رزا پارکس (Rosa Parks) فعال حقوق مدنی بود. خودداری او از ترک صندلی اتوبوس به آغاز تحریم اتوبوس‌های مونتگمری (Montgomery) کمک کرد. در ۱ دسامبر ۱۹۵۵، راننده از او خواست برای مسافران سفیدپوست جابه‌جا شود. پارکس نشسته ماند و بازداشت شد. او ۴۲ سال داشت و پیش از آن، سال‌ها برای حقوق سیاه‌پوستان آمریکا فعالیت کرده بود.
اگر شما پارکس را فقط با همان سفر اتوبوسی می‌شناسید، سرگذشت گسترده‌تر او زمینهٔ این رویداد را روشن می‌کند. تلاش برای ثبت‌نام رأی‌دهی، فعالیت به‌عنوان دبیر یک سازمان و دهه‌ها خدمت عمومی پس از مونتگمری، همگی بخشی از زندگی او بودند. بازداشت او با تداوم یک تحریم و پیگیری یک پروندهٔ قضایی جداگانه علیه جداسازی نژادی در اتوبوس‌ها، به نقطهٔ عطف تبدیل شد.
رزا پارکس اهل کجا بود؟
رزا پارکس در ۴ فوریهٔ ۱۹۱۳ در تاسکیگی (Tuskegee)، در ایالت آلاباما (Alabama)، به دنیا آمد. نام او هنگام تولد رزا لوئیز مککالی (Rosa Louise McCauley) بود. مادرش، لئونا (Leona)، معلم بود. پدرش، جیمز (James)، نجار بود.
در دسامبر ۱۹۴۳، پارکس به دبیری شعبهٔ مونتگمریِ انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان (NAACP) انتخاب شد. این سازمان از حقوق سیاه‌پوستان آمریکا دفاع می‌کرد. انتخاب او سال‌ها پیش از اعتراض در اتوبوس رخ داد. بنابراین، امتناع او بخشی از سابقه‌ای جاافتاده در فعالیت‌های حقوق مدنی بود.
پارکس برای به‌دست‌آوردن حق رأی خودش هم تلاش کرد. او از سال ۱۹۴۳ سه بار درخواست داد تا از موانع ثبت‌نام رأی‌دهندگان در آلاباما عبور کند. سرانجام در سال ۱۹۴۵ ثبت‌نام کرد. زنی که در اتوبوس بازداشت شد، پیش‌تر تجربه کرده بود که استفاده از یک حق اساسی می‌تواند به پافشاری نیاز داشته باشد.
همسر رزا پارکس چه کسی بود؟
رزا مککالی در ۱۸ دسامبر ۱۹۳۲ با ریموند پارکس (Raymond Parks) ازدواج کرد. ریموند آرایشگر و فعال حقوق مدنی بود. ازدواج آنها بخشی از داستان زندگی رزا، هم پیش از تحریم مونتگمری و هم در سال‌های پس از آن، بود.
رزا در سال ۱۹۵۷ همراه با ریموند و مادرش به دیترویت (Detroit) در میشیگان (Michigan) نقل مکان کرد. چند دهه بعد، نام رزا و ریموند پارکس در کنار هم بر مؤسسه‌ای قرار گرفت که او برای جوانان تأسیس کرد. راه‌اندازی این مؤسسه، فعالیت او را به عرصه‌ای فراتر از اعتراضی گسترش داد که با آن شناخته شده بود.
اعتراض رزا پارکس در اتوبوس کجا رخ داد؟
این اعتراض در یک اتوبوس شهری در مونتگمریِ آلاباما رخ داد. پارکس در ۱ دسامبر ۱۹۵۵، پس از کار در فروشگاه بزرگ مونتگمری فِر (Montgomery Fair)، سوار اتوبوس شد. او در آن فروشگاه خیاط بود و به خانه برمی‌گشت.
۱۰ صندلی اول اتوبوس‌های مونتگمری به مسافران سفیدپوست اختصاص داشت. پارکس در نخستین ردیف، درست پشت آن صندلی‌ها، نشست. این جزئیات به شما کمک می‌کند موضوع اختلاف را درک کنید: صندلی او پشت بخشی بود که از قبل به مسافران سفیدپوست اختصاص داده شده بود.
راننده، جیمز بلیک (James F. Blake)، به چهار مسافر سیاه‌پوستِ ردیف او دستور داد بلند شوند تا مسافران سفیدپوست بنشینند. سه نفر اطاعت کردند. پارکس نشسته ماند. خودداری او از اجرای این دستور، همان روز به بازداشتش انجامید.
در گزارش پلیس، اتهام او سرپیچی از دستورهای رانندهٔ اتوبوس ثبت شد. این عبارت، بازداشت را به اختیاری پیوند می‌دهد که در جریان یک سفر عادی بر مسافران اعمال می‌شد. برای ارتباط‌دادن ماجرا با زندگی روزمره، شما مسیر رفت‌وآمد خودتان را در نظر بگیرید: پارکس از سر کار برمی‌گشت که یک دستور دربارهٔ جای نشستن، راه خانه را به رویارویی بر سر تبعیض نژادی تبدیل کرد.
چرا رزا پارکس حاضر نشد جایش را عوض کند؟
پارکس بعدها این توضیح را رد کرد که خستگی جسمی باعث امتناع او شده بود. او در کتاب سال ۱۹۹۲ خود، رزا پارکس: داستان من (Rosa Parks: My Story)، توضیح داد که از تسلیم‌شدن خسته شده بود. روایت خودش، برداشتی از این رویداد را به چالش می‌کشد که فقط بر یک روز کاری خسته‌کننده تمرکز دارد.
فعالیت‌های پیشین او زمینهٔ این توضیح را روشن می‌کند. پارکس از سال ۱۹۴۳ دبیر شعبهٔ انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان بود. همچنین برای ثبت‌نام رأی‌دهی سه بار درخواست داده و پافشاری کرده بود. خودداری او در اتوبوس، پس از سال‌ها مواجهه با موانع نژادی رخ داد.
او پیش‌تر هم با همین راننده درگیر شده بود. در سال ۱۹۴۳، پارکس با جیمز اف. بلیک بر سر این خواستهٔ راننده مقابله کرده بود که از اتوبوس پیاده شود و دوباره از درِ عقب سوار شود. بنابراین، رویارویی آنها در سال ۱۹۵۵ پیشینه‌ای داشت که به همان سفر قبلی برمی‌گشت.
چرا اعتراض او در اتوبوس تاریخ‌ساز شد؟
پس از بازداشت پارکس، شورای سیاسی زنان (Women’s Political Council) در مونتگمری اعلامیه پخش کرد. در این اعلامیه‌ها از مردم خواسته شد در ۵ دسامبر ۱۹۵۵، روز محاکمهٔ او، از اتوبوس استفاده نکنند. امتناع فردی پارکس به محور اقدامی سازمان‌یافته تبدیل شد که دیگر مسافران هم در آن شرکت داشتند.
انجمن بهبود مونتگمری (Montgomery Improvement Association) در ۵ دسامبر تشکیل شد. مارتین لوتر کینگ جونیور (Martin Luther King Jr.) به ریاست آن انتخاب شد. تحریم کمک کرد کینگِ ۲۶ساله در سطح ملی شناخته شود. به این ترتیب، بازداشت پارکس با ظهور یکی دیگر از رهبران شناخته‌شدهٔ حقوق مدنی پیوند خورد.
شرکت‌کنندگان با پیاده‌روی، هم‌سفرشدن در خودروها و یافتن راه‌های دیگر رفت‌وآمد، از اتوبوس‌های شهری استفاده نمی‌کردند. این راهکارهای عملی در سراسر تحریمی اهمیت داشت که به روایت آرشیو ملی آمریکا (National Archives)، ۳۸۱ روز طول کشید. کنارگذاشتن سفر با اتوبوس مستلزم تصمیم‌های مکرر دربارهٔ چگونگی انجام رفت‌وآمدهای روزمره بود.
یک پروندهٔ قضایی جداگانه با نام براودر علیه گیل (Browder v. Gayle)، جداسازی اجباری نژادی در اتوبوس‌ها را به چالش کشید. این پرونده با تجدیدنظرخواهی پارکس از محکومیت خودش تفاوت داشت. اگر شما این دو روند را جدا از هم دنبال کنید، بهتر می‌بینید که اعتراض و مبارزهٔ حقوقی چگونه به یک مبارزهٔ مشترک کمک کردند.
در ۱۳ نوامبر ۱۹۵۶، دیوان عالی ایالات متحده (Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi) حکم علیه جداسازی اجباری در اتوبوس‌ها را در پروندهٔ براودر علیه گیل تأیید کرد. پس از رسیدن دستور قضاییِ پایان جداسازی نژادی به مونتگمری، کینگ در ۲۰ دسامبر خواستار پایان تحریم شد.
صبح ۲۱ دسامبر، کینگ همراه با رالف ابرناتی (Ralph Abernathy)، ای. دی. نیکسون (E. D. Nixon) و گلن اسمایلی (Glenn Smiley) سوار یکی از اتوبوس‌های مونتگمری شد که جداسازی نژادی در آن لغو شده بود. امتناع پارکس به آغاز یک کارزار مستمر کمک کرده بود. مشارکت سازمان‌یافته و آن پروندهٔ قضایی جداگانه، کارزار را به‌سوی تغییر در خود اتوبوس‌ها پیش بردند.
خط زمانی
- ۴ فوریهٔ ۱۹۱۳: رزا لوئیز مککالی در تاسکیگیِ آلاباما به دنیا آمد.
- ۱۸ دسامبر ۱۹۳۲: او با ریموند پارکس، آرایشگر و فعال حقوق مدنی، ازدواج کرد.
- دسامبر ۱۹۴۳: دبیر شعبهٔ مونتگمریِ انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان شد.
- ۱۹۴۵: پس از سه بار درخواست، برای رأی‌دادن ثبت‌نام کرد.
- ۱ دسامبر ۱۹۵۵: پس از خودداری از ترک صندلی‌اش در اتوبوسی در مونتگمری بازداشت شد.
- ۵ دسامبر ۱۹۵۵: انجمن بهبود مونتگمری تشکیل شد.
- ۱۳ نوامبر ۱۹۵۶: دیوان عالی ایالات متحده حکم پروندهٔ براودر علیه گیل را تأیید کرد.
- ۲۰ دسامبر ۱۹۵۶: پس از رسیدن دستور قضایی به مونتگمری، کینگ خواستار پایان تحریم شد.
- ۲۱ دسامبر ۱۹۵۶: کینگ همراه با رالف ابرناتی، ای. دی. نیکسون و گلن اسمایلی سوار یکی از اتوبوس‌های مونتگمری شد که جداسازی نژادی در آن لغو شده بود.
- ۱۹۵۷: پارکس همراه با همسر و مادرش به دیترویت نقل مکان کرد.
- ۱۹۶۵–۱۹۸۸: او در دفتر جان کانیرز (John Conyers)، نمایندهٔ کنگره، کار کرد.
- فوریهٔ ۱۹۸۷: او در تأسیس مؤسسهٔ رزا و ریموند پارکس برای رشد فردی (Rosa and Raymond Parks Institute for Self Development) مشارکت کرد.
- ۱ دسامبر ۲۰۰۰: کتابخانه و موزهٔ رزا پارکس (Rosa Parks Library and Museum) در مونتگمری افتتاح شد.
- ۲۴ اکتبر ۲۰۰۵: پارکس در ۹۲سالگی در خانهاش در دیترویت درگذشت.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
صدای پارکس زمانی به گوش شنوندگان رادیو رسید که تحریم هنوز ادامه داشت. مصاحبهٔ او با سیدنی راجرز (Sidney Rogers) در سال ۱۹۵۶ از ایستگاه‌های رادیویی پاسیفیکا (Pacifica) پخش شد. این مصاحبه به خودِ دورهٔ کارزار تعلق دارد؛ زمانی که تحریم هنوز تمام نشده بود.
تحریم برای پارکس هزینه‌های شخصی هم داشت. او شغل خیاطی‌اش را از دست داد و تهدید به مرگ شد. نقل مکان او به دیترویت در سال ۱۹۵۷ پس از این پیامدها رخ داد و فصل دشواری به روایت کارزار مونتگمری افزود.
کمک به افراد بی‌خانمان برای یافتن مسکن، بخشی از فعالیت‌های بعدی او بود. پارکس این کار را در فاصلهٔ سال‌های ۱۹۶۵ تا ۱۹۸۸، زمانی که در دفتر جان کانیرز، نمایندهٔ کنگره، کار می‌کرد، انجام می‌داد. این دورهٔ طولانی خدمت نشان می‌دهد چه بخش بزرگی از زندگی کاری او پس از اعتراض در اتوبوس سپری شد.
در فوریهٔ ۱۹۸۷، پارکس و الین ایسون استیل (Elaine Eason Steele) مؤسسهٔ رزا و ریموند پارکس برای رشد فردی را تأسیس کردند. تمرکز مؤسسه بر جوانان بود. این مؤسسه شکل دیگری از فعالیت سازمان‌یافته را به زندگی او افزود؛ زندگی‌ای که پیش‌تر تلاش برای ثبت‌نام رأی‌دهی، فعالیت در انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان و کمک به تأمین مسکن را در بر گرفته بود.
موزهٔ رزا پارکس کجاست؟
دانشگاه تروی (Troy Üniversitesi) کتابخانه و موزهٔ رزا پارکس را در مونتگمری، در محل بازداشت او، تأسیس کرد. این مجموعه در ۱ دسامبر ۲۰۰۰ با حضور پارکس افتتاح شد. محل موزه، آن را مستقیماً به رویدادی پیوند می‌دهد که یادش را زنده نگه می‌دارد.
اگر شما می‌خواهید داستان پارکس را روی نقشه دنبال کنید، سه مکان را از هم تفکیک کنید. تاسکیگی زادگاه او بود. مونتگمری محل امتناع او در اتوبوس و تحریم بود. دیترویت پس از نقل مکان در سال ۱۹۵۷ خانهٔ او شد و همان شهری بود که در آن درگذشت.
درگذشت رزا پارکس و ادای احترام عمومی
رزا پارکس در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۵ در خانهاش در دیترویت به مرگ طبیعی درگذشت. او ۹۲ سال داشت. زندگی او دهه‌ها پس از اعتراض مونتگمری ادامه یافته بود. کار در دفتر نمایندهٔ کنگره و ایجاد مؤسسه‌اش بخشی از این سال‌ها بودند.
در روزهای ۳۰–۳۱ اکتبر ۲۰۰۵، پیکر او برای ادای احترام عمومی در تالار مدور ساختمان کنگرهٔ ایالات متحده (Amerika Birleşik Devletleri Kongre Binası) در واشینگتن (Washington) قرار گرفت. این ادای احترام عمومی پس از زندگی‌ای انجام شد که شناخته‌شده‌ترین لحظه‌اش همچنان خودداری از ترک صندلی یک اتوبوس در مونتگمری بود.
آیا دربارهٔ رزا پارکس فیلم ساخته شده است؟
آنجلا بست (Angela Bassett) در فیلم داستان رزا پارکس (The Rosa Parks Story)، محصول سال ۲۰۰۲ به کارگردانی جولی دش (Julie Dash)، نقش پارکس را بازی کرد.
پرسش‌های متداول
آیا رزا پارکس پیش از بازداشت هم فعال حقوق مدنی بود؟
بله. او در دسامبر ۱۹۴۳ دبیر شعبهٔ مونتگمریِ انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان شد. همچنین برای ثبت‌نام رأی‌دهی سه بار درخواست داد و سرانجام در سال ۱۹۴۵ موفق شد.
آیا او روی صندلی‌های مخصوص مسافران سفیدپوست نشسته بود؟
او در نخستین ردیف، درست پشت ۱۰ صندلیِ مخصوص مسافران سفیدپوست، نشسته بود. راننده به مسافران ردیف او دستور داد جابه‌جا شوند تا برای مسافران سفیدپوست جا باز شود.
تحریم اتوبوس‌های مونتگمری چقدر طول کشید؟
آرشیو ملی آمریکا مدت آن را ۳۸۱ روز توصیف می‌کند. شرکت‌کنندگان برای استفاده‌نکردن از اتوبوس‌های شهری پیاده می‌رفتند، در خودروها هم‌سفر می‌شدند و از وسایل حمل‌ونقل دیگر استفاده می‌کردند.
آیا تجدیدنظرخواهی خود او به جداسازی نژادی در اتوبوس‌ها پایان داد؟
حکم علیه جداسازی اجباری نژادی در اتوبوس‌ها در پروندهٔ براودر علیه گیل صادر شد. این پرونده از تجدیدنظرخواهی پارکس از محکومیت خودش جدا بود.
منابع
- سازمان پارک‌های ملی — رزا پارکس nps.gov
- مؤسسهٔ رزا و ریموند پارکس — زندگی‌نامه rosaparks.org
- آرشیو ملی — اقدامی شجاعانه archives.gov
- دانشگاه تروی — دربارهٔ رزا پارکس troy.edu
- دانشگاه استنفورد — تحریم اتوبوس‌های مونتگمری kinginstitute.stanford.edu
- دانشگاه استنفورد — خطاب به هومر گرین kinginstitute.stanford.edu
- ویکی‌پدیا — رزا پارکس en.wikipedia.org
- ویکی‌پدیای ترکی — رزا پارکس tr.wikipedia.org
FAQ
رزا پارکس اهل کجا بود؟
رزا پارکس با نام رزا لوئیز مککالی در ۴ فوریهٔ ۱۹۱۳ در تاسکیگیِ آلاباما به دنیا آمد.
رزا پارکس کجا از ترک صندلی اتوبوس خودداری کرد؟
او در ۱ دسامبر ۱۹۵۵ در یک اتوبوس شهری در مونتگمریِ آلاباما از ترک صندلی‌اش خودداری کرد.
همسر رزا پارکس چه کسی بود؟
همسر او ریموند پارکس، آرایشگر و فعال حقوق مدنی، بود. آنها در ۱۸ دسامبر ۱۹۳۲ ازدواج کردند.
رزا پارکس چه زمانی و چگونه درگذشت؟
رزا پارکس در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۵ در خانهاش در دیترویت به مرگ طبیعی درگذشت. او ۹۲ سال داشت.
Image: Rosa Parks being fingerprinted by Deputy Sheriff D.H. Lackey after being arrested on February 22, 1956, during the Montgomery bus boycott.jpg — Gene Herrick for the Associated Press; restored by Adam Cuer, Public domain
