Papalık elçisi Pierre de Castelnau’nun Ocak 1208’de öldürülmesi, sefer çağrısının doğrudan tetikleyicisi oldu. Albigen Haçlı Seferi, Kilise’ye destek vermemekle suçlanan güneyli lordları hedef aldı. 1209–1229 savaşları yerel güçleri zayıflattı; Paris Antlaşması Fransız tacının topraklarını ve Toulouse üzerindeki nüfuzunu genişletti. [1][2][8]
Béziers’te Katoliklerin de öldürülmesi, savaşın dinî hedefleriyle yaşananlar arasındaki gerilimi gösterir. Siz bu yazıda seferin nedenlerini, şehirlerde yaşananları ve Toulouse’un değişen konumunu öğreneceksiniz. Ardından 1229 barışının neden engizisyon soruşturmalarının sonu olmadığını da göreceksiniz. [2][6]
Papa III. Innocentius neden Güney Fransa’ya karşı sefer çağrısı yaptı?
III. Innocentius’un hedefinde, sapkınlıkla mücadelede Kilise’ye destek vermemekle suçlanan VI. Raymond bulunuyordu. Diğer güneyli lordlar da 1208–1209’da başlatılan bu seferin hedefleri arasındaydı. Dolayısıyla anlaşmazlık, inanç meselesiyle lordların Kilise karşısındaki tutumlarını birlikte kapsıyordu. [1]
Askerî harekâttan önce, Güney Fransa’da 1206–1207 yıllarında sapkınlık karşıtı vaaz kampanyası yürütüldü. Papalık elçisi Pierre de Castelnau’nun öldürülmesi, bu mücadelede yeni bir aşamayı tetikledi. III. Innocentius, Ocak 1208’deki cinayetin ardından Mart 1208’de sefer çağrısını yaptı. [1][2]
Castelnau cinayeti, Toulouse Kontu VI. Raymond’un taraftarlarına atfedilen bir eylem olarak aktarıldı. Ancak taraftarlara yönelen suçlama, kontun cinayeti bizzat emrettiğinin kanıtı olarak sunulamaz. VI. Raymond’un siyasi sorumluluğu hakkındaki suçlamayla cinayet emri verdiği iddiasını ayırmak gerekir. [3]
III. Innocentius, 1208’de sefere katılanlara Kutsal Topraklar seferlerindekiyle aynı tam endüljansı tanıdı. Böylece Güney Fransa’daki mücadeleye katılanlar için açık bir dinî teşvik sağlandı. Sefer çağrısının içeriğinde, askerî katılım ile Kilise’nin sunduğu bu ayrıcalık birlikte bulunuyordu. [5]
VI. Raymond, 1209 seferi başlamadan önce Kilise ile uzlaşmaya varmıştı. İlk büyük saldırılar bu nedenle yeğeni Raymond-Roger Trencavel’in topraklarına yöneldi. Trencavel de kendi topraklarında sapkınları barındırmakla suçlanan güneyli lordlar arasında bulunuyordu. Seferin başlangıçtaki hedefiyle ordunun ilk saldırdığı topraklar böylece birbirinden ayrıldı. [4]
Béziers, Carcassonne ve Muret’te neler yaşandı?
Béziers, 22 Temmuz 1209’da ele geçirildi ve şehirde bir katliam yaşandı. Öldürülenler arasında Katoliklerin de bulunması, şiddetin yalnız suçlanan kişilerle sınırlanmadığını gösterir. Bu olay, seferin başlangıcındaki askerî başarıyı sivillerin yaşadığı yıkımdan ayrı değerlendirmeyi gerektirir. [6]
Béziers için aktarılan 20.000 ölü sayısını kesinleşmiş bir toplam olarak okumamak gerekir. National Geographic’in tarih incelemesi, bu rakamın abartılı olabileceğini özellikle belirtir. Siz Béziers’i araştırırken, katliamın gerçekleşmesiyle kurban sayısının kesinliğini birbirinden ayrı değerlendirebilirsiniz. Sayıya ilişkin kuşku, Katoliklerin de öldürüldüğü olgusunu tek başına değiştirmez. [2][6]
Carcassonne ise 15 Ağustos 1209’da teslim oldu ve halkı kentten çıkarıldı. Burada anlatının merkezinde teslimiyetin ardından yaşanan toplu yerinden edilme bulunur. Gündelik hayatla bağ kurmak için, Carcassonne halkının evlerinden çıkarılması üzerinde durabilirsiniz. Askerî teslimiyet, şehir sakinlerinin kendi evlerinde yaşamayı sürdürmelerini bu durumda sağlamamıştı. [6]
Carcassonne’un düşmesinden sonra Simon de Montfort’a çevredeki toprakların yönetimi verildi. Bu yönetim alanı, Carcassonne ile birlikte Albi ve Béziers çevresini kapsıyordu. Böylece 1209’daki saldırılar, şehirlerin ele geçirilmesinin yanında yönetimin kime geçeceğini de belirledi. [6]
12 Eylül 1213’teki Muret Savaşı’nda Montfort galip geldi; Aragon Kralı II. Pedro öldürüldü. II. Pedro, bu çatışmada Toulouse’un müttefiki olarak mücadelede yer alıyordu. Muret’in sonucu, Toulouse’un müttefik kralını kaybetmesi ve Montfort’un kazanması bakımından somuttu. [6]
Béziers, Carcassonne ve Muret, bu yüzden aynı türden olaylar olarak anlatılamaz. Béziers’te katliam, Carcassonne’da teslimiyet ve sürgün, Muret’te ise meydan savaşı yaşandı. Bu ayrım, 1209–1229 savaşlarının şehirler ve siyasi önderler üzerindeki farklı sonuçlarını görünür kılar. [6]
Simon de Montfort ile Toulouse kontlarının mücadeleleri nasıl gelişti?
Montfort’un 1209’da kazandığı yönetim alanını, 1215’te Toulouse’u ilgilendiren yeni bir karar izledi. Kasım 1215’te toplanan IV. Lateran Konsili, VI. Raymond’un toprak ve unvanlarını Montfort’a verdi. Böylece Toulouse kontunun hakları, resmen Haçlı önderine devredilmiş kabul ediliyordu. [3][6]
Ancak 1215’te verilen bu karar, Toulouse üzerindeki mücadeleyi kalıcı biçimde sonuçlandırmadı. VI. Raymond, 12 Eylül 1217’de Toulouse’u herhangi bir çatışma yaşanmadan geri aldı. Toprak ve unvanların resmen devredilmesiyle şehrin fiilen denetlenmesi arasındaki fark burada belirginleşir. [6]
Simon de Montfort, Haziran 1218’de Toulouse kuşatması sırasında savunmacıların attığı taşla öldürüldü. Carcassonne sonrasında yönetim kazanan önder, böylece Toulouse’u kuşatırken hayatını kaybetmiş oldu. Montfort’un ölümü, seferin en belirgin önderlerinden birinin mücadeleden çıkması anlamına geliyordu. [6]
VI. Raymond 1222’de öldüğünde, Toulouse kontluğu makamında yerini VII. Raymond aldı. Ardından Amaury de Montfort, 1224’te haklarını Fransa Kralı VIII. Louis’ye devretti. Mücadelede artık Toulouse kontlarıyla Montfort ailesinin yanında Fransız kralının hak iddiası da bulunuyordu. [6]
VIII. Louis, 1226’da yeni sefere bizzat önderlik ederek askerî mücadeleye katıldı. Kralın kasım ayında ölmesinden sonra harekât, Blanche de Castille’in naipliğinde sürdürüldü. Dolayısıyla VIII. Louis’nin ölümü de Güney Fransa’daki savaşı hemen sona erdirmedi. [6]
1229 Paris Antlaşması bölgedeki güç dengesini nasıl değiştirdi?
12 Nisan 1229 tarihli Paris Antlaşması, VII. Raymond ile IX. Louis arasında yapıldı. Meaux Antlaşması adıyla da bilinen bu düzenleme, seferi resmen sona erdirdi. Ancak anlaşmanın anlamı, yalnızca çatışmaların resmî bitiş tarihini belirlemekten daha genişti. [8]
VII. Raymond, antlaşma gereğince doğudaki topraklarını Fransız kralına bırakmayı kabul etti. Provence Markiliği’ni ise aynı düzenleme kapsamında Kilise’ye bırakmak zorunda kaldı. Böylece Toulouse kontunun toprakları üzerindeki tasarrufu azalırken, kral ve Kilise somut kazanımlar elde etti. [8]
Antlaşma ayrıca VII. Raymond’un kızı Jeanne’ın, kralın kardeşi Alphonse ile evlenmesini öngörüyordu. Bu evlilik hükmü, Toulouse hanedanıyla kraliyet ailesi arasındaki bağı düzenliyordu. Toprakların paylaşılması ve evlilik kararı, aynı barış anlaşmasının birbirini tamamlayan hükümleriydi. [8]
Siz 1229 Paris Antlaşması’nı, toprak maddeleriyle birlikte bu aile bağlantısı üzerinden okuyabilirsiniz. Ancak Toulouse Kontluğu’nun tamamının 1229’da doğrudan krallığa katıldığını söylemek doğru olmaz. Kontluğun Fransa Krallığı’na katılması, Alphonse’un 1271’de ölmesinin ardından gerçekleşti. [6][8]
Güney Fransa’daki değişim, bu nedenle tek tarihe sıkıştırılabilecek bir süreç değildi. 1229 antlaşması toprak devrini ve evliliği düzenlerken, 1271 kontluğun krallığa katılmasını getirdi. Savaşın siyasi sonuçlarını anlamak için bu iki aşamayı birlikte değerlendirmek gerekir. [6][8]
Kısa kronoloji
Aşağıdaki kronoloji, 1206–1207 vaaz kampanyasından Toulouse’un 1271’de krallığa katılmasına kadar uzanır. Seferin 1229’daki bitişiyle sonraki soruşturmalar, böylece aynı zaman çizgisinde ayrı aşamalar olarak görünür. [1][2][6][8]
- 1206–1207 Güney Fransa’da sapkınlık karşıtı vaaz kampanyası yürütüldü.
- Ocak–Mart 1208 Castelnau öldürüldü; ardından III. Innocentius sefer çağrısı yaptı.
- 22 Temmuz 1209 Béziers ele geçirildi ve şehirde katliam yaşandı.
- 15 Ağustos 1209 Carcassonne teslim oldu; halkı kentten çıkarıldı.
- 12 Eylül 1213 Montfort, Muret’te kazandı; Aragon Kralı II. Pedro öldürüldü.
- Kasım 1215 IV. Lateran Konsili, VI. Raymond’un toprak ve unvanlarını Montfort’a verdi.
- 12 Eylül 1217 VI. Raymond, Toulouse’u çatışmasız biçimde geri aldı.
- Haziran 1218 Montfort, Toulouse kuşatmasında savunmacıların attığı taşla öldürüldü.
- 1222–1224 VII. Raymond kont oldu; Amaury haklarını VIII. Louis’ye devretti.
- 1226 VIII. Louis sefere çıktı; ölümünden sonra harekât naiplikte sürdü.
- 12 Nisan 1229 Paris Antlaşması, Albigen Haçlı Seferi’ni resmen sona erdirdi.
- 1230’lar IX. Gregorius döneminde papalık destekli engizisyon uygulamaları gelişti.
- 1245–1246 Toulouse’da Lauragais halkını kapsayan büyük soruşturma yürütüldü.
- 1271 Alphonse’un ölümünün ardından Toulouse Kontluğu, Fransa Krallığı’na katıldı.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Laurence W. Marvin’in hesabına göre Haçlılar, 1209–1218 arasında en az 45 kuşatmaya katıldı. Aynı dönemde katıldıkları meydan savaşlarının sayısı ise yalnızca dört olarak hesaplanır. Üstelik Marvin, araştırdığı kuşatmaların çoğunun hücumla değil, müzakereyle sonuçlandığını saptar. Muret gibi meydan savaşlarını bilmek, dolayısıyla savaşın tamamını anlamaya tek başına yetmez. [7]
Rebecca Rist’in incelemesi, 1210’daki endüljans şartlarının kim tarafından belirlendiğine dikkat çeker. En az 40 günlük hizmet şartı, papanın mektuplarından değil elçilerinin kararından kaynaklanıyordu. Bu ayrıntı, III. Innocentius’un tanıdığı ayrıcalıkla uygulamadaki hizmet koşulunun kaynağını ayırır. [5]
III. Innocentius, Ocak 1213’te barış istedi ve sonrasında güneydeki seferi sınırlandırmaya çalıştı. Buradaki önceliği, yeni Kutsal Topraklar seferine daha fazla ağırlık vermekti. Mart 1208’de çağrı yapan papanın yaklaşımı, dolayısıyla savaş boyunca değişmeden kalmadı. [5]
Toulouse Üniversitesi’nin kuruluşu da 1229 Paris Antlaşması’nın doğrudan sonuçları arasında sayılır. Üniversitenin tarih yayını, kuruluşu açıkça bu barış düzenlemesiyle ilişkilendirir. Paris Antlaşması’nın bölgedeki izleri, böylece toprakların ve hanedan bağlarının ötesine uzanır. [9]
Sefer ile daha sonra yürütülen engizisyon soruşturmaları nasıl ayrılır?
Albigen Haçlı Seferi’nin 1229’da resmen bitmesi, sapkınlıkla mücadelenin de sona ermesi değildi. IX. Gregorius’un 1230’lardaki düzenlemeleri, mücadeleyi soruşturma ve yargılama usulleriyle devam ettirdi. Bu süreçte piskoposlar ile Dominikenler, soruşturma ve yargılama faaliyetlerini yürütenler arasında bulunuyordu. [2]
Seferin belirgin araçları, Béziers ve Toulouse örneklerinde görüldüğü gibi askerî harekât ve kuşatmaydı. Sonraki soruşturmalar ise kadın ve erkeklerin tanıklığa çağrıldığı bir süreçti. Dolayısıyla 1229 sonrasını, aynı savaşın kesintisiz askerî devamı olarak anlatmamak gerekir. [2][6]
Mayıs 1245–Ağustos 1246 arasında Toulouse’da yürütülen soruşturma, bu farkı somutlaştırır. Bernard de Caux ve Jean de Saint-Pierre yönetiminde, Lauragais’den 5.471 kadın ve erkek tanıklığa çağrıldı. Bu sayı, tanıklık için çağrılanları belirtir; idam edilenlerin toplamı olarak okunamaz. [2]
XIII. yüzyıl uygulamasında, inancında direnen mahkûmların yakılarak infazında sivil makamlar görev alıyordu. Kilise yargılamasının ardından bu kişiler, infaz için sivil makamlara teslim ediliyordu. Kilise yargılamasıyla infazın uygulanması arasındaki ayrım, burada usulün bir parçasını oluşturuyordu. [2]
Sık sorulan sorular
Albigen Haçlı Seferi hangi yıllar arasında yapıldı?
Askerî harekât 1209’da başladı ve 12 Nisan 1229 tarihli Paris Antlaşması’yla resmen bitti. Papa III. Innocentius’un sefer çağrısı ise Mart 1208’de yapılmıştı.
Béziers’te yalnızca sapkınlıkla suçlananlar mı öldürüldü?
Hayır; 22 Temmuz 1209’da ele geçirilen Béziers’te Katolikler de öldürüldü. Aktarılan 20.000 ölü sayısı, National Geographic’in incelemesinde abartılı olabilecek bir rakam olarak değerlendirilir.
Toulouse Kontluğu 1229’da tamamen Fransa’ya mı katıldı?
1229 antlaşması, VII. Raymond’un doğudaki topraklarını Fransız kralına bırakmasını öngördü. Toulouse Kontluğu’nun Fransa Krallığı’na katılması, Alphonse’un 1271’de ölmesinin ardından gerçekleşti.
Albigen Haçlı Seferi ile engizisyon aynı şey mi?
Sefer, 1209–1229 arasında kuşatmalar ve meydan savaşlarıyla yürütülen askerî mücadeleydi. IX. Gregorius’un 1230’lardaki düzenlemeleriyle gelişen engizisyon ise soruşturma ve yargılama usullerine dayanıyordu.
Kaynaklar
- Cambridge — The Chronicle of William of Puylaurens, Introduction cambridge.org
- National Geographic History — Sergi Grau Torras, Katharlar ve engizisyon incelemesi nationalgeographic.com
- Cambridge — Hugh de Lacy, Exile: between Two Kingdoms, 1210–27 cambridge.org
- Laurence W. Marvin — The Encyclopedia of War, Albigensian Crusade onlinelibrary.wiley.com
- Rebecca Rist — Salvation and the Albigensian Crusade: Pope Innocent III and the Plenary Indulgence, University of Reading reading.ac.uk
- İngilizce Vikipedi — Albigensian Crusade en.wikipedia.org
- Laurence W. Marvin — War in the South journals.sagepub.com
- İngilizce Vikipedi — Treaty of Paris (1229) en.wikipedia.org
- Université de Toulouse — Et Toulouse pour apprendre bibliotheques.univ-toulouse.fr
Görsel: Aven des Escaliers-2.jpg — Rocafera, CC BY-SA 4.0
