شریفه باجی که بود؟
شریفه باجی یکی از زنان داوطلبی بود که در جنگ استقلال ترکیه، مهمات را از اینهبولو به کاستامونو می‌رساندند. خدمت ثبت‌شده او دقیقاً همین است: جابه‌جایی مهمات با گاری گاوکش در مسیر اینهبولو و کاستامونو.
صفحه تاریخچه شهرداری سیدیلر او را زنی اهل روستای ساتی (Satı)، در ناحیه سیدیلرِ کاستامونو معرفی می‌کند. ویکی‌پدیای انگلیسی می‌گوید تاریخ تولدش قطعی نیست و حدود سال ۱۹۰۰ را ذکر می‌کند.
تقریباً تمام آنچه منابع می‌توانند درباره زندگی او ثابت کنند، همین است. اما درباره پایان زندگی‌اش اتفاق‌نظر دارند. او در زمستان ۱۹۲۱، هنگام حمل مهمات برای مبارزه ملی، نزدیک پادگان کاستامونو از سرما جان باخت. دختر خردسالش نیز همراه او بود.
اغلب او را «مادری که هنگام حمل مهمات یخ زد و جان داد» می‌نامند. این عنوان با اطلاعات ثبت‌شده همخوانی دارد.
چرا مهمات باید از کوه‌ها می‌گذشت؟
تدارکات نیروهای ملی از راه دریا به اینهبولو می‌رسید؛ بندری در ساحل دریای سیاه (Karadeniz). مهماتی که شریفه باجی حمل می‌کرد، بخشی از تجهیزات نظامی بود که در دوران مبارزه ملی در اینهبولو تخلیه می‌شد.
این بارها باید از بندر به داخل کشور می‌رسیدند. مسیر را «راه استقلال» یا «استقلال یولو» (İstiklal Yolu) می‌نامند. این راه از اینهبولو به کاستامونو می‌رفت و سپس از چانکیری (Çankırı) می‌گذشت و به آنکارا (Ankara) می‌رسید.
شریفه باجی در بخش نخست مسیر، از ساحل تا کاستامونو، فعالیت داشت. او سرباز خط مقدم نبود. بخشی از زنجیره‌ای بود که تدارکات را به مقصد می‌رساند.
روایت‌ها به دیگر حاضران در این راه هم اشاره می‌کنند. در کاروان‌های حمل مهمات سال ۱۹۲۱، مردان سالمند و زنان دیگری نیز در کنار او حضور داشتند.
آخرین سفر
شریفه باجی آخرین سفرش را با دختر خردسالش آغاز کرد. خبرگزاری آناتولی (Anadolu Ajansı) گزارش می‌دهد که او کودک را همراه خود برده بود. در میانه زمستان، مهمات را با گاری گاوکش حمل می‌کرد.
او نزدیک پادگان کاستامونو، موسوم به کاستامونو کیشلاسی (Kastamonu Kışlası)، از سرما یخ زد و جان باخت.
دخترش زنده ماند. گزارش سال ۲۰۱۹ خبرگزاری آناتولی می‌گوید دختر کوچک از سفری که مادر در آن جان باخت، زنده نجات یافت.
برای مقایسه با زندگی روزمره، تصور کنید در شبی یخبندان، خریدهای سنگین را از سربالایی بالا می‌برید. کودکی دست شما را گرفته و درِ خانه‌تان هم پیداست. حالا خودرو، وسایل گرمایشی و روشنایی خیابان را از این تصویر حذف کنید. وضعیتی که منابع شرح می‌دهند، تقریباً چنین است؛ با این تفاوت که به‌جای خریدهای روزانه، بار مهمات همراه او بود.
چه زمانی درگذشت؟ فوریه یا دسامبر
منابع درباره ماه مرگ او اتفاق‌نظر ندارند. اگر قصد دارید درباره‌اش بنویسید یا از مکان‌های مرتبط با او دیدن کنید، این از نخستین نکته‌هایی است که باید بدانید.
- درگاه وزارت فرهنگ و گردشگری، زمان مرگ او را دسامبر ۱۹۲۱ ذکر می‌کند.
- تاریخچه شهرداری سیدیلر، فوریه ۱۹۲۱ را آورده است.
سیدیلر هر سال در ۲۱ فوریه یاد او را گرامی می‌دارد. بنا بر گزارش خبرگزاری آناتولی، مهمت شاهین (Mehmet Şahin)، شهردار، در سال ۲۰۱۹ گفت درباره تاریخ مرگ او اطلاعات متناقضی وجود دارد.
آنچه می‌توان با اطمینان گفت، این است که او در زمستان ۱۹۲۱ نزدیک پادگان کاستامونو درگذشت. نویسنده دقیق، سال و محل را ذکر می‌کند و اختلاف درباره ماه را هم توضیح می‌دهد.
دخترش؛ اختلاف بر سر نام و سن
منابع درباره کودک نیز اختلاف دارند.
ویکی‌پدیای ترکی، نوزاد را دوماهه معرفی می‌کند. گزارش سال ۲۰۱۹ خبرگزاری آناتولی می‌گوید او هشت تا نه ماه داشت. این دو عدد نمی‌توانند هر دو درست باشند.
نام کودک هم متفاوت آمده است. ویکی‌پدیای ترکی نام دختر را الیف (Elif) نوشته است. بااین‌حال، همان مقاله گفته‌ای از مصطفی نورالدین پکر (Mustafa Nurettin Peker) در سال ۱۹۷۲ نقل می‌کند که در آن، نام کودک صدیقه (Sıdıka) آمده است.
چنین خلأهایی در روایتی که بیشتر از راه حافظه شفاهی و بازگویی‌های بعدی حفظ شده، عادی است. آنچه در همه نسخه‌ها ثابت می‌ماند، واقعیت اصلی ماجراست: مادری در حال حمل مهمات، کودکی خردسال و سفری زمستانی که تنها کودک از آن زنده ماند.
هویت او چگونه شناسایی شد؟ روایت نورالدین پکر
نام «شریفه باجی» با زندگی‌نامه‌ای کامل همراه نبود. بنا بر ویکی‌پدیای ترکی، مصطفی نورالدین پکر بعدها درباره هویت او تحقیق کرد. او در سال ۱۹۷۲ یافته‌هایش را با مصطفی بایدار (Mustafa Baydar)، روزنامه‌نگار، در میان گذاشت.
اداره آموزش ملی شهرستان سیدیلر روایتی منسوب به پکر منتشر کرده است. جزئیات کوچکی در آن هست که در بیشتر خلاصه‌ها نمی‌آید و خواندنش را ارزشمند می‌کند. این جزئیات در بخش «جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید» در ادامه آمده‌اند.
خط زمانی
- حدود ۱۹۰۰: تاریخ تقریبی تولد شریفه باجی. تاریخ دقیق مشخص نیست.
- زمستان ۱۹۲۱: هنگام حمل مهمات از اینهبولو، نزدیک پادگان کاستامونو از سرما یخ می‌زند و جان می‌بازد. منابع، فوریه یا دسامبر را ذکر می‌کنند.
- ۱۹۷۲: مصطفی نورالدین پکر نتیجه تحقیق درباره هویت او را برای مصطفی بایدار، روزنامه‌نگار، شرح می‌دهد.
- ۱۹۷۳: شهرداری سیدیلر در پنجاهمین سال جمهوری، سفارش ساخت نقشبرجستهای از شریفه باجی را برای مقابل ساختمان خود می‌دهد.
- ۱۹۹۰: یادمان آتاتورک و شهید شریفه باجی، اثر تانکوت اوکتم (Tankut Öktem)، در میدان جمهوریت (Cumhuriyet) کاستامونو نصب می‌شود.
- ۴ دسامبر ۲۰۰۱: یادمان شهید شریفه باجی در ساحل اینهبولو افتتاح می‌شود.
- ۲۲ مه ۲۰۲۰: خبرگزاری آناتولی گزارش می‌دهد که آرامگاهی نمادین برای او در سیدیلر ساخته شده است.
جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید
اداره آموزش ملی شهرستان سیدیلر روایتی از نورالدین پکر نقل می‌کند. سه جزئیات در آن برجسته است.
دو گروهبان به محل فرستاده شدند. در این روایت، مأمورانی که به محل توقف گاری مهمات اعزام شدند، گروهبان جمیل (Cemil) اهل دورکانی (Devrekâni) و گروهبان رفعت (Rıfat) اهل بشیکتاش (Beşiktaş) بودند.
گاوها بیش از حد ناتوان بودند. روایت می‌گوید گاوها آن‌قدر ناتوان بودند که نمی‌توانستند گاری را بکشند. سپس گروهبان جمیل و گروهبان رفعت خودشان به کشیدن گاری کمک کردند.
یک پیش‌بند و یک روسری، سرنخ یافتن روستای او شدند. طبق همین روایت، گروهبان جمیل از دو نشانه فهمید او اهل کجاست: پیش‌بند چندرنگ یا «آلاجا» (alaca) و روسری روی سرش که «چار» نام داشت. این سرنخ‌ها او را به روستاییان سیدیلر رساندند.
این جزئیات از یک بازگویی می‌آیند. آن‌ها نشان می‌دهند چگونه با کنار هم گذاشتن نشانه‌های پوشش او، هویتش شناسایی شد.
محل دفن و آرامگاه نمادین او
محل واقعی دفن او مشخص نیست. هیچ محل نشانه‌گذاری‌شده‌ای وجود ندارد که شما بتوانید بگویید او در آن آرمیده است.
سیدیلر برای این نبودِ نشانی، آرامگاهی نمادین ساخت. خبرگزاری آناتولی در ۲۲ مه ۲۰۲۰ اعلام کرد که در سیدیلر آرامگاهی نمادین برای شریفه باجی ساخته شده است. این آرامگاه جایی برای ایستادن و یادکردن به بازدیدکنندگان می‌دهد، هرچند محل واقعی دفن او نامعلوم مانده است.
یادمان‌ها؛ کجا میتوانید آن‌ها را ببینید؟
سه مکان، یاد او را در سنگ و برنز زنده نگه می‌دارند. اگر شما در امتداد مسیر قدیمی سفر کنید، میتوانید هر سه را ببینید.
سیدیلر
شهرداری سیدیلر در سال ۱۹۷۳، در پنجاهمین سالگرد جمهوری، سفارش ساخت نقشبرجستهای از شریفه باجی را برای مقابل ساختمان خود داد. این یادمان از همه به زادگاه او نزدیک‌تر است. آرامگاه نمادین نیز در سیدیلر قرار دارد و این شهر هر سال در ۲۱ فوریه یاد او را گرامی می‌دارد.
کاستامونو
تانکوت اوکتم، مجسمه‌ساز، یادمان آتاتورک و شهید شریفه باجی را ساخت. این اثر در سال ۱۹۹۰ در میدان جمهوریت کاستامونو نصب شد. درگاه وزارت فرهنگ و گردشگری می‌گوید این اثر با نام «یادمان زنان ترک کاستامونو» هم شناخته می‌شود. اگر شما در مرکز شهر باشید، احتمال دارد از کنار آن بگذرید.
اینهبولو
متین یوردانور (Metin Yurdanur)، مجسمه‌ساز، یادمان شهید شریفه باجی را در ساحل اینهبولو ساخت. این یادمان در ۴ دسامبر ۲۰۰۱ افتتاح شد. مهمات در اینهبولو از کشتی به خشکی می‌رسید؛ بنابراین یادمان در آغاز مسیر او قرار دارد.
این سه مکان در کنار هم، مسیر روایت را نشان می‌دهند. بندر، نقطه آغاز حمل بار بود. کاستامونو جایی بود که او جان باخت و سیدیلر، ناحیه‌ای بود که از آن می‌آمد.
داستان او چه چیزی را نشان می‌دهد؟
اسناد او را فرمانده یا رزمنده معرفی نمی‌کنند. مبارزه ملی به تدارکات وابسته بود و رساندن تدارکات هم به مردم عادی، گاری‌ها و حیواناتشان بستگی داشت. در کاروان‌های سال ۱۹۲۱، مردان سالمند و زنان دیگری نیز حضور داشتند. داستان او یکی از نمونه‌های این جمع است.
درگاه وزارت فرهنگ و گردشگری برای یادمان کاستامونو نامی به کار می‌برد که زنان ترک را به‌طور کلی در بر می‌گیرد، نه فقط او را. این نام‌گذاری با شرح منابع همخوانی دارد: او نماینده گروه بزرگی از داوطلبان است و مرگ او در یادها مانده است.
پرسش‌های متداول
شریفه باجی که بود؟
او یکی از زنان داوطلبی بود که در جنگ استقلال ترکیه، مهمات را از اینهبولو به کاستامونو می‌رساندند. شهرداری سیدیلر او را زنی اهل روستای ساتی در ناحیه سیدیلر معرفی می‌کند. او در زمستان ۱۹۲۱ نزدیک پادگان کاستامونو از سرما جان باخت.
چه زمانی درگذشت؟
او در زمستان ۱۹۲۱ درگذشت. درگاه فرهنگ، دسامبر ۱۹۲۱ را ذکر می‌کند، اما تاریخچه شهرداری سیدیلر، فوریه ۱۹۲۱ را آورده است. سیدیلر در ۲۱ فوریه یاد او را گرامی می‌دارد.
آرامگاه او کجاست؟
محل واقعی دفن او مشخص نیست. در سیدیلر آرامگاهی نمادین ساخته شده که خبرگزاری آناتولی در ۲۲ مه ۲۰۲۰ خبر آن را منتشر کرد.
چه بر سر دخترش آمد؟
گزارش سال ۲۰۱۹ خبرگزاری آناتولی می‌گوید دختر خردسالش از این سفر زنده نجات یافت. منابع درباره نام کودک، الیف یا صدیقه، و سن او، دو ماه یا هشت تا نه ماه، اختلاف دارند.
یادمانهای او را کجا میتوانید ببینید؟
شما میتوانید نقشبرجستهای را مقابل ساختمان شهرداری سیدیلر ببینید که مربوط به سال ۱۹۷۳ است. یادمانی در میدان جمهوریت کاستامونو از سال ۱۹۹۰ و یادمانی در ساحل اینهبولو از سال ۲۰۰۱ نیز وجود دارند.
منابع
- وزارت فرهنگ و گردشگری — یادمان آتاتورک و شریفه باجی kulturportali.gov.tr
- شهرداری سیدیلر — تاریخ سیدیلر seydiler.bel.tr
- خبرگزاری آناتولی — نماد قهرمانی زن ترک: شریفه باجی aa.com.tr
- ویکی‌پدیا — شریفه باجی en.wikipedia.org
- ویکی‌پدیای ترکی — شریفه باجی tr.wikipedia.org
- اداره آموزش ملی شهرستان سیدیلر — تاریخچه seydiler.meb.gov.tr
- خبرترک (Habertürk) / خبرگزاری آناتولی — آرامگاه نمادین برای شهید شریفه باجی haberturk.com
FAQ
شریفه باجی که بود؟
او یکی از زنان داوطلبی بود که در جنگ استقلال ترکیه، مهمات را از اینهبولو به کاستامونو می‌رساندند. شهرداری سیدیلر او را زنی اهل روستای ساتی در ناحیه سیدیلرِ کاستامونو معرفی می‌کند. او در زمستان ۱۹۲۱ نزدیک پادگان کاستامونو از سرما جان باخت.
شریفه باجی چه زمانی درگذشت؟
او در زمستان ۱۹۲۱ درگذشت. درباره ماه مرگش اختلاف وجود دارد: درگاه وزارت فرهنگ و گردشگری، دسامبر ۱۹۲۱ را ذکر می‌کند، اما تاریخچه شهرداری سیدیلر، فوریه ۱۹۲۱ را آورده است. سیدیلر هر سال در ۲۱ فوریه یاد او را گرامی می‌دارد.
آرامگاه شریفه باجی کجاست؟
محل واقعی دفن او مشخص نیست. در سیدیلر برایش آرامگاهی نمادین ساخته‌اند که خبرگزاری آناتولی در ۲۲ مه ۲۰۲۰ خبر آن را منتشر کرد.
یادمانهای شریفه باجی را کجا میتوانید ببینید؟
سه یادمان وجود دارد. نقشبرجستهای که در سال ۱۹۷۳ ساخته شد، مقابل ساختمان شهرداری سیدیلر قرار دارد. یادمان آتاتورک و شهید شریفه باجی، اثر تانکوت اوکتم، از سال ۱۹۹۰ در میدان جمهوریت کاستامونو قرار گرفته است. یادمانی هم اثر متین یوردانور در ساحل اینهبولو، در ۴ دسامبر ۲۰۰۱ افتتاح شد.
چه بر سر دخترش آمد؟
طبق گزارش سال ۲۰۱۹ خبرگزاری آناتولی، دختر خردسالش از سفری که مادر در آن جان باخت، زنده نجات یافت. منابع درباره نام و سن کودک اختلاف دارند.
Image: Inebolu Şerife Bacı monument 2233.jpg — Dosseman, CC BY-SA 4.0
