılaşacağınız 8 Etkileyici Kaya Anıtı kulturportali.gov.tr
- Kültür Portalı — Ayazini Ören Yeri kulturportali.gov.tr
- İhsaniye Kaymakamlığı — Emre Gölü ihsaniye.gov.tr
- Afyonkarahisar İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Tabiat Parkları afyon.ktb.gov.tr
- Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü — Tabiat Parkları tarimorman.gov.tr
- Kültür Rotaları Derneği — Frig Yolu cultureroutesinturkey.com
- Ayazini Metropolisi — Dini Merkez ayazini.org
- Kütahya İl Özel İdaresi — Sabuncupınar Frig Evi’nin Açılışı kutahyaozid.gov.tr
- Özcan ve Savrum Kortanoğlu — Phryg Vadisinde Yer Alan Kaya Anıtlarının Korunması ve Sunumu dergipark.org.tr
Görsel: Yazılıkaya – Midas city, Eskişehir 01.jpg — Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0
