ARPANET: İnternetin doğuşuna giden ilk bağlantılar

ARPANET’in ilk mesajı, 29 Ekim 1969’da yalnızca iki harften oluşuyordu: LO. Siz bu yazıda, ilk bağlantıların nerede kurulduğunu ve internetin öncüsünün nasıl geliştiğini öğreneceksiniz. UCLA’dan Stanford Araştırma Enstitüsüne gönderilen bu mesaj, tamamlanamayan bir LOGIN komutuydu. Sistem çöktüğünde, karşı bilgisayara komutun yalnızca başlangıcındaki iki harf ulaşmıştı. [5]

Bugün bir e-posta adresindeki @ işaretini gördüğünüzde, ARPANET tarihinden bir ayrıntıyla karşılaşırsınız. Ray Tomlinson, ağ üzerindeki e-postada kullanıcıyla bilgisayar adını ayırmak için bu işareti seçti. Ancak ARPANET’in hikâyesi, e-postadan önce araştırma merkezleri arasında kurulan bilgisayar bağlantılarıyla başladı. 1969’da çalışan ağ, daha sonra günümüz internetinin gelişmesine öncülük etti. [1][7]

ARPANET nedir, açılımı ne anlama gelir?

ARPANET adı, İngilizce Advanced Research Projects Agency Network ifadesinin kısaltması olarak kullanılır. Ağ, ABD Savunma Bakanlığına bağlı ARPA’nın desteğiyle geliştirildi ve 1969’da çalışmaya başladı. Başlangıç hedefleri arasında, coğrafi olarak dağılmış araştırma merkezleri arasında güvenli iletişim bulunuyordu. Bu merkezlerin bilgi paylaşması da ARPANET’in kuruluş amaçları arasında yer alıyordu. [1][2]

ARPANET’i anlamak için 1969’daki araştırma merkezlerini ve aralarındaki bağlantıları birlikte düşünmek gerekir. UCLA’da kurulan ilk düğümü, aynı yıl içinde başka araştırma kurumları izledi. Aralık 1969’a gelindiğinde ağ, dört farklı kurumun bilgisayarlarını bir araya getiriyordu. Dolayısıyla başlangıçtaki somut yapı, araştırma kurumları arasında kurulan bağlantılardan oluşuyordu. [3][6]

ARPANET’in nükleer savaşa dayanmak için kurulduğu anlatısı, bu hedeflerle sıkça karıştırılır. Internet Society’nin 1997 tarihli ortak tarihçesi, burada ayrı bir çalışmaya işaret eder. Tarihçeye göre nükleer savaş senaryosu, RAND’ın güvenli ses iletişimi araştırmasına aitti. ARPANET’in belgelenen başlangıç hedefleri ise araştırma merkezlerinin iletişimini ve bilgi paylaşımını içeriyordu. [1][3]

ARPANET’i kim buldu, ilk ağı kimler geliştirdi?

ARPANET’in ortaya çıkışında Larry Roberts, Bob Kahn ve farklı araştırma ekipleri görev aldı. Roberts ağın planlamasında çalışırken, Kahn mimari tasarımın geliştirilmesine katkı sağladı. Frank Heart yönetimindeki BBN ekibi donanımı, Leonard Kleinrock’un UCLA ekibi ölçüm çalışmalarını üstlendi. Bu görev dağılımı, ARPANET’in kuruluşunu tek bir kişinin adıyla açıklamayı güçleştirir. [3]

Larry Roberts, ARPANET planını Ekim 1967’de bilimsel bir toplantıda sundu. Sunumun yapıldığı etkinlik, ilk Symposium on Operating Systems Principles toplantısıydı. Planın sunulmasıyla ilk düğümün kurulması, ARPANET’in gelişiminde birbirinden ayrı aşamalardı. İlk düğüm, Eylül 1969’da UCLA’daki bilgisayarın ağa bağlanmasıyla ortaya çıktı. [3][4]

Ağın paket anahtarları, Interface Message Processor adı verilen IMP cihazlarıydı. Bu cihazların geliştirilmesi için Ağustos 1968’de bir ihale süreci açıldı. İhaleyi, Aralık 1968’de Frank Heart’ın BBN bünyesindeki ekibi kazanmayı başardı. BBN’nin ilk IMP cihazını kurduğu UCLA, böylece ARPANET’in ilk düğümü oldu. [3]

ARPANET ne zaman ve nerede kuruldu?

ARPANET’in ilk düğümü, Eylül 1969’da Los Angeles’taki UCLA kampüsünde kuruldu. BBN burada ilk IMP cihazını yerleştirdi ve ilk ana bilgisayarı bağladı. Bilgisayarlar arasındaki ilk mesajlaşma ise 29 Ekim 1969 gecesinde gerçekleşti. UCLA’dan Stanford Araştırma Enstitüsüne gönderilen mesajın yerel saati tam 22.30’du. [3][5][6]

Bağlantının UCLA tarafında SDS Sigma 7 adlı ana bilgisayar bulunuyordu. Stanford Araştırma Enstitüsü tarafında ise SDS 940 adlı bilgisayar çalışıyordu. UCLA programcısı Charley Kline mesajı gönderirken, karşı uçta Bill Duvall görev yapıyordu. Leonard Kleinrock’un yönettiği çalışmada, farklı kurumlardaki bu bilgisayarlar arasında iletişim kuruldu. [5]

İlk mesajın gönderildiği laboratuvar, Boelter Hall binasının 3420 numaralı odasındaydı. Siz başlangıç noktasını haritada arıyorsanız, somut adres Los Angeles’taki UCLA kampüsüdür. Ancak Aralık 1969’daki ARPANET, artık yalnızca bu kampüsteki düğümden oluşmuyordu. Stanford Araştırma Enstitüsü, Kaliforniya Üniversitesi Santa Barbara ve Utah Üniversitesi de bağlanmıştı. [6]

Bu nedenle ARPANET’in kuruluşunu anlatırken Eylül ve Ekim 1969 tarihleri farklı olayları belirtir. Eylül ayı, UCLA’daki ilk IMP ve ana bilgisayar bağlantısının kurulmasını gösterir. 29 Ekim ise UCLA ile SRI arasındaki ilk mesajın gönderildiği tarihtir. Aralık ayına gelindiğinde, aynı yılın başlangıç ağı dört düğüme ulaşmıştı. [3][5][6]

ARPANET bilişim tarihinde nasıl çalışıyordu?

ARPANET, verileri küçük parçalara ayıran paket anahtarlama yöntemini kullanan bir bilgisayar ağıydı. Gönderilen verilerin parçaları, ulaşmaları gereken hedefte yeniden bir araya getiriliyordu. Bu yöntem, iletişimin tek bir düğümün arızasına bağımlılığını azaltmayı sağlıyordu. ARPANET’in araştırma merkezlerini bağlayan yapısında, IMP cihazları paket anahtarları olarak görev yapıyordu. [1][3]

ARPANET tasarımındaki önerilen hat hızı da geliştirme sırasında değişiklik gösterdi. NPL çalışmalarının öğrenilmesinden sonra, önerilen değer 2,4 kbit/s’den 50 kbit/s’ye yükseltildi. Buradaki sayılar, ağ tasarımında önerilen hat hızındaki değişimi ifade ediyor. İlk bağlantının tarihiyle birlikte bu değerler, ARPANET’in teknik gelişimini de somutlaştırıyor. [3]

Bilgisayarların iletişimini düzenleyen protokoller, ARPANET’in gelişiminde donanımla birlikte ele alınan başka bir konuydu. Steve Crocker yönetimindeki Network Working Group, ilk ana bilgisayarlar arası protokolü geliştirdi. NCP adı verilen bu protokol, Aralık 1970’te ekip tarafından tamamlandı. Böylece ARPANET’in erken tarihine, ilk bağlantılardan sonra bir protokol aşaması eklendi. [7]

Ray Tomlinson, 1971’de dağıtık ağ üzerinden mesaj gönderebilen e-posta programını geliştirdi. Siz bir e-posta adresini okurken, kullanıcı adıyla bilgisayar adını ayıran @ işaretini görebilirsiniz. Tomlinson bu işareti, klavyedeki alfabetik olmayan karakterler arasından seçerek ARPANET e-postasında kullandı. E-posta, araştırma bilgisayarlarını bağlayan ağın tarihini gündelik hayatla ilişkilendiren somut örneklerden biridir. [7][8]

İlk bağlantılar uluslararası ağa nasıl dönüştü?

Bob Kahn, ARPANET’in ilk büyük halka açık gösterimini Ekim 1972’de düzenledi. Gösterim, Washington’da gerçekleştirilen International Computer Communication Conference toplantısı sırasında yapıldı. UCLA’daki ilk düğümün ardından, ARPANET artık bu toplantıda kamuya gösteriliyordu. Bir sonraki yıl, ağın ilk uluslararası bağlantıları İngiltere ve Norveç’e ulaştı. [3][8]

1973’te bağlanan kurumlar, İngiltere’deki University College London ve Norveç’teki Royal Radar Establishment idi. 25 Temmuz 1973’te UCL’den Kaliforniya’ya gönderilen verinin izlediği yol ayrıca kaydedildi. Veri önce Londra ile Norveç arasındaki kablo üzerinden yol aldı. Ardından Norveç–Virginia uydu bağlantısını ve ABD içindeki ağı izleyerek ilerledi. [8][9]

Bu güzergâh, ARPANET’in uluslararası bağlantısını tek bir şehir adıyla açıklamayı yetersiz bırakır. Londra’dan gönderilen veri, Kaliforniya’ya ulaşırken Norveç ve Virginia üzerinden geçiyordu. Kablo bağlantısı, uydu bağlantısı ve ABD içindeki ağ, aynı aktarımda birleşiyordu. UCLA ile SRI arasındaki başlangıç bağlantısından sonra, ağın coğrafyası böylece genişlemişti. [5][9]

Jon Postel, Kasım 1981 tarihli RFC 801 belgesinde protokol geçişini planladı. Belge, NCP’den IP/TCP’ye tam geçiş için 1 Ocak 1983 tarihini hedefliyordu. 1983’te askerî kullanımla ilgili bölüm, MILNET adıyla ayrı bir ağa dönüştürüldü. İnternetin gelişmesine öncülük eden ARPANET ise 1990’da resmen hizmet dışı bırakıldı. [1][2][11]

Kısa kronoloji

ARPANET’in planlanması, ilk mesajı ve uluslararası bağlantıları farklı tarihlerde gerçekleşen aşamalardı. Ekim 1967’de sunulan planı, 1968’deki donanım ihalesi ve 1969’daki bağlantılar izledi. Aşağıdaki kronoloji, bu gelişmeleri 1990’daki hizmetten çıkarılma tarihine kadar sıralıyor. [1][3][4]

1. Ekim 1967 Larry Roberts, ARPANET planını ilk Symposium on Operating Systems Principles toplantısında sundu. [4]
2. Aralık 1968 Frank Heart yönetimindeki BBN ekibi, IMP cihazlarının geliştirilmesi ihalesini kazandı. [3]
3. Eylül 1969 UCLA’da ilk IMP kuruldu ve ilk ana bilgisayar bağlantısı gerçekleştirildi. [3]
4. 29 Ekim 1969 UCLA’dan SRI’a gönderilen ilk bilgisayarlar arası mesaj, LO olarak ulaştı. [5]
5. Aralık 1969 UCLA, SRI, Santa Barbara ve Utah Üniversitesi düğümleri kurulmuş durumdaydı. [6]
6. Aralık 1970 Steve Crocker yönetimindeki ekip, NCP adlı ilk ana bilgisayarlar arası protokolü tamamladı. [7]
7. 1971 Ray Tomlinson, dağıtık ağ üzerinden e-posta gönderen programını geliştirdi. [8]
8. Ekim 1972 Bob Kahn, Washington’daki toplantıda ARPANET’in ilk büyük halka açık gösterimini düzenledi. [3]
9. 1973 İlk uluslararası bağlantılar, İngiltere ve Norveç’teki araştırma kurumlarına kadar uzandı. [8]
10. Aralık 1973 Bob Metcalfe, RFC 602 belgesinde ARPANET üzerindeki güvenlik açıklarını bildirdi. [10]
11. Kasım 1981 Jon Postel’in RFC 801 belgesi, NCP’den IP/TCP’ye geçiş takvimini yayımladı. [11]
12. 1983 ARPANET’in askerî kullanımla ilgili bölümü, MILNET adıyla ayrı ağa dönüştürüldü. [2]
13. 1990 İnternetin gelişmesine öncülük eden ARPANET, resmen hizmet dışı bırakıldı. [1]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

İlk mesajdaki LO, Charley Kline’ın göndermek istediği LOGIN komutunun başlangıcıydı. Bağlantı sırasında sistem çökünce, komutun tamamı karşı bilgisayara hemen ulaşamadı. UCLA ve SRI ekipleri, yaklaşık bir saat sonra tam LOGIN işlemini gerçekleştirdi. Böylece 29 Ekim 1969 gecesinde, yarım kalan denemeyi başarılı işlem izledi. [5]

İlk bağlantının donanımından bir parça, UCLA Connection Lab’in müze tanıtımında yer alıyor. Tanıtıma göre özgün IMP No. 1 cihazı, Boelter Hall’da korunmaktadır. Cihazın bulunduğu yer, ilk mesajın gönderildiği 3420 numaralı odanın kendisidir. Los Angeles’taki bu oda, hem bağlantının yeriyle hem donanımıyla ilişkilidir. [6]

ARPANET hacker olaylarıyla da karşılaştı mı?

Bob Metcalfe’nin Aralık 1973 tarihli RFC 602 belgesi, yetkisiz erişim sorunlarını kaydetti. Metcalfe, kolay tahmin edilen parolaların ARPANET’i yetkisiz kullanıma açık bıraktığını bildirdi. Kimlik doğrulaması olmadan erişim sağlayan TIP terminalleri de raporda belirtilen açıklardandı. Dolayısıyla araştırma merkezleri arasındaki iletişimin güvenliği, ARPANET döneminde belgelenmiş bir sorundu. [10]

Aynı rapor, Los Angeles’taki iki lise öğrencisiyle ilgili somut bir olay içeriyordu. Öğrenciler, bir sistemde ayrıcalıklı erişim sağlayan wheel parolasını ele geçirmişti. Siz ARPANET’in güvenlik geçmişini araştırırken, RFC 602’deki bu belgelenmiş örneği inceleyebilirsiniz. Kolay parolalar ve kimlik doğrulaması eksikliği, Metcalfe’nin kaydettiği sorunların merkezinde bulunuyordu. [10]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. DARPA — ARPANET darpa.mil
2. Vikipedi — ARPANET tr.wikipedia.org
3. Internet Society — A Brief History of the Internet internetsociety.org
4. Wikipedia — ARPANET en.wikipedia.org
5. UCLA — The Day the Infant Internet Uttered its First Words lk.cs.ucla.edu
6. UCLA Connection Lab — 3420 Boelter Hall uclaconnectionlab.org
7. Computer History Museum — Internet History of 1970s computerhistory.org
8. RFC 2235 — Hobbes’ Internet Timeline datatracker.ietf.org
9. Centre for Computing History — UK connects to ARPANET computinghistory.org.uk
10. RFC 602 — The Stockings Were Hung by the Chimney with Care rfc-editor.org
11. RFC 801 — NCP/TCP Transition Plan rfc-editor.org

Görsel: Arpanet logical map, march 1977.png — ARPANET, Public domain