1309’da başlayan Avignon Papalığı boyunca, yedi ardışık papa yönetim merkezini Roma yerine Avignon’da tuttu. İtalya’daki kargaşa, V. Clemens’in siyasi ilişkileri ve Alpler’in kuzeyindeki meseleler bu tercihi etkiledi. XI. Gregorius’un 1377’de Roma’ya ulaşmasıyla kapanan dönemin başlangıcında, 1309’da Avignon Fransa Krallığı’nın dışında bulunuyordu. [1][2][3][4]
Avignon’un geçmişini anlamak için, dönemin siyasi haritasına bakmak gerekir. Siz bu yazıda yerleşme nedenlerini, Fransız etkisini ve papalık yönetiminin gelişmesini öğreneceksiniz. Ayrıca 1348’deki kent satışının, 1378’de başlayan bölünmeden neden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göreceksiniz. [4][5][3]
V. Clemens neden Avignon’a yerleşti?
Bordeaux Başpiskoposu Bertrand de Got, 1305’te papa seçilerek V. Clemens adını aldı. Ancak İtalya’ya gitmeyişini açıklamak için, yalnızca Fransız kralıyla ilişkisine bakmak yeterli değildir. Tarihçi P. N. R. Zutshi, kuzey ve orta İtalya’daki kargaşayı nedenler arasında sayar. V. Clemens’in sağlık sorunları ve Gaskonya bağları da aynı açıklamanın parçalarıdır. [2]
Zutshi’nin değerlendirmesinde, IV. Philippe ile yakın ilişkiler de bu tercihin nedenleri arasındadır. Böylece V. Clemens’in kararı, siyasi koşullarla kişisel bağlantıların birlikte etkilediği bir tercih olarak görünür. İtalya’daki kargaşa, sağlık sorunları ve Gaskonya ilişkileri aynı kararın farklı boyutlarını oluşturur. [2]
Alpler’in kuzeyindeki kilise meseleleri de V. Clemens’in bulunduğu bölgede kalmasını destekliyordu. Tapınakçılar meselesiyle ilgilenmesi ve Vienne Konsili hazırlıkları, bu gündemin somut başlıkları arasındaydı. İngiltere–Fransa rekabeti de papanın ilgilenmesi gereken siyasi meseleler arasında yer alıyordu. [3]
Siz 1309’daki yerleşmeyi değerlendirirken, bu nedenleri birbirinden koparmadan birlikte ele alabilirsiniz. V. Clemens’in Avignon tercihi, hem İtalya’daki koşullarla hem kuzeydeki işleriyle bağlantılıydı. Bu nedenle dönemin başlangıcı, yalnızca papanın Fransız kökenine indirgenerek yeterince açıklanamaz. [2][3]
Avignon o dönemde siyasi olarak kime bağlıydı?
Avignon, 1309’da Fransa Krallığı’nın dışında, Kutsal Roma İmparatorluğu içindeki Arles Krallığı sınırlarındaydı. Dolayısıyla kentin o tarihteki siyasi statüsü, dönemin sınırları içinde değerlendirilmelidir. Avignon Papalığı anlatılırken, bugünkü ülke sınırlarıyla dönemin bağlılıklarını birbirinden ayırmak gerekir. [4]
1348’deki satıştan önce Avignon’un sahibi, Napoli Kraliçesi I. Giovanna olarak belirtilir. Giovanna, aynı zamanda Provence kontesi sıfatını da kendi unvanları arasında taşıyordu. Kentin sahibiyle içinde bulunduğu siyasi çerçeve, bu nedenle ayrı bilgiler olarak okunmalıdır. [5]
Avignon’un komşusu Comtat Venaissin ise 1274’ten beri doğrudan Kilise’nin mülkü durumundaydı. Avignon ile Comtat Venaissin’in yakınlığı, ikisinin aynı tarihte edinildiği anlamına gelmez. Birinin Kilise’ye bağlılığı, diğerinin satın alınmasından önceye uzanan ayrı bir geçmiş taşır. [6][5]
VI. Clemens, 1348’de Avignon’u I. Giovanna’dan 80.000 florin karşılığında satın aldı. Böylece papaların Avignon’da bulunmasıyla kentin satın alınması, farklı aşamalar olarak belirginleşir. 1309, papalık merkezinin taşınmasını; 1348 ise kentin satın alınmasını anlatan tarihtir. [1][5]
Siz günlük hayatta bir kurumun adresiyle binasının mülkiyetini nasıl ayırıyorsanız, burada da ayırabilirsiniz. Avignon’da papalık yönetiminin bulunması, kentin daha başlangıçta Kilise mülkü olduğu anlamına gelmiyordu. Comtat Venaissin’in 1274’teki durumu ve Avignon’un 1348’deki satışı, bu ayrımı somutlaştırır. [5][6]
Fransa kralları papalık üzerinde ne ölçüde etkiliydi?
Avignon döneminin yedi papasının tamamı Fransız kökenliydi; kurumun kadrolarında da Fransız ağırlığı arttı. V. Clemens, birkaç yıl içinde Fransız kardinalleri Kardinaller Koleji’nde çoğunluğa taşıdı. Dolayısıyla Fransız etkisi, yalnızca Avignon’un bulunduğu coğrafya üzerinden açıklanabilecek bir konu değildir. [4][3]
V. Clemens’in IV. Philippe ile yakın ilişkileri, dönemin başlangıcındaki siyasi bağların somut örneğidir. Bununla birlikte Fransızların kurumdaki ağırlığıyla, kralın papalığa emir vermesi aynı iddia değildir. Tarihçi Jean Favier, Fransız ağırlığını kabul ederken krala tabi bir yönetim bulunduğunu reddeder. Bu değerlendirme, dönemin siyasi bağımlılığı hakkındaki tarihsel bir yorum olarak okunmalıdır. [2][5]
Blake Beattie’nin akademik özeti de Fransız tacına bağımlılık eleştirilerinin varlığını açıkça belirtir. Aynı özet, Avignon papalarının Yüz Yıl Savaşı’nı bitirmek için girişimlerde bulunduğunu aktarır. Ancak savaşın sona ermesini amaçlayan bu papalık girişimleri, sonuç elde edemedi. [7]
Bu nedenle Avignon’daki Fransız etkisini, kadrolar ve siyasi ilişkiler üzerinden somutlaştırmak mümkündür. Yedi papanın kökeni ve Fransız kardinallerin çoğunluğu, doğrudan belirtilen olgular arasında bulunur. Favier’nin krala tabi yönetim yorumuna itirazı ise ayrıca belirtilmesi gereken bir değerlendirmedir. [4][3][5]
Papalık sarayı ve merkezî yönetim nasıl gelişti?
V. Clemens, Avignon’da aralıklı olarak kaldı ve Dominiken manastırında konakladı. Bugün görülen büyük papalık sarayı, onun Avignon’daki konaklama yeri olarak kullanılmadı. Dolayısıyla 1309’daki yerleşmeyle daha sonra gelişen saray kompleksini, aynı başlangıç anına yerleştirmemek gerekir. [6]
XXII. Ioannes, 1316–1334 arasındaki papalığında katedral yakınındaki piskoposluk konutunu dönüştürmeye girişti. Bu konut, Kilise yönetimini barındıracak ilk papalık sarayı olarak yeniden düzenlendi. Böylece Avignon’daki yerleşimin mimari gelişimi, mevcut bir yapının yönetim ihtiyaçlarına uyarlanmasıyla ilerledi. [6]
V. Clemens ve XXII. Ioannes dönemlerinde, papalığın merkezî yönetimi de belirgin biçimde güçlendirildi. Papalık, gelir sağlayan kilise makamlarına yapılan atamalar üzerindeki doğrudan denetimini genişletti. Bu değişim, Avignon dönemini yalnızca papaların ikamet ettiği yer üzerinden okumayı yetersiz bırakır. [4]
Papalık gelirleri arasında, annates adı verilen ve atamalarla bağlantılı ödemeler de bulunuyordu. Bu ödeme, yeni doldurulan bir kilise makamının ilk yıl gelirinden alınıyordu. Dolayısıyla kilise makamlarına atama denetimi ile papalık maliyesi, aynı anlatının bağlantılı parçalarıdır. [4]
XII. Benedictus, 1335–1342 arasında mimar Pierre Poisson yönetiminde yeni papalık sarayını inşa ettirdi. VI. Clemens’in 1342–1352 dönemindeki genişletmelerini ise Jean de Louvres yöneterek yapıyı büyüttü. Bu genişletmeler sırasında, Büyük Kabul Salonu’nun üzerine Büyük Şapel de yapıldı. [8]
Siz saraya baktığınızda, XXII. Ioannes’in düzenlemeleriyle sonraki inşaatları ayrı aşamalar olarak okuyabilirsiniz. Piskoposluk konutunun uyarlanması, yeni sarayın inşası ve genişletmeler birbirini izleyen gelişmelerdi. Avignon’daki yönetim merkezi, böylece farklı papaların dönemlerinde farklı mimari müdahalelerle biçimlendi. [6][8]
Kısa kronoloji
1274’teki Comtat Venaissin mülkiyeti, Avignon’a yerleşmeden önceki bölgesel bağlantıyı gösteren başlangıç noktasıdır. Aşağıdaki kronoloji, sarayın gelişmesini ve Roma’ya dönüşü aynı zaman çizgisinde izler. [6]
- 1274 Avignon yakınındaki Comtat Venaissin, doğrudan Kilise’nin mülkü oldu. [6]
- 1305 Bertrand de Got, V. Clemens adıyla papa seçildi. [2]
- 1309 V. Clemens, papalık yönetim merkezini Avignon’a taşıdı. [1]
- 1316–1334 XXII. Ioannes, piskoposluk konutunu papalık yönetimine uyarladı. [6]
- 1335–1342 XII. Benedictus’un sarayı, Pierre Poisson yönetiminde inşa edildi. [8]
- 1342–1352 VI. Clemens döneminde saray yeni yapılarla genişletildi. [8]
- 9 Haziran 1348 Avignon’un VI. Clemens’e satış belgesi düzenlendi. [9]
- 1367 V. Urbanus, Roma’ya döndü. [6]
- 1370 V. Urbanus, yeniden Avignon’a geldi. [6]
- 13 Eylül 1376 XI. Gregorius, Avignon’dan ayrıldı. [4]
- 17 Ocak 1377 XI. Gregorius, Roma’ya ulaştı. [4]
- 1378 Rakip papaların seçilmesiyle Batı Bölünmesi başladı. [3]
- 1417 Konstanz Konsili sürecinde V. Martinus seçildi; bölünme sona erdi. [3]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Zutshi’nin aktardığı hesaplamaya göre, papalar 1198–1304 arasında zamanlarının yaklaşık yüzde 60’ını Roma dışında geçirmişti. Bu oran, Roma dışında bulunmanın Avignon döneminden önce de görüldüğünü somutlaştırır. Avignon Papalığı’nın ayırt edici yanı ise yedi ardışık papanın burayı yönetim merkezi yapmasıdır. [2][1]
Avignon’un 9 Haziran 1348 tarihli satış belgesi, günümüze ilişkin somut bir katalog kaydıyla izlenebilir. Belgenin 1356’da hazırlanmış bir kopyası, Fransa’nın toplu yazma eser kataloğunda kayıtlıdır. Burada 1348 satış belgesinin tarihini, 1356 ise kayıtlı kopyanın hazırlanışını belirtir. [9]
VI. Clemens’in saray genişletmelerinde, Yüz Yıl Savaşı ve Kara Ölüm koşullarına rağmen ortalama 600 kişi çalıştı. Bu sayı, sarayın büyümesini yalnızca mimarların adlarıyla açıklamanın ötesine geçen somut bir ayrıntıdır. Jean de Louvres yönetimindeki genişletmeler, aynı zamanda bu çalışanların emeğiyle yürütüldü. [8]
Papalık Sarayı’nın Trouillas Kulesi, 52 metre yüksekliğindedir. Avignon’un sarayını, piskoposluk yapılarını ve köprüsünü kapsayan tarihî merkezi, 1995’te Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Siz Avignon’u gezerken, bu kaydın kapsamını yalnızca papalık sarayından ibaret düşünmemelisiniz. [10]
Avignon Papalığı ile 1378’de başlayan Batı Bölünmesi arasındaki fark nedir?
V. Urbanus, 1367’de Roma’ya döndü; ancak 1370’te yeniden Avignon’a gelerek burada bulundu. Bu yüzden 1367’deki dönüş, Avignon döneminin sonunu tek başına belirleyen olay değildir. Dönemi kapatan dönüş, XI. Gregorius’un Avignon’dan ayrılarak Roma’ya ulaşmasıyla ilişkilendirilir. [6][4]
XI. Gregorius, 13 Eylül 1376’da Avignon’dan ayrıldı ve 17 Ocak 1377’de Roma’ya ulaştı. Dönemin bitişinde 1376 veya 1377 tarihlerinin kullanılmasının nedeni, bu iki ayrı aşamadır. Biri Avignon’dan ayrılışı, diğeri Roma’ya varışı gösteren tarih olarak karşımıza çıkar. [4]
Nisan 1378’de VI. Urbanus’u seçen kardinallerin bir bölümü, daha sonra seçimin geçerliliğini reddetti. Aynı yıl eylül ayında VII. Clemens’i rakip papa seçerek ayrı bir çizgi oluşturdu. Böylece mesele, papanın hangi kentte bulunduğundan farklı bir meşruiyet krizine dönüştü. [3]
Katolik tarih yazımı, 1309–1377 dönemindeki yedi Avignon papasını meşru papalar olarak kabul eder. Sonraki Avignon çizgisindeki VII. Clemens ve XIII. Benedictus ise antipapa olarak değerlendirilir. Avignon adının her iki dönemde bulunması, bu tarihsel ayrımı ortadan kaldırmaz. [4]
1378–1417 arasındaki Batı Bölünmesi’nde, başlangıçtaki Roma ve Avignon çizgilerine Pisa çizgisi de eklendi. Böylece aynı meşruiyet krizinde, üç rakip papalık çizgisi birlikte ortaya çıkmış oldu. Bölünme, Konstanz Konsili sürecinde 1417’de V. Martinus’un seçilmesiyle sona erdi. [7][3]
Sık sorulan sorular
Avignon Papalığı döneminde kaç papa görev yaptı?
V. Clemens ile XI. Gregorius arasındaki yedi ardışık papa, Avignon dönemini oluşturur. Katolik tarih yazımı, bu yedi papanın tamamını meşru kabul eder.
Avignon, 1309’da Fransa Krallığı’nın bir parçası mıydı?
Avignon, 1309’da Fransa Krallığı’nın dışında, Arles Krallığı sınırları içinde bulunuyordu. VI. Clemens, 1348’de kenti Napoli Kraliçesi I. Giovanna’dan satın aldı.
Avignon Papalığı neden bazen 1376, bazen 1377’de bitirilir?
XI. Gregorius, 13 Eylül 1376’da Avignon’dan ayrılarak Roma’ya doğru yola çıktı. Roma’ya 17 Ocak 1377’de ulaştığından, ayrılış ve varış farklı bitiş tarihleri oluşturur.
Avignon Papalığı ile Batı Bölünmesi aynı olay mı?
Avignon Papalığı, yedi meşru papanın yönetim merkezini Avignon’da tuttuğu dönemdir. Batı Bölünmesi ise 1378’de rakip papaların seçilmesiyle başlayan ayrı bir meşruiyet krizidir.
Kaynaklar
- Vikipedi — Avignon Papalığı tr.wikipedia.org
- Cambridge — P. N. R. Zutshi, The Avignon Papacy cambridge.org
- Oxford Bibliographies — Joëlle Rollo-Koster, Avignon Papacy academic.oup.com
- Wikipedia — Avignon Papacy en.wikipedia.org
- Institut de France — Les Papes s’installent en Avignon podcasts.institutdefrance.fr
- Palais des Papes — 9 papes à Avignon palais-des-papes.com
- Cambridge — Blake Beattie, The Avignon Papacy and the Great Western Schism cambridge.org
- Palais des Papes — Le plus grand palais gothique palais-des-papes.com
- Bibliothèque nationale de France — Catalogue collectif de France, Avignon satış belgesi ccfr.bnf.fr
- UNESCO — Historic Centre of Avignon whc.unesco.org
Görsel: Fazio degli Uberti, II Dittamondo, avec le commentaire d' Andrea Morena da Lodi. Ms. Ital. 81. Fol. 18r.jpg — Gennadii Saus i Segura, Public domain
