Roebuck qalası (Roebuck Kalesi) tamamilə sökülməyib: orta əsr divarları Dublində, Dublin Universitet Kollecinin Belfield kampusunda sonralar inşa edilmiş evin daxilində qalır. Tadhg O’Keeffe-nin 2026-cı il araşdırması binanın sonrakı görünüşünün arxasında qorunmuş bu tikinti qalıqlarını müəyyənləşdirir. Bu nəticə yenidənqurma zamanı orta əsr qalasının bütövlüklə yox edildiyi təsəvvürünü şübhə altına alır.
Neoqotik fasadlı bir evin içində qala necə qorunub? Siz cavabı zədələnmiş daş hörgüdə, on səkkizinci əsrə aid akvareldə və ardıcıl yenidənqurma işlərində izləyə bilərsiniz. Əsas dəlillər indiki binanı onun orta əsr divarları, tağbəndli alt mərtəbəsi və arxa həyəti ilə əlaqələndirir.
Roebuck qalasının içində əslində nə qalıb?
Professor Tadhg O’Keeffe UCD-nin Arxeologiya Məktəbində orta əsr memarlığı tarixi üzrə mütəxəssisdir. Onun şərhinə görə, gürcü üslubu və Viktoriya dövrünün təmirçiləri sonrakı binanı orta əsr qalasının ətrafında formalaşdırıblar. Ardıcıl dəyişikliklərlə yaranmış tikilinin daxilində qədim hissələri saxlayıblar.
Bu nəticə sizin burada «sökülüb» sözünü necə başa düşməli olduğunuzu dəyişir. Roebuck 1641-ci il İrlandiya üsyanı zamanı ağır zədələnib. Sonralar burada geniş tikinti işləri də aparılıb. Lakin zədələr və yenidənqurma orta əsr divarlarının tamamilə aradan qaldırılması ilə nəticələnməyib.
Tağbəndli alt mərtəbə başqa bir mühüm dəlildir. UCD üçün 2026-cı il açıqlamasından əvvəl hazırlanmış memarlıq irsi hesabatında bu mərtəbənin on doqquzuncu əsr evinə daxil edildiyi açıq şəkildə qeydə alınıb. Deməli, qorunmuş orta əsr tikilisi həm əvvəlki irs sənədlərində, həm də O’Keeffe-nin yenidən qiymətləndirməsində yer alır.
Bu təmir tarixini gündəlik həyatdan tanış bir nümunə ilə anlamaq olar. Siz otağın quruluşu dəyişdirilərkən köhnə divarın saxlandığı bir ev təsəvvür edin. Roebuckda da buna bənzər əlaqə var: orta əsr daş hörgüsü gürcü üslubunda və Viktoriya dövründə aparılmış tikinti işlərinin içində qalıb. Sonrakı görünüş və qədim konstruksiya eyni binaya aiddir.
Orta əsr qalasının neçə yaşı var?
O’Keeffe Roebuckun ən qədim hissələrini ilkin olaraq on üçüncü əsrin əvvəllərinə aid edir. Dəqiq tikinti tarixini müəyyənləşdirmək üçün əlavə arxeoloji araşdırma lazımdır. Buna görə də qalanın təxminən 800 yaşında olduğunu demək həmin tarixləndirməni qəbul etməkdən asılıdır.
Eyni şərt O’Keeffe-nin Roebuckun İrlandiyada universitet kampusunda yerləşən, hələ də ayaqda olan ən qədim bina olması iddiasına da aiddir. Bu qiymətləndirmə qorunmuş ən qədim hissələrin on üçüncü əsrin əvvəllərinə aid edilməsi üzərində qurulub. Ona görə də bu fikir onun tarixləndirmə arqumenti ilə birlikdə təqdim edilməlidir.
Yazılı mənbələr ayrıca bir xronoloji dayaq verir. UCD-nin tarixi binalar bələdçisində Roebuck mülkünün 1261-ci ildə İrlandiyanın kansleri Fromund le Bruna məxsus olduğu qeyd edilir. Bu məlumat mülkiyyət tarixini müəyyənləşdirir. Lakin qorunmuş divarların tikinti tarixini dəqiqləşdirmir.
Roebuckun orta əsrlərdəki təyinatı da əhəmiyyətlidir. Normanlar dövrünə aid qala orta əsr Dublininə aparan yollardan birində mühüm müdafiə mövqeyi tuturdu. Onun tarixi evə indiki xarici görünüşünü verən dəyişikliklərdən çox əvvəl, bu müdafiə rolu ilə başlayır.
Kampus binasına çevrilməzdən əvvəl Roebuck kimə məxsus idi?
Le Brun ailəsi mülkün on üçüncü əsrə aid qeydini onun sonrakı tarixi ilə bağlayır. Fromund le Brunun nəslindən olan Elizabeth le Brun 1466-cı ildə birinci Trimlestown baronu Robert Barnewall ilə evlənib. Üçüncü Trimlestown baronunun 1509-cu ildə Roebuck qalasında yaşadığı qeydə alınıb.
Qala daha sonra, 1641-ci il İrlandiya üsyanı zamanı ağır zədələnib. Sonrakı torpaq qeydi olan 1654–1656-cı illərin Civil Survey sənədində mülk Rabuck adı ilə göstərilib. Orada təxminən 500 akr sahəsi olan mülk təsvir edilib.
Westby ailəsi Roebucku 1856-cı ildə alıb və ona bu gün gördüyümüz neoqotik görünüşü verib. Yoxsulların Kiçik Bacıları dini icması mülkü 1943-cü ildə satın alıb. Bu mülkiyyət dəyişiklikləri orta əsr tikinti hissələrinin sonrakı binanın daxilində qaldığı həmin məkanın tarixinə aiddir.
Roebuck həm də hüquq təhsilinin verildiyi bir yerə çevrilib. UCD-nin Hüquq Məktəbi 2013-cü ildə yeni Sutherland binasına köçənədək universitet qaladan bu məqsədlə istifadə edib. Beləliklə, tələbələr üçün binanın tarixi həm orta əsr müdafiə memarlığını, həm də sonrakı təhsil istifadəsini əhatə edir.
Uçuq qala necə neoqotik evə çevrildi?
İrlandiya Milli Kitabxanasının kataloquna görə, Gabriel Berangerin akvareli Roebucku 1765-ci ildə xarabalıq halında göstərir. Berangerin rəsmlərindəki kiçik memarlıq detalları O’Keeffe-yə qalanın tikinti tarixini təhlil etməkdə kömək edib. Təsvir sonrakı yenidənqurmadan əvvəlki tikili barədə dəlil verib.
1781-ci ildə başqa bir təsvir ortaya çıxıb. Qədim abidələr tədqiqatçısı Austin Cooper Roebucku L formalı böyük qala adlandırıb. Onun qeydi Berangerin akvareli ilə Samuel Sproule ilə əlaqələndirilən memarlıq işləri arasındakı dövrdə binanın formasını sənədləşdirir.
İrlandiya Memarlıq Arxivinin lüğəti Sproule-un Roebuckda apardığı dəyişiklikləri və ya mümkün yenidən tikintini 1788-ci ilə aid edir. Bu ifadə onun işlərinin miqyası barədə qeyri-müəyyənliyi saxlayır. Memarlıq müdaxiləsini göstərir, lakin orta əsr tikilisinin bütövlüklə söküldüyünü təsdiqləmir.
Westby ailəsinin mülkü 1856-cı ildə alması binanın neoqotik görünüşünün formalaşmasından əvvəl baş verib. UCD-nin memarlıq irsi hesabatı əsaslı yenidənqurma mərhələlərindən birini təxminən 1874-cü ilə aid edir. Bu sonrakı işlər bu gün qorunmuş orta əsr hissələrini əhatə edən xarici görünüşü izah edir.
O’Keeffe-nin şərhi həmin mərhələləri birləşdirir. Gürcü üslubu və Viktoriya dövrünün inşaatçıları orta əsr qalasının ətrafında işləyib, onu genişləndirdikləri tikilinin daxilində saxlayıblar. Siz Roebucku yalnız sonrakı görünüşünə görə qiymətləndirsəniz, evə daxil edilmiş qədim daş hörgünü nəzərdən qaçırarsınız.
Xronologiya
- On üçüncü əsrin əvvəlləri: O’Keeffe-nin qorunmuş ən qədim hissələr üçün təklif etdiyi tikinti dövrü. Dəqiq tarix əlavə arxeoloji araşdırma tələb edir.
- 1261: Roebuck mülkünün İrlandiyanın kansleri Fromund le Bruna məxsus olduğu qeydə alınır.
- 1466: Elizabeth le Brun birinci Trimlestown baronu Robert Barnewall ilə evlənir.
- 1509: Üçüncü Trimlestown baronunun Roebuck qalasında yaşadığı qeydə alınır.
- 1641: Qala İrlandiya üsyanı zamanı ağır zədələnir.
- 1654–1656: Civil Survey mülkü Rabuck adı ilə qeydə alır. Sahəsi təxminən 500 akr göstərilir.
- 1765: Gabriel Beranger uçuq qalanı akvareldə təsvir edir. Əsərin tarixini İrlandiya Milli Kitabxanası müəyyənləşdirib.
- 1781: Austin Cooper Roebucku L formalı böyük qala kimi təsvir edir.
- 1788: Samuel Sproule-un apardığı dəyişikliklər və ya mümkün yenidən tikinti İrlandiya Memarlıq Arxivinin lüğətində qeydə alınır.
- 1856: Westby ailəsi mülkü alır və daha sonra ona neoqotik görünüş verir.
- Təxminən 1874: Binada UCD-nin memarlıq irsi hesabatında müəyyənləşdirilmiş əsaslı yenidənqurma mərhələsi həyata keçirilir.
- 1943: Yoxsulların Kiçik Bacıları dini icması mülkü alır.
- 2013: UCD-nin Hüquq Məktəbi Roebuckdan yeni Sutherland binasına köçür.
- 2026-cı ilin payızı: O’Keeffe-nin «The Castle on the Campus» adlı tədqiqatı Archaeology Ireland jurnalında dərc olunur.
Bələdçi kitablarda tapa bilməyəcəyiniz detallar
İndiki binanın arxasındakı həyət O’Keeffe-nin orta əsrlərə dair şərhinin bir hissəsidir. O, buranı orta əsr qalasının həyəti kimi müəyyənləşdirir. Beləliklə, onun qiymətləndirməsi sonrakı evin daxilində qalmış divarlarla məhdudlaşmır. Binanın arxasındakı sahəni də əhatə edir.
Əvvəlki irs hesabatı da 2026-cı il araşdırması ilə yanaşı diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir. Orada orta əsrlərə aid tağbəndli alt mərtəbənin on doqquzuncu əsr evinə daxil edildiyi açıq yazılıb. Bu qeyd qorunmuş alt mərtəbəni qalanın memarlıq tarixinin xüsusilə konkret bir hissəsinə çevirir.
Berangerin akvareli də kataloqda dəqiq məlumatlarla qeydə alınmış əsərdir. İrlandiya Milli Kitabxanası onun ölçülərini 22.7 × 28.7 santimetr göstərir. Əsərdəki kiçik memarlıq detalları O’Keeffe-yə binanı araşdırmaqda kömək edib. Beləliklə, günümüzə çatmış təsvir onun qorunmuş daş hörgüyə verdiyi şərhlə əlaqələnir.
Civil Survey mülkün həm adının yazılışını, həm də sahəsini göstərir. Qeyddə «Rabuck» adı işlədilir və ərazi təxminən 500 akr göstərilir. Buna görə də qalanın tarixi tikilinin özü ilə yanaşı sənədləşdirilmiş torpaq mülkünü də əhatə edir.
Roebuck Dún Laoghaire–Rathdownun 2016–2022-ci illər üzrə inkişaf planının qorunan tikililər siyahısında DLR 217 nömrəsi ilə yer alır. Onun milli Abidələr və Məkanlar Reyestrindəki nömrəsi DU 022-017-dir. Bu identifikatorlar qalanı rəsmi irs qeydləri ilə əlaqələndirir.
Tez-tez verilən suallar
Roebuck qalası həqiqətən sökülüb?
Qala tamamilə sökülməyib. O’Keeffe-nin 2026-cı il araşdırması UCD-nin Belfield kampusunda sonralar tikilmiş binanın daxilində orta əsr divarlarını müəyyənləşdirir. Qala zədələnib və geniş dəyişikliklərə məruz qalıb. Bununla belə, orta əsr tikilisinin bəzi hissələri qorunub.
Roebuck qalasının neçə yaşı var?
O’Keeffe ən qədim hissələrin on üçüncü əsrin əvvəllərinə aid olduğunu irəli sürür. Dəqiq tikinti tarixini müəyyənləşdirmək üçün əlavə arxeoloji araşdırma tələb olunur. «Təxminən 800 yaşında» ifadəsi bu ilkin şərhə əsaslanır.
Orta əsrlərdən hansı hissələr qalıb?
İndiki tikilinin daxilində orta əsr divarları qalır. UCD-nin daha əvvəl hazırlanmış memarlıq irsi hesabatında on doqquzuncu əsr evinə daxil edilmiş tağbəndli alt mərtəbə qeydə alınıb. O’Keeffe arxa həyəti də orta əsr qalasının həyəti kimi müəyyənləşdirir.
Roebuck qalası niyə Viktoriya dövrünün tikilisinə bənzəyir?
Westby ailəsi mülkü 1856-cı ildə aldıqdan sonra ona neoqotik görünüş verib. Əsaslı yenidənqurma mərhələlərindən biri təxminən 1874-cü ilə aiddir. O’Keeffe-yə görə, sonrakı inşaatçılar binanı qorunmuş orta əsr hissələrinin ətrafında formalaşdırıblar.
Mənbələr
- RTÉ — UCD kampusunda «itmiş» orta əsr qalasının qalıqları tapılıb rte.ie
- Dublin Universitet Kolleci / Phys.org — Dublin Universitet Kollecində itmiş orta əsr qalası phys.org
- Wordwell — Archaeology Ireland, 2026-cı ilin payızı wordwellbooks.com
- The Journal — UCD tədqiqatçısı «itmiş» orta əsr qalasını aşkar edib thejournal.ie
- Archaeology Magazine — Dublində qorunub qalmış orta əsr qalası müəyyənləşdirilib archaeology.org
- UCD — Belfield kampusunun mənşəyi ucd.ie
- Vikipediya — Roebuck, Dublin en.wikipedia.org
- [İrlandiya Milli Kitabxanası — Rabuck [Roebuck] qalası](https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053511/HoldingsILS)
- İrlandiya Memarlıq Arxivi — İrlandiya memarları lüğəti: Roebuck qalası dia.ie
- UCD tələbə yaşayış yerləri üzrə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi Hesabatı — Memarlıq və mədəni irs ucdplanning.ie
FAQ
Roebuck qalası həqiqətən sökülüb?
Qala tamamilə sökülməyib. Orta əsr divarları Dublin Universitet Kollecinin Belfield kampusunda sonralar tikilmiş binanın daxilində qalır.
Roebuck qalasının neçə yaşı var?
Tadhg O’Keeffe onun ən qədim hissələrinin on üçüncü əsrin əvvəllərinə aid olduğunu irəli sürür. Dəqiq tikinti tarixini müəyyənləşdirmək üçün əlavə arxeoloji araşdırma lazımdır.
Orta əsrlərdən hansı hissələr qalıb?
İndiki binanın daxilində orta əsr divarları qalır. Daha əvvəl hazırlanmış memarlıq irsi hesabatında on doqquzuncu əsr evinə daxil edilmiş tağbəndli alt mərtəbə də qeydə alınıb. O’Keeffe arxa həyəti orta əsr qalasının həyəti kimi müəyyənləşdirir.
Roebuck qalası niyə Viktoriya dövrünün tikilisinə bənzəyir?
Westby ailəsi mülkü 1856-cı ildə aldıqdan sonra ona neoqotik görünüş verib. Memarlıq irsi hesabatında əsaslı yenidənqurma mərhələlərindən biri təxminən 1874-cü ilə aid edilir.
Image: Roebuck House.jpg — Folks at 137 at English Wikipedia, CC BY 3.0
