2026-cı ildə Mezzano gölündən (Mezzano Gölü) çıxarılan tunc qılınc ayin məqsədilə qəsdən nəzir kimi suya qoyulmuş ola bilər. Yaxınlıqda tapılan tunc ülgüc başqa bir ehtimalı da gündəmə gətirir: əşyaların suya qoyulması nüfuzlu bir döyüşçü ilə bağlı ola bilər. Bu yozumlar əşyalar arasındakı əlaqəyə və digər Tunc dövrü tapıntıları ilə müqayisələrə əsaslanır. Onlar vahid və qəti bir izah vermir.
Qılıncın təxminən 3,300 yaşı var. Forma xüsusiyyətləri onu e.ə. 13-cü əsrə aid edir. Kəsici ağzı isə hələ də itidir. Siz kiminsə onu niyə göldə qoyduğunu anlamaq istəyirsinizsə, təkcə qılınca baxmaq kifayət etmir. Ətrafdakı tapıntılar və su altında qalmış yaşayış məskəni də əhəmiyyətlidir.
Mezzano gölündəki qılınc harada tapılıb?
Mezzano İtaliyanın (İtalya) Viterbo (Viterbo) vilayətində, Valentano (Valentano) ərazisində yerləşən vulkanik krater gölüdür. 2026-cı ildə tapılan qılınc gölün cənub sahilində əvvəllər məhdud şəkildə araşdırılmış bir sahədən çıxarılıb. Beləliklə, bu tapıntı gölün arxeoloqların daha az diqqət yetirdiyi hissəsindən əldə olunan dəlilləri artırır.
Araşdırmanı Soprintendenza qurumunun (Soprintendenza) Sualtı Arxeologiya Xidməti Romadan (Roma) gələn karabinyer dalğıclarının dəstəyi ilə aparıb. Eyni tədqiqat mövsümündə baltalar, ox ucluqları, xəncərlər, nizə ucluqları, sancaqlar və bütöv qablar da çıxarılıb. Qılınc göldən əldə olunan bu geniş əşya toplusunun bir hissəsidir.
Mezzanoda taxta payalar üzərində qurulmuş, sonradan su altında qalmış yaşayış məskəni də var. 2025-ci il tədqiqat mövsümünün hesabatında araşdırılan məskən təxminən e.ə. 1700–1150-ci illərə aid edilib. Qılınc üçün təklif olunan e.ə. 13-cü əsr tarixi bu aralığa düşür. Buna görə siz bütün əşyaların suya eyni vaxtda düşdüyünü fərz etmədən silahı məskən üçün göstərilən xronologiyada yerləşdirə bilərsiniz.
3,300 illik tunc qılınc Mezzano gölünə niyə qoyulmuş ola bilər?
İzahlardan biri qılıncın ayin məqsədilə qəsdən suya qoyulmasıdır. Soprintendenza Mezzano tapıntılarını Avropanın (Avrupa) başqa yerlərində su ilə bağlı olan qəsdən qoyulmuş əşya topluları ilə müqayisə edir. Bu yozuma görə, qılıncı gölə qoymaq məqsədli bir hərəkət olub. Onun su altında olması əşyanı orada saxlamaq qərarının nəticəsi sayılır.
Live Science nəşrinin 28 oktyabr 2026-cı ildə dərc etdiyi xəbərdə qılıncın bir tanrıya nəzir kimi təqdim edilmiş və ya yüksək mövqeli bir döyüşçü üçün suya qoyulmuş ola biləcəyi irəli sürülüb. Bunlar tapıntının mümkün yozumlarıdır. Avropadakı suya qoyulmuş əşyalarla müqayisə ayin izahını nəzərdən keçirməyə əsas verir. Lakin konkret bir mərasimi müəyyən etmir.
Qılıncın mümkün ictimai mənası da bu müzakirəni gücləndirir. Soprintendenza e.ə. 13–12-ci əsrlərdə mərkəzi İtaliyadakı tunc silahları nüfuz, kimlik və güc rəmzləri kimi şərh edir. Deməli, qılıncın əhəmiyyəti onun kəsici funksiyasından kənara çıxa bilərdi. Belə bir əşyanın qəsdən suya qoyulması onunla əlaqələndirilən kimlik və ya ictimai mövqe ilə bağlı ola bilərdi.
Burada tapılan əşya ilə ona aid edilən məqsədi ayırmaq vacibdir. Tunc qılınc göldə tapılıb. Onun nəzir olması isə müqayisələr əsasında hazırlanmış izahdır. Siz bu iki fikri ayrı saxladıqda yozumu baş verməsi birbaşa müşahidə olunmuş hadisə kimi qəbul etmədən dəyərləndirə bilərsiniz.
Yaxınlıqda tapılan tunc ülgüc niyə əhəmiyyətlidir?
Qılıncın yaxınlığında tunc ülgüc tapılıb. Soprintendenza bu yaxınlığı nüfuzlu döyüşçülərlə əlaqələndirilən digər Tunc dövrü kontekstləri ilə müqayisə edərək şərh edir. Ülgüc bu yozuma qılıncın sadəcə suda olmasından daha konkret əsas verir.
Gündəlik həyatdan bir müqayisə bunu anlamağa kömək edir. Siz kiminsə əşyalarının yanında ülgüc tapsanız, sahibinin kim olduğunu düşünərkən həmin əşyaları birlikdə nəzərdən keçirərsiniz. Mezzanoda da qılınc və ülgüc birlikdə şərh edilməyə əsas verir. Onların bir-birinə yaxınlığı konkret dəlildir. Nüfuzlu bir döyüşçü ilə təklif olunan əlaqə isə yozum olaraq qalır.
Tədqiqat mövsümündə xəncərlər və nizə ucluqları da daxil olmaqla bir neçə növ silah çıxarılıb. Bununla belə, qılıncla ülgüc arasındakı əlaqəyə xüsusi diqqət yetirilir. Səbəb nüfuzlu döyüşçülərlə bağlı kontekstlərdəki oxşarlıqlardır. Bu əlaqə tapıntı barədə müzakirələrin niyə ayin məqsədilə suya qoyulma ilə yanaşı ictimai mövqe və kimliyə də aid olduğunu izah etməyə kömək edir.
Yanğın və ya eroziya göldəki əşyaları izah edə bilərmi?
2025-ci il tədqiqat mövsümünün hesabatında Mezzanodakı bəzi tunc əşyalar üçün başqa izah verilib. Onlar yanmış taxta tikililərlə birlikdə düşmüş, sonra isə orada tərk edilmiş ola bilər. Bu ehtimal sualtı əşyaları məskəndəki tikililərin aqibəti ilə əlaqələndirir. Əşyaların arxeoloji təbəqəyə qəsdən qoyulmaqdan fərqli yolla düşmüş ola biləcəyini göstərir.
Eyni hesabatda sahil eroziyasının gil qatının üstündə yerləşən bəzi tapıntıları hərəkət etdirmiş ola biləcəyi irəli sürülüb. Buna görə əşyanın tapıldığı yer onun ilkin qoyulduğu yerdən sonrakı hərəkətini əks etdirə bilər. Mezzanoda eroziya müəyyən tapıntılar üçün təklif olunan izahdır. O, hər bir tunc əşyanın son mövqeyinə necə çatdığının sübutu deyil.
2026-cı ildə tapılan qılıncı müzakirə edərkən bu alternativlərə diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Əvvəlki hesabat məskənin ümumi ərazisindəki bəzi əşyalara aid idi. O, yeni çıxarılan silahın yanğın zamanı düşdüyünü və ya eroziya nəticəsində yerini dəyişdiyini müəyyən etmirdi. Eyni zamanda, bu proseslər sualtı tapıntının niyə avtomatik olaraq ayin hərəkətini sübut etmədiyini göstərir.
2026-cı il araşdırmalarında müxtəlif tədqiqat sahələrində metal tapıntıların yerləşdiyi səviyyələr arasında nəzərəçarpan oxşarlıqlar da qeydə alınıb. Bu müşahidə müzakirəyə məkanla bağlı dəlil əlavə edir. Eyni səviyyələr, yaxınlıqdakı ülgüc və Avropadakı əşya topluları ilə müqayisələr diqqətə layiqdir. Lakin bunların heç biri təkbaşına qılıncın suya necə qoyulduğunu tam izah etmir.
Su altında qalmış yaşayış məskəni nə göstərir?
2025-ci ildə tədqiqatçılar məskənin məlum ərazisinin təxminən üçdə birində 600-dən çox taxta payanın yerini xəritəyə köçürüblər. Payalar hazırda təxminən 2.5–10 metr dərinlikdə yerləşir. Bu rəqəmlər göldəki tunc əşyaları əhatə edən tikili qalıqlarının miqyasını göstərir.
Məskən üçün göstərilən təxminən e.ə. 1700–1150-ci illər aralığı fasiləsiz yaşayış kimi başa düşülməməlidir. 2004-cü ildə Quaternary International jurnalında dərc olunan Mezzano araşdırması Tunc dövründə burada yaşayışın fasilələrlə davam etdiyini bildirib. Bu nəticələr bütün dövr boyu fasiləsiz yaşayan vahid bir icma təsəvvür etməkdən çəkinməyə əsas verir.
2025-ci ildə çıxarılan tunc külçə parçaları məskəndə metal emalı emalatxanalarının olmasına işarə edə bilər. Bu da konkret tapıntı növünə əsaslanan başqa bir yozumdur. Beləliklə, göldən çıxarılan silahlar və digər metal əşyalarla yanaşı, mümkün tunc istehsalı da nəzərə alınır.
2025-ci il tədqiqat mövsümündə yaxşı vəziyyətdə olan 25-dən çox tunc əşya da çıxarılıb. Onların qorunması oksidləşməni ləngidən gil qatı ilə təmasda olan mühitlə izah edilib. Bu izah həmin tapıntılara aiddir. Onu 2026-cı ildə tapılan qılıncın kəsici ağzının hələ də iti olması barədə ayrıca məlumatdan ayırmaq lazımdır.
Bələdçi kitablarda tapa bilməyəcəyiniz təfərrüatlar
Yeni çıxarılan silah 1970-ci illərdən bəri Mezzanoda tapılan üçüncü qılıncdır. Bu say kəşfi göldə aparılan araşdırmaların tarixi içərisində yerləşdirir. Həm də 2026-cı ildə tapılan qılıncı eyni mühitdən əldə edilmiş əvvəlki qılınclarla birlikdə nəzərdən keçirməyə imkan verir.
Qılıncın itiliyini saxlaması xüsusilə diqqətçəkən fiziki təfərrüatdır. Təxminən 3,300 ildən sonra kəsici ağız hələ də itidir. Bu xüsusiyyət əşyanın indiki vəziyyətini təsvir edir. Lakin təkbaşına onu orada qoyan və ya itirən şəxsin niyyətini izah etmir.
2025-ci il tapıntıları arasında günəş rəmzi ilə bəzədilmiş, dəlikli tunc qabarıq bəzək detalı da olub. Bu əşya yaxınlıqdakı ülgüc və 2026-cı ildə çıxarılan bütöv qablarla birlikdə maddi tapıntılar haqqında təsəvvürü genişləndirir. Mezzanonun dəlilləri arasında qılınclar və silah ucluqları ilə yanaşı bəzəkli əşyalar və qablar da var.
Xronologiya
- Təxminən e.ə. 1700–1150-ci illər: 2025-ci il hesabatında araşdırılan payalar üzərindəki yaşayış məskəninə verilən tarix aralığı.
- E.ə. 13-cü əsr: Forma xüsusiyyətlərinə əsasən yeni çıxarılan qılınc üçün təklif olunan tarix.
- 1971-ci ilin qışı: Geoloq Lamberto Ferri Ricchi (Lamberto Ferri Ricchi) su altında qalmış yaşayış məskənini kəşf edib.
- 1973: Məskəndə qazıntı aparılıb.
- 1983–1996: Mezzanoda tədqiqat mövsümləri keçirilib.
- 2004: Quaternary International jurnalında Mezzano haqqında araşdırma dərc olunub. Araşdırma Tunc dövründə yaşayışın fasilələrlə davam etdiyini bildirib.
- Sentyabr 2025: Uzun fasilədən sonra sualtı arxeoloq Barbara Barbaronun (Barbara Barbaro) rəhbərliyi ilə sualtı araşdırmalar bərpa olunub.
- 2025: Tədqiqatçılar məskənin məlum ərazisinin təxminən üçdə birində 600-dən çox taxta payanın yerini xəritəyə köçürüblər.
- 2026: Tunc qılınc gölün cənub sahilində əvvəllər məhdud şəkildə araşdırılmış bir sahədən çıxarılıb.
- 28 oktyabr 2026: Live Science qılıncın bir tanrıya nəzir kimi təqdim edilmiş və ya yüksək mövqeli bir döyüşçü üçün suya qoyulmuş ola biləcəyini irəli sürüb.
Tez-tez verilən suallar
Qılıncın dini nəzir olduğu qətidirmi?
Onun hansı məqsədlə suya qoyulduğu qəti müəyyən edilməyib. Soprintendenza tapıntıları Avropada su ilə bağlı ayinlər zamanı qəsdən qoyulmuş əşyalarla müqayisə edir. Live Science da bir tanrıya nəzir verilməsini ehtimal kimi təqdim edib. Hər ikisi kəşfin yozumuna aiddir.
Qılıncın tarixi necə müəyyən edilib?
Qılıncın tarixi forma xüsusiyyətlərinin müqayisəsi ilə müəyyən edilib. Bu müqayisələr onu e.ə. 13-cü əsrə aid edir. Beləliklə, onun təxminən 3,300 yaşı olduğu hesablanır. Kəşf barədə xəbərlərdə göstərilən yaş buna əsaslanır.
Qılıncı nüfuzlu bir döyüşçü ilə nə əlaqələndirir?
Əsas təfərrüat yaxınlıqda tapılan tunc ülgücdür. Soprintendenza qılıncla ülgücün yaxınlığını digər Tunc dövrü kontekstlərində nüfuzlu döyüşçülərlə bağlı əlaqələrlə müqayisə edir. Qurumun yozumunda bu dövrə aid mərkəzi İtaliya tunc silahları həm də nüfuz, kimlik və güc rəmzləri sayılır.
Qılınc suya təsadüf nəticəsində düşmüş ola bilərmi?
2025-ci il hesabatında Mezzanodakı bəzi tapıntılar üçün yanmış taxta tikililərin uçması və sahil eroziyası izahları təklif olunub. Bu izahlar məskənin ümumi mənzərəsini anlamaq üçün əhəmiyyətini saxlayır. Lakin onlar 2026-cı ildə tapılan qılıncın suya hansı yolla düşdüyünü müəyyən etmir. Onun ayin məqsədilə suya qoyulması ehtimalı müzakirə mövzusu olaraq qalır.
Mənbələr
- Wikipedia — Mezzano gölü en.wikipedia.org
- Archaeology — İtaliyanın Mezzano gölündən qılınc çıxarılıb archaeology.org
- İtaliya Mədəniyyət Nazirliyi, SABAP Viterbo — 2026-cı ildə tapılan tunc qılınc haqqında açıqlama sabapviterboetruria.cultura.gov.it
- İtaliya Mədəniyyət Nazirliyi, SABAP Viterbo — 2025-ci il tədqiqat mövsümünün nəticələri sabapviterboetruria.cultura.gov.it
- İtaliya Mədəniyyət Nazirliyi, SABAP Viterbo — Mezzano gölündə araşdırmaların bərpası sabapviterboetruria.cultura.gov.it
- Sapienza Universitetinin tədqiqat arxivi — Mezzano gölündə insan təsiri iris.uniroma1.it
- Live Science — İtaliya gölündə Tunc dövrünə aid qılınc aşkar edilib livescience.com
FAQ
Qılınc Mezzano gölünə niyə qoyulmuş ola bilər?
Ehtimallardan biri onun ayin məqsədilə qəsdən nəzir kimi suya qoyulmasıdır. Soprintendenza tapıntıları Avropadakı suya qoyulmuş əşyalarla müqayisə edir. Yaxınlıqda tapılan tunc ülgüc isə nüfuzlu bir döyüşçü ilə mümkün əlaqəyə işarə edir.
Mezzano gölündə tapılan qılıncın neçə yaşı var?
Qılıncın təxminən 3,300 yaşı var. Forma xüsusiyyətlərinin müqayisəsi onu e.ə. 13-cü əsrə aid etməyə imkan verir.
Qılınc hələ də itidirmi?
Bəli. Archaeology bildirir ki, təxminən 3,300 yaşı olan qılıncın kəsici ağzı hələ də itidir.
Qılınc suya təsadüfən düşmüş ola bilərmi?
Yaşayış məskəninin ümumi mənzərəsi nəzərə alınmalı başqa izahlar da verir. 2025-ci il hesabatında bəzi tunc əşyaların yanmış taxta tikililərlə birlikdə düşdüyü ehtimal edilirdi. Gil qatının üstündəki bəzi tapıntılar isə sahil eroziyası nəticəsində yerini dəyişmiş ola bilər. Bu ehtimallar yeni çıxarılan qılıncın başına nə gəldiyini müəyyən etmir.
Image: Lago di Mezzano.jpg — WikiRomaWiki, CC BY-SA 4.0
