ژاک کارتیه که بود و اهل کجا بود؟
ژاک کارتیه (Jacques Cartier) دریانورد و کاوشگر فرانسوی بود. او حدود سال 1491 در سنمالو (Saint-Malo)، در برتانی (Bretanya)، به دنیا آمد. کارتیه سه بار به سرزمین‌های کانادای امروزی (Kanada) سفر کرد: در سال‌های 1534، 1535–1536 و 1541–1542. مسیرهای او از خلیج سنلوران و در امتداد رود سنلوران می‌گذشت.
اگر شما سفرهای کارتیه را دنبال کنید، با راهنمایان بومی، سکونتگاه‌های ازپیش‌موجود، ادعاهای مالکیت سرزمین و سفرهای اجباری به فرانسه (Fransa) روبه‌رو می‌شوید. استاداکونه (Stadaconé) و هوشلاگا (Hochelaga) در کاوش‌های رودخانه‌ای او جایگاهی محوری داشتند. دوناکونا (Donnacona)، تنیوانی (Taignoagny) و دوماگایا (Domagaya) نیز در روابط او با مردم ساکن آن مناطق نقش اصلی را داشتند.
چرا کارتیه به کانادا سفر کرد؟
فرانسوای اول، پادشاه فرانسه، در سال 1534 به کارتیه مأموریت داد به جست‌وجوی طلا و گذرگاهی به آسیا (Asya) برود. همین هدف‌ها مسیر سفر اکتشافی او را تعیین کردند. این سفر در 20 آوریل 1534 از سنمالو آغاز شد. کارتیه با دو کشتی و 61 مرد به راه افتاد.
او در سفر نخست، پیرامون نیوفاندلند (Newfoundland)، تنگه بلآیل، خلیج سنلوران و ساحل جزیره پرنس ادوارد را کاوش کرد. در سفر دوم، خلاف جهت جریان رودخانه تا استاداکونه و هوشلاگا پیش رفت. در سفر سوم نیز ساخت سکونتگاهی را در کپ‌روژ (Cap-Rouge) آغاز کرد.
ژاک کارتیه در سال 1534 کجاها را کاوش کرد؟
نخستین سفر کارتیه به کانادا بر آب‌های ساحلی و خلیج متمرکز بود. نیوفاندلند و تنگه بلآیل بخشی از این مسیر بودند. او به سواحل جزیره پرنس ادوارد نیز رسید، اما متوجه نشد که این خشکی یک جزیره است.
کارتیه در 24 ژوئیه 1534 در گاسپه (Gaspé) دستور داد صلیبی به ارتفاع حدود 30 فوت برپا کنند. این صلیب بیانگر ادعای مالکیت فرانسه بر آن سرزمین بود. دوناکونا، رهبر استاداکونه، اعتراض کرد. کارتیه در پاسخ گفت که صلیب فقط یک نشانه است.
وقتی شما معنای این سفر اکتشافی را بررسی می‌کنید، این گفت‌وگو اهمیت پیدا می‌کند. صلیب ادعای مالکیت فرانسه بر سرزمین را بیان میکرد و دوناکونا به برپایی آن اعتراض داشت. کارتیه در توضیح خود به دوناکونا، آن را صرفاً یک نشانه معرفی کرد؛ با آنکه صلیب برای اعلام تصاحب سرزمین برپا شده بود.
پسران دوناکونا، تنیوانی و دوماگایا، در سال 1534 همراه کارتیه به فرانسه رفتند. تاریخ‌نگاران درباره شرایط این رفتن اختلاف‌نظر دارند. برخی آن را آدم‌ربایی می‌دانند. برخی دیگر می‌گویند اجازه رفتن آن‌ها به این شرط داده شد که فرانسوی‌ها با کالاهای تجاری بازگردند. این اختلاف‌نظر مشخصاً به رویدادهای سال 1534 مربوط است.
کارتیه چگونه به استاداکونه و هوشلاگا رسید؟
کارتیه سفر دوم خود را در 19 مه 1535 با حدود 110 مرد آغاز کرد. سه کشتی او گراند ارمین (Grande Hermine)، پتیت ارمین (Petite Hermine) و امریون (Émérillon) نام داشتند. دوماگایا و تنیوانی پس از یادگیری زبان فرانسوی در فرانسه، همراه او بازگشتند. آن‌ها راهنما و مترجم بودند.
کارتیه مسیر رود سنلوران را دنبال کرد و به استاداکونه رسید؛ سکونتگاهی که دوناکونا رهبری آن را بر عهده داشت. این سکونتگاه در محدوده شهر کبک امروزی (Québec) قرار داشت. بنابراین پیشروی او تا حدی به مردانی وابسته بود که با دانش خود، گروه فرانسوی را با رودخانه و جوامع ساکن در امتداد آن پیوند می‌دادند.
نام کانادا، به معنایی که کارتیه به کار می‌برد، از واژه «کاناتا» گرفته شده بود. این واژه در یکی از زبان‌های ایروکویی به معنای روستا بود. اگر شما کانادا را فقط با معنای جغرافیایی امروزش می‌شناسید، این پیوند با روستا نقطه شروع دقیق‌تری برای درک کاربرد نام آن در سفرهای کارتیه به شما می‌دهد.
کارتیه در 2 اکتبر 1535 به هوشلاگا رسید؛ سکونتگاهی ایروکویی در محدوده مونترآل امروزی (Montreal). میزبانان بومی او را به تپه‌ای نزدیک بردند. او آن را مون‌روآیال (Mont Royal) نامید. تنداب‌های پیرامون جزیره مونترآل مانع شدند که از راه رودخانه بیشتر به سوی غرب برود.
استاداکونه و هوشلاگا دو نقطه مهم در این سفر دوم بودند. اولی در محدوده شهر کبک امروزی قرار داشت. دومی در محدوده مونترآل امروزی بود. تنداب‌های اطراف جزیره مونترآل در عمل حد پیشروی کارتیه به سوی غرب را در کاوش رودخانه در سال 1535 تعیین کردند.
در زمستان 1535–1536 چه اتفاقی افتاد؟
کارتیه و همراهانش زمستان را نزدیک استاداکونه، در اطراف رود سن‌شارل، گذراندند. اسکوربوت گریبان گروه را گرفت. تا فوریه، از 110 مرد فقط ده نفر آن‌قدر سالم بودند که بتوانند به دیگران کمک کنند. شمار اندکی از افراد توانمند ناچار بودند از بقیه مراقبت کنند.
دوماگایا درمانی بومی را به کارتیه آموخت که از درختی به نام آنِدا (annedda) تهیه می‌شد. این درمان به بهبود خدمه از اسکوربوت کمک کرد. نقش او فراتر از راهنمایی و ترجمه بود: او دانشی را نیز در اختیار گروه گذاشت که به آن‌ها کمک کرد بیماری زمستان را پشت سر بگذارند.
وقتی اسکوربوت در میان ساکنان استاداکونه هم دیده شد، کارتیه برداشت نادرستی از مشاهداتش داشت. او به‌اشتباه گمان کرد بیماری واگیردار است و از آن‌ها به افرادش سرایت کرده است. توضیح او درباره شیوع بیماری غلط بود، درحالی‌که درمان دوماگایا به خدمه کمک میکرد.
چرا دوناکونا را به فرانسه بردند؟
در 3 مه 1536، کارتیه دستور داد دوناکونا، دو پسرش و دو بومی دیگر را دستگیر کنند و به فرانسه ببرند. این انتقال اجباری بود. این اتفاق پس از زمستانی رخ داد که دوماگایا درمانی را به کارتیه آموخته بود که به همراهان بیمارش کمک کرد.
باید دستگیری سال 1536 را از شرایط مورد اختلاف رفتن پسران در سال 1534 جدا دانست. دوناکونا هرگز به استاداکونه بازنگشت. او احتمالاً در سال 1539 در فرانسه درگذشت. سرگذشت او سفرهای کارتیه را به پیامدهای ماندگار دور کردن افراد از جوامعشان پیوند می‌دهد.
در سفر سوم کارتیه چه اتفاقی افتاد؟
کارتیه در 23 مه 1541 با پنج کشتی از سنمالو حرکت کرد. فرماندهی کل این سفر سوم با روبروال (Roberval) بود. کارتیه تا اواخر اوت، ایجاد شارلسبورگ‌روآیال (Charlesbourg-Royal) را در کپ‌روژ آغاز کرده بود. او دستور ساخت دو دژ را داد: یکی بر دماغه و دیگری پایین آن.
مواد معدنیای که کارتیه از این سفر به خانه برد، ظاهراً نوید همان ثروتی را می‌دادند که گروه در جست‌وجویش بود. او تصور میکرد طلا و الماس در اختیار دارد. اما معلوم شد آن‌ها پیریت آهن و کوارتز هستند. تفاوت میان آنچه او گمان میکرد در اختیار دارد و آنچه واقعاً با خود آورد، برای درک نتیجه این سفر اهمیت اساسی دارد.
محموله کارتیه نمونه تاریخی این ماجراست: طلا و الماس ادعایی، پیریت و کوارتز بودند.
کارتیه در ژوئن 1542 مستعمره را ترک کرد. او در نیوفاندلند با روبروال روبه‌رو شد، سپس شبانه از او جدا شد و به فرانسه بازگشت. روبروال در سال 1542 نام شارلسبورگ‌روآیال را به فرانس‌روا (France-Roy) تغییر داد. مهاجران باقی‌مانده به فرانسه بازگشتند و مستعمره در سال 1543 رها شد.
خط زمانی
- حدود 1491: کارتیه در سنمالو، در برتانی، به دنیا آمد.
- 20 آوریل 1534: او با دو کشتی و 61 مرد حرکت کرد.
- 24 ژوئیه 1534: او دستور داد برای اعلام ادعای مالکیت فرانسه، صلیبی در گاسپه برپا کنند.
- 19 مه 1535: سفر دوم او با سه کشتی آغاز شد.
- 2 اکتبر 1535: او به هوشلاگا رسید.
- زمستان 1535–1536: خدمه او در نزدیکی استاداکونه به اسکوربوت مبتلا شدند.
- 3 مه 1536: دوناکونا و همراهانش دستگیر شدند.
- 23 مه 1541: کارتیه سفر سوم خود را با پنج کشتی آغاز کرد.
- اواخر اوت 1541: ساخت‌وساز در شارلسبورگ‌روآیال آغاز شد.
- ژوئن 1542: کارتیه مستعمره را ترک کرد.
- 1543: مستعمره‌ای که روبروال به فعالیت آن ادامه داده بود، رها شد.
- 1 سپتامبر 1557: کارتیه در سنمالو درگذشت.
- 2005: بقایای باستان‌شناختی مستعمره کارتیه–روبروال کشف شد.
جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید
کارتیه در سال 1534 به جزیره پرنس ادوارد رسید، بی‌آنکه تشخیص دهد جزیره است. رسیدن به یک ساحل و شناخت شکل کامل آن دو دستاورد متفاوت بودند. سفر او را به آن سواحل رساند، اما برداشتش از آن خشکی کامل نبود.
هیچ پرتره‌ای با اطمینان شناخته نشده که در زمان حیات کارتیه کشیده شده باشد. زادگاه و تاریخ مرگ او از بخش‌های تثبیت‌شده زندگی‌نامه‌اش هستند: سنمالو، حدود سال 1491، و بار دیگر سنمالو در 1 سپتامبر 1557. شناسایی قطعی تصویری از چهره او که هم‌زمان با زندگی‌اش ساخته شده باشد، موضوع دیگری است.
تکه‌ای سفال فایانس ایتالیایی به شناسایی سکونتگاه کارتیه–روبروال کمک کرد. ایو کرتین (Yves Chrétien) آن را در سال 2005 پیدا کرد. تزئیناتش امکان داد قدمت آن را به نیمه نخست سده شانزدهم نسبت دهند. به این ترتیب، تکه کوچکی از یک ظرف در شناسایی بقایای سکونتگاه نقش داشت.
کاوش‌های سال‌های 2007 تا 2010 حدود 6,000 شیء و بقایای سازه‌ای متعلق به سال‌های 1541–1543 را آشکار کردند. این یافته‌ها محوطه کپ‌روژ را به دوره سکونتگاه کارتیه و ادامه فعالیت آن به دست روبروال پیوند می‌دهند. آن‌ها برای این مستعمره کوتاه‌عمر، شواهد باستان‌شناختی قابل‌توجهی فراهم می‌کنند.
پرسش‌های متداول
ژاک کارتیه اهل کجا بود؟
کارتیه اهل سنمالو در برتانی بود و حدود سال 1491 در همان‌جا به دنیا آمد. او دریانورد و کاوشگر فرانسوی بود. در 1 سپتامبر 1557 نیز در سنمالو درگذشت.
ژاک کارتیه کدام مناطق را کاوش کرد؟
او پیرامون نیوفاندلند، تنگه بلآیل، خلیج سنلوران و ساحل جزیره پرنس ادوارد را کاوش کرد. مسیر رود سنلوران را تا استاداکونه و هوشلاگا دنبال کرد. تنداب‌های اطراف جزیره مونترآل در سال 1535 جلوی پیشروی او به سوی غرب را گرفتند.
کارتیه چند بار به کانادا سفر کرد؟
کارتیه سه سفر انجام داد: در سال‌های 1534، 1535–1536 و 1541–1542. گروه اکتشافی او در سفر دوم به هوشلاگا رسید. او در سفر سوم، شارلسبورگ‌روآیال را در کپ‌روژ بنا کرد؛ مستعمره‌ای که در ژوئن 1542 ترک کرد.
آیا کارتیه طلا و الماس پیدا کرد؟
مواد معدنیای که او از سفر سوم خود آورد، پیریت آهن و کوارتز بودند. کارتیه آن‌ها را با طلا و الماس اشتباه گرفته بود. مأموریت اولیه او در سال 1534 جست‌وجوی طلا را هم در بر می‌گرفت.
منابع
- فرهنگ زندگی‌نامه کانادا — ژاک کارتیه biographi.ca
- ویکی‌پدیا — ژاک کارتیه en.wikipedia.org
- وزارت فرهنگ و ارتباطات کبک — کارتیه، ژاک patrimoine-culturel.gouv.qc.ca
- موزه تاریخ کانادا — ژاک کارتیه 1534–1542 historymuseum.ca
- وزارت فرهنگ و ارتباطات کبک — دوناکونا patrimoine-culturel.gouv.qc.ca
- کتابخانه کنگره — روایت اصلی سفر ژاک کارتیه به کانادا در سال 1534 loc.gov
- دفتر کمیسر زبان‌های رسمی — نخستین فرانسوی در کانادا پیاده می‌شود clo-ocol.gc.ca
- پارک‌های کانادا — محوطه تاریخی ملی کارتیه–بربوف کانادا pc.gc.ca
- موزه تاریخ کانادا — بهداشت و پزشکی historymuseum.ca
- فرهنگ زندگی‌نامه کانادا — دوناکونا biographi.ca
- وزارت فرهنگ و ارتباطات کبک — محوطه باستان‌شناختی کارتیه–روبروال patrimoine-culturel.gouv.qc.ca
- کمیسیون پایتخت ملی کبک — محوطه باستان‌شناختی کارتیه–روبروال capitale.gouv.qc.ca
FAQ
ژاک کارتیه اهل کجا بود؟
کارتیه حدود سال 1491 در سنمالو، در برتانی، به دنیا آمد. او دریانورد و کاوشگر فرانسوی بود.
ژاک کارتیه کدام مناطق را کاوش کرد؟
او پیرامون نیوفاندلند، تنگه بلآیل، خلیج سنلوران و ساحل جزیره پرنس ادوارد را کاوش کرد. همچنین مسیر رود سنلوران را تا استاداکونه و هوشلاگا دنبال کرد.
آیا ژاک کارتیه طلا و الماس پیدا کرد؟
مواد معدنیای که او از سفر سوم خود آورد و گمان میکرد طلا و الماس هستند، در واقع پیریت آهن و کوارتز بودند.
Image: Jacques Cartier 1851-1852.jpg — Théophile Hamel / After François Nicholas Riss, CC BY-SA 4.0
