شاید شما هم چهره چه گوارا (Che Guevara) را روی پوستر دیده باشید: مردی ریش‌دار با کلاه بره‌ای که ستاره‌ای روی آن است. پشت این تصویر، پزشکی آرژانتینی بود که در کوبا فرمانده شد و در بولیوی (Bolivya) به اسارت درآمد. در این راهنما، شما زندگی او را از تولد تا آرامگاه دنبال می‌کنید و پاسخ پرسش‌های رایج درباره‌اش را می‌خوانید.
چه گوارا اهل کجا بود؟
ارنستو گوارا (Ernesto Guevara) در 14 ژوئن 1928 در روساریو (Rosario)، آرژانتین (Arjantin)، به دنیا آمد.
او از کودکی آسم داشت. خانواده‌اش در جست‌وجوی آب‌وهوایی سازگار با وضعیت سلامتی او بودند و در آلتا گراسیا (Alta Gracia)، در استان کوردوبا (Córdoba)، ساکن شدند.
بعدها در دانشگاه بوئنوس آیرس پزشکی خواند. تحصیلاتش را در 1953 به پایان رساند.
از سفر جاده‌ای تا انقلاب
گوارا در 1952 همراه آلبرتو گرانادو (Alberto Granado) به سفر در آمریکای جنوبی رفت. در طول راه یادداشت برمی‌داشت. این یادداشت‌ها بعدها به کتاب خاطرات موتورسیكلت تبدیل شدند.
در 1954، هنگام سرنگونی دولت خاکوبو آربنز (Jacobo Árbenz)، در گواتمالا (Guatemala) بود. سازمان سیا (CIA) از این کودتا پشتیبانی می‌کرد. این رویداد باور او به انقلاب مسلحانه را تقویت کرد.
در ژوئیه 1955 در مکزیکوسیتی (Meksiko) با فیدل کاسترو (Fidel Castro) آشنا شد. به گروهی پیوست که می‌خواست دولت باتیستا (Batista) را در کوبا سرنگون کند.
شما می‌توانید این ماجرا را شبیه سفری در یک سال وقفه تحصیلی تصور کنید که خیلی فراتر از برنامه اولیه پیش می‌رود. دانشجوی پزشکی که دفترچه یادداشتی همراه داشت، سرانجام به یک گروه انقلابی پیوست.
انقلاب کوبا
گروه در 25 نوامبر 1956 با قایق گرانما (Granma) از مکزیک (Meksika) راهی کوبا شد. گوارا بهعنوان پزشک نیروی چریکی همراهشان بود.
آن‌ها در کوه‌های سیرا مائسترا (Sierra Maestra) جنگیدند. گوارا در 1957 به درجه کوماندانته، یعنی فرمانده، ارتقا یافت.
در دسامبر 1958، واحد او قطاری زرهی را در سانتا کلارا (Santa Clara) از ریل خارج کرد. قطار حامل سربازان باتیستا بود. این اقدام در تصرف شهر نقشی تعیین‌کننده داشت.
باتیستا در 1 ژانویه 1959 از کشور گریخت. انقلاب پیروز شده بود و گوارا یکی از فرماندهان آن بود.
پس از پیروزی: زندان، بانک و وزارتخانه
گوارا از 2 ژانویه تا 12 ژوئن 1959 اداره زندان لا کابانیا (La Cabaña) در هاوانا (Havana) را بر عهده داشت. وظیفه او بررسی درخواست‌های تجدیدنظر در احکام دادگاه‌های انقلابی بود.
این بخش از کارنامه او محل اختلاف است. شمار اعدام‌های مرتبط با او در لا کابانیا در منابع یکسان نیست. جان لی اندرسون (Jon Lee Anderson) رقم 55 را ذکر می‌کند. گروه مخالف حکومت «آرشیو کوبا» (Cuba Archive) رقم 105 را اعلام می‌کند. بخشی از این اختلاف به یک پرسش برمی‌گردد: آیا شما احکامی را هم حساب می‌کنید که او تأیید کرده بود، اما پس از ترک سمتش اجرا شدند؟
در 1959 رئیس بانک ملی کوبا شد. در فوریه 1961 به وزارت صنایع رسید.
کتاب‌های چه گوارا
گوارا هم در جنگ چریکی می‌جنگید و هم درباره آن می‌نوشت.
- La guerra de guerrillas (جنگ چریکی) در 1960 منتشر شد. او در این کتاب دیدگاه‌هایش درباره راهبرد جنگ چریکی را بیان می‌کند.
- Pasajes de la guerra revolucionaria در 1963 منتشر شد. این کتاب تجربه او از جنگ در کوبا را شرح می‌دهد. ترجمه انگلیسی آن با عنوان Reminiscences of the Cuban Revolutionary War در 1968 انتشار یافت.
- خاطرات موتورسیكلت از یادداشت‌های سفر او در 1952 شکل گرفت.
جملات چه گوارا
عبارتی که بیش از همه با نام او گره خورده، Hasta la victoria siempre است. در ترکی می‌توان آن را «Daima zafere kadar» و در انگلیسی «Always until victory» بیان کرد؛ یعنی «همیشه تا پیروزی».
درباره سخنان آخرین لحظات زندگی‌اش قطعیت کمتری وجود دارد. برخی روایت‌ها می‌گویند به کسی که قرار بود او را اعدام کند گفته بود که فقط یک انسان را خواهد کشت. روایت‌های دیگر می‌گویند خواسته بود ایستاده بمیرد. منابع بر سر واژه‌های دقیق توافق ندارند. پس شما هم هر نقل‌قولی از آن لحظه را با احتیاط بخوانید.
آهنگ چه گوارا
شناخته‌شده‌ترین ترانه درباره او Hasta Siempre، اثر کارلوس پوئبلا (Carlos Puebla)، است. پوئبلا آن را در پاسخ به نامه خداحافظی گوارا در 1965 نوشت. هنگام ساخته‌شدن این ترانه، گوارا هنوز زنده بود.
فرزندان چه گوارا
گوارا پنج فرزند داشت. یک فرزند حاصل ازدواجش با هیلدا گادئا (Hilda Gadea) بود. چهار فرزند دیگر حاصل ازدواجش با آلیدا مارچ (Aleida March) بودند.
ترک کوبا: کنگو و بولیوی
فیدل کاسترو در 3 اکتبر 1965 نامه خداحافظی گوارا را در جمع خواند. در این نامه اعلام شده بود که گوارا از سمت‌های رسمی خود در کوبا کناره‌گیری می‌کند.
او در 1965 از شورشیانی در کنگو (Kongo) حمایت کرد که با لوران دزیره کابیلا (Laurent-Désiré Kabila) ارتباط داشتند. این تلاش چریکی شکست خورد.
در 1966 به بولیوی رفت. تلاش کرد انقلابی مسلحانه علیه دولت رنه بارینتوس (René Barrientos) به راه بیندازد.
مرگ چه گوارا؛ در بولیوی چه اتفاقی افتاد؟
سربازان بولیوی در 8 اکتبر 1967 گوارا را اسیر کردند. درگیری در دره کبرادا دل یورو (Quebrada del Yuro) رخ داد و او زخمی شد.
در 9 اکتبر 1967، در حالی که اسیر بود، در ساختمان مدرسهای در روستای لا ایگرا (La Higuera) با شلیک گلوله کشته شد. او 39 سال داشت.
چرا به‌جای محاکمه کشته شد؟ بر اساس روایت‌هایی که آرشیو امنیت ملی گردآوری کرده، فرماندهان بولیوی نگران بودند که محاکمه برای او در سراسر جهان حمایت جلب کند. تصمیم گرفتند او را بی‌درنگ بکشند.
روایت رسمی در ابتدا متفاوت بود. گفته شد او در نبرد کشته شده است. اما یادداشت کاخ سفید (Beyaz Saray) به تاریخ 11 اکتبر 1967 می‌گوید او زنده اسیر شده بود. طبق این یادداشت، گوارا به دستور ژنرال آلفردو اواندو (Alfredo Ovando) تیرباران شد.
قد چه گوارا
گزارش کالبدشکافی مورخ 10 اکتبر 1967 قد او را حدود 1.73 متر ثبت کرده است.
چه گوارا کجا دفن شده است؟
بقایایی که متعلق به گوارا تشخیص داده شدند، در 1997 از زیر خاک بیرون آورده شدند. این بقایا در گوری مخفی نزدیک باند پرواز وایگراند (Vallegrande) در بولیوی قرار داشتند.
در 17 اکتبر 1997، آن‌ها را در آرامگاهی در سانتا کلارای کوبا جای دادند. بقایای شش تن از همرزمانش نیز همراه او در آنجا قرار گرفت. سانتا کلارا همان شهری است که واحد او در 1958 قطار زرهی را در آن از ریل خارج کرده بود.
فیلم چه گوارا
فیلم خاطرات موتورسیكلت، محصول 2004، درباره سفر دوران جوانی اوست. گائل گارسیا برنال (Gael García Bernal) در این فیلم نقش گوارا را بازی کرد.
خط زمانی
- 14 ژوئن 1928: در روساریوی آرژانتین به دنیا آمد.
- 1952: همراه آلبرتو گرانادو راهی سفر در آمریکای جنوبی شد.
- 1953: تحصیلات پزشکی را در دانشگاه بوئنوس آیرس به پایان رساند.
- 1954: شاهد سقوط دولت آربنز در گواتمالا با پشتیبانی سیا بود.
- ژوئیه 1955: در مکزیکوسیتی با فیدل کاسترو آشنا شد.
- 25 نوامبر 1956: با گرانما راهی کوبا شد.
- 1957: به درجه کوماندانته ارتقا یافت.
- دسامبر 1958: در تصرف سانتا کلارا نقشی تعیین‌کننده داشت.
- 1 ژانویه 1959: باتیستا از کوبا گریخت.
- 1959: زندان لا کابانیا را اداره کرد و ریاست بانک ملی را بر عهده گرفت.
- 1960: کتاب جنگ چریکی منتشر شد.
- فوریه 1961: وزیر صنایع شد.
- 1965: سمت‌هایش در کوبا را ترک کرد و به مبارزه در کنگو پیوست.
- 1966: مبارزه خود را در بولیوی آغاز کرد.
- 8 اکتبر 1967: در کبرادا دل یورو، در حالی که زخمی بود، اسیر شد.
- 9 اکتبر 1967: در لا ایگرا، در حالی که اسیر بود، با شلیک گلوله کشته شد.
- 1997: بقایای پیکرش در گوری مخفی نزدیک وایگراند پیدا شد.
- 17 اکتبر 1997: بقایای پیکرش در آرامگاه سانتا کلارا قرار گرفت.
جزئیاتی که در راهنماها پیدا نمی‌کنید
- لقب او. دوستان کوبایی‌اش او را «چه» صدا می‌زدند. این واژه در آرژانتین برای خطاب‌کردن دیگران رایج است و خود او هم زیاد از آن استفاده می‌کرد.
- عکس مشهور. آلبرتو کوردا (Alberto Korda) در 5 مارس 1960 پرتره او با کلاه بره را با عنوان Guerrillero Heroico، «چریک قهرمان»، ثبت کرد. این عکس یکی از دو فریمی بود که او پشت سر هم در مراسم یادبودی در هاوانا گرفت.
- اثر انگشت‌ها. پس از مرگ، دست‌های او را قطع کردند. برای تأیید هویتش، اثر انگشت‌ها را با سوابق پلیس آرژانتین مقایسه کردند.
- دفتر خاطرات بولیوی. پرونده نامزدی‌ای که کوبا و بولیوی به یونسکو (UNESCO) فرستادند، می‌گوید اصل دفتر خاطرات در یک محفظه امن نگهداری می‌شود. این محفظه در بایگانی بانک مرکزی بولیوی قرار دارد.
پرسش‌های متداول
چه گوارا کجا کشته شد؟
در لا ایگرای بولیوی، در 9 اکتبر 1967. او در حالی که اسیر بود، در ساختمان یک مدرسه هدف گلوله قرار گرفت.
چه گوارا اهل کجا بود؟
او در 14 ژوئن 1928 در روساریوی آرژانتین به دنیا آمد. خانواده‌اش بعدها به‌دلیل آسم او به آلتا گراسیا نقل مکان کردند.
قد او چقدر بود؟
گزارش کالبدشکافی مورخ 10 اکتبر 1967 قد او را حدود 1.73 متر ذکر می‌کند.
چند فرزند داشت؟
پنج فرزند: یک فرزند از هیلدا گادئا و چهار فرزند از آلیدا مارچ.
کجا دفن شده است؟
در سانتا کلارای کوبا. بقایای پیکرش در 17 اکتبر 1997 در آنجا قرار گرفت.
منابع
- Penguin — ارنستو چه گوارا: یادداشت زندگی‌نامه‌ای cdn.penguin.co.uk
- HISTORY — چه گوارا history.com
- Wikipedia — چه گوارا en.wikipedia.org
- PBS American Experience — چه گوارا pbs.org
- Treccani — گوارا، ارنستو treccani.it
- Stiftung Haus der Geschichte — عکس چریک قهرمان haus-der-geschichte.de
- آرشیو امنیت ملی، دانشگاه جورج واشینگتن — مرگ چه گوارا: اسناد از طبقه‌بندی خارج‌شده nsarchive2.gwu.edu
- والت روستو — یادداشت خطاب به رئیس‌جمهور جانسون، 11 اکتبر 1967 nsarchive2.gwu.edu
- Opinión — گواهی فوت و گزارش کالبدشکافی opinion.com.bo
- آرشیو امنیت ملی — مرگ چه گوارا در اسناد از طبقه‌بندی خارج‌شده nsarchive.gwu.edu
- یونسکو — پرونده نامزدی زندگی و آثار ارنستو چه گوارا media.unesco.org
- Biography — چه گوارا biography.com
Image: Che Guevara – Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg — Alberto Korda, restored by Adam Cuerden, Public domain
