چرا جنگ فیلیپین و آمریکا آغاز شد؟ علت‌ها و زمینه‌های جنگ

جنگ فیلیپین و آمریکا (Filipin-Amerikan Savaşı) آغاز شد چون انقلابیون فیلیپینی استقلال می‌خواستند، اما ایالات متحده آمریکا (Amerika Birleşik Devletleri) پس از پیمان پاریس در 1898 ادعای حاکمیت بر این جزایر را داشت. این پیمان فیلیپین (Filipinler) را از اسپانیا (İspanya) به ایالات متحده واگذار کرد، بی‌آنکه ملی‌گرایان فیلیپینی در مذاکرات حضور داشته باشند. این ادعاهای متعارض در 4 فوریه 1899 به جنگ آشکار انجامید.

پرسش اصلی این است که انقلاب علیه اسپانیا چگونه به جنگ با ایالات متحده تبدیل شد. اگر شما رویدادها را از انقلاب فیلیپین در 1896 تا نبردهای 1899 دنبال کنید، ماجرا روشن‌تر می‌شود. استقلال اعلام شده بود و جمهوری شکل گرفته بود. هم‌زمان، حاکمیت آمریکا بر همان جزایر گسترش می‌یافت.

مبارزه با سلطه اسپانیا چگونه به درگیری با ایالات متحده تبدیل شد؟

انقلاب فیلیپین در 1896 علیه حکومت استعماری اسپانیا آغاز شد. بنابراین، این انقلاب پیش از مداخله نظامی آمریکا در 1898 شروع شده بود. انقلابیون فیلیپینی پیش از ورود نیروهای آمریکایی به این کشمکش، برای پایان دادن به حکومت استعماری می‌جنگیدند.

در 1 مه 1898، ناوگانی آمریکایی به فرماندهی دریادار جورج دیویی (George Dewey) ناوگان اسپانیا را در خلیج مانیل (Manila Körfezi) شکست داد. این پیروزی راه مداخله نظامی آمریکا در فیلیپین را باز کرد. قدرت اسپانیا ضعیف شد، اما هنوز معلوم نبود پس از آن چه کسی بر جزایر حکومت خواهد کرد.

امیلیو آگوینالدو (Emilio Aguinaldo) در 12 ژوئن 1898 در کاویت (Kawit)، واقع در استان کاویته (Cavite)، استقلال از اسپانیا را اعلام کرد. او پرچم فیلیپین را نیز برافراشت. هدف ملی‌گرایان فیلیپینی از مبارزه با اسپانیا، استقلال بود؛ نه واگذاری سرزمینشان به یک حاکم استعماری دیگر.

نه اسپانیا و نه ایالات متحده این اعلام استقلال را به رسمیت نشناختند. پس اختلاف بر سر خودِ حاکمیت بود. ملی‌گرایان فیلیپینی می‌گفتند از استقلالشان دفاع می‌کنند. ایالات متحده درگیری بعدی را شورشی علیه اقتدار آمریکا می‌دانست.

پیمان پاریس در 1898 چه اثری بر امید فیلیپینی‌ها به استقلال داشت؟

پیمان پاریس (Paris Antlaşması) در 10 دسامبر 1898 امضا شد و فیلیپین را از اسپانیا به ایالات متحده واگذار کرد. ایالات متحده بابت این واگذاری 20 میلیون دلار به اسپانیا پرداخت. این توافق حاکمیت آمریکا را بر جزایری مقرر می‌کرد که انقلابیون فیلیپینی پیش‌تر در آن‌ها اعلام استقلال کرده بودند.

ملی‌گرایان فیلیپینی از مذاکرات درباره آینده جزایر کنار گذاشته شدند. خواسته آن‌ها برای استقلال، مبنای توافق قرار نگرفت. اگر شما اعلام استقلال ژوئن را از پیمان دسامبر جدا کنید، دو ادعای متعارض را روشن می‌بینید: در یک سو استقلال فیلیپین بود و در سوی دیگر، انتقال حاکمیت استعماری.

رئیس‌جمهور ویلیام مک‌کینلی (William McKinley) در 21 دسامبر 1898 با صدور اعلامیه «همگون‌سازی خیرخواهانه» (Hayırsever Asimilasyon Bildirisi)، سیاست استعماری آمریکا را اعلام کرد. این اعلامیه در همان ماه و پس از پیمان صادر شد. سیاست آمریکا در حال شکل‌گیری بود و رهبران فیلیپینی همچنان جمهوری خود را بنا می‌کردند.

الحاق فیلیپین در خود ایالات متحده هم اختلاف‌نظر ایجاد کرد. طرفداران آن به دسترسی به تجارت آسیا (Asya) اشاره می‌کردند. آن‌ها مدعی بودند فیلیپینی‌ها نمی‌توانند خودشان را اداره کنند. همچنین نگران بودند آلمان (Almanya) یا ژاپن (Japonya) جزایر را تصرف کند. این‌ها استدلال‌هایی در دفاع از الحاق بود؛ از جمله ادعایی درباره توانایی فیلیپینی‌ها برای اداره کشور خود.

مخالفان امپریالیسم در آمریکا با تصاحب فیلیپین مخالفت کردند. استدلالشان این بود که ایالات متحده، که خودش زمانی مستعمره بود، حق ندارد فیلیپین را به‌عنوان غنیمت جنگی تصاحب کند. بنابراین، اختلاف بر سر حکومت آمریکا هم در داخل ایالات متحده وجود داشت و هم میان مقام‌های آمریکایی و ملی‌گرایان فیلیپینی.

نبرد در 1899 چگونه آغاز شد و امیلیو آگوینالدو چه نقشی داشت؟

نخستین جمهوری فیلیپین (Birinci Filipin Cumhuriyeti) در 23 ژانویه 1899 رسماً در مالولوس (Malolos) تأسیس شد. کمتر از دو هفته بعد، جنگ آشکار آغاز شد. پیش از شروع نبرد، تشکیل جمهوری، طرح استقلال فیلیپین را در کنار ادعای حاکمیت آمریکا قرار داده بود.

شامگاه 4 فوریه 1899، سرباز آمریکایی ویلیام دبلیو. گریسون (William W. Grayson) در مانیل (Manila) به سوی سربازان فیلیپینی شلیک کرد. این رویارویی آغاز جنگ آشکار میان دو طرف بود. تیراندازی، جرقه مستقیم جنگ در دل اختلاف گسترده‌تر بر سر حکومت بر فیلیپین بود.

زمان‌بندی اهمیت دارد. نبرد دو روز پیش از تصویب پیمان پاریس در سنای ایالات متحده در 6 فوریه 1899 آغاز شد. زمانی که سنا توافق واگذاری جزایر به ایالات متحده را تصویب کرد، درگیری مسلحانه شروع شده بود.

نیروهای آگوینالدو از فوریه تا نوامبر 1899 به شیوه جنگ متعارف جنگیدند. آن‌ها با سربازان آمریکایی روبه‌رو بودند که آموزش و تجهیزات بهتری داشتند. پیروزی‌های نظامی آمریکا ادامه نبرد متعارف را هرچه دشوارتر کرد و آگوینالدو بعداً دستور داد به جنگ چریکی روی بیاورند.

خط زمانی

• 1896: انقلاب فیلیپین علیه حکومت استعماری اسپانیا آغاز شد.
• 1 مه 1898: ناوگان دیویی، ناوگان اسپانیا را در خلیج مانیل شکست داد.
• 12 ژوئن 1898: آگوینالدو در کاویت اعلام استقلال کرد.
• 13 اوت 1898: مانیل که در اختیار اسپانیا بود، تسلیم نیروهای آمریکایی شد.
• 10 دسامبر 1898: پیمان پاریس فیلیپین را به ایالات متحده واگذار کرد.
• 21 دسامبر 1898: مک‌کینلی اعلامیه «همگون‌سازی خیرخواهانه» را صادر کرد.
• 23 ژانویه 1899: نخستین جمهوری فیلیپین رسماً در مالولوس تأسیس شد.
• 4 فوریه 1899: رویارویی در مانیل به آغاز جنگ آشکار انجامید.
• 6 فوریه 1899: سنای ایالات متحده پیمان پاریس را تصویب کرد.
• نوامبر 1899: آگوینالدو دستور داد نیروهایش به جنگ چریکی روی بیاورند.
• 23 مارس 1901: آگوینالدو در پالانان (Palanan) اسیر شد.
• 16 آوریل 1902: میگل مالوار (Miguel Malvar) در باتانگاس (Batangas) تسلیم شد.
• 4 ژوئیه 1902: تاریخ رسمی پایان جنگ فیلیپین و آمریکا.
• 1902–1906: ماکاریو ساکای (Macario Sakay) به مقاومت در جنوب لوزون (Luzon) ادامه داد.
• 1903: قانونی به فرمانداران استان‌ها اجازه داد مردم را به تجمع اجباری در مناطق معین وادار کنند.
• 1913: روایت کمیسیون ملی فرهنگ و هنر فیلیپین (Filipinler Ulusal Kültür ve Sanat Komisyonu؛ NCCA)، روند استقرار سلطه آمریکا بر میندانائو (Mindanao) و سولو (Sulu) را تا این سال ادامه می‌دهد.
• 1946: ایالات متحده با پیمان مانیل (Manila Antlaşması) استقلال فیلیپین را به رسمیت شناخت.

چرا جنگ متعارف به مقاومت چریکی تبدیل شد؟

برتری نظامی آمریکا به آموزش و تجهیزات محدود نبود. نیروهای آمریکایی پیوسته تدارکات دریافت می‌کردند و آبراه‌ها را در اختیار داشتند. در مقابل، نیروهای فیلیپینی از کمبود مزمن سلاح و مهمات رنج می‌بردند. این شرایط توان آن‌ها را برای ادامه جنگ متعارف محدود می‌کرد.

آگوینالدو در نوامبر 1899، در واکنش به پیروزی‌های نظامی آمریکا، به سربازانش دستور داد به جنگ چریکی روی بیاورند. این تصمیم شکل مقاومت را تغییر داد. مبارزه برای استقلال ادامه یافت، هرچند نیروهای آن دیگر همان نبرد متعارف را دنبال نمی‌کردند.

واکنش فیلیپینی‌ها به حکومت آمریکا هم یکسان نبود. تا پایان 1900، برخی از نخبگان ثروتمند و تحصیل‌کرده مانیل حکومت آمریکا را پذیرفته بودند و حول حزب فدرال (Partido Federal) سازمان یافته بودند. مقاومت مسلحانه و سازش سیاسی در یک دوره هم‌زمان وجود داشتند.

آگوینالدو در 23 مارس 1901 در پالانان، واقع در ایزابلا (Isabela)، اسیر شد. او در 1 آوریل سوگند وفاداری به ایالات متحده یاد کرد. اسارت او به همه مقاومت‌ها پایان نداد. فرماندهانی از جمله میگل مالوار پس از آن هم به نبرد ادامه دادند.

خشونت، آوارگی، گرسنگی و بیماری چه بر سر غیرنظامیان آورد؟

سربازان آمریکایی برخی روستاها را سوزاندند، غیرنظامیان را به اجبار در مناطق تعیین‌شده گرد آوردند و افراد مظنون به چریک بودن را شکنجه کردند. این اقدامات جنگ را به سکونتگاه‌های غیرنظامیان کشاند. در کنار نبرد میان نیروهای مسلح، آوارگی و اعمال اجبار نیز بخشی از جنگ بود.

مبارزان فیلیپینی هم سربازان اسیر را شکنجه می‌کردند. آن‌ها غیرنظامیانی را که با نیروهای آمریکایی همکاری می‌کردند، تهدید و ارعاب می‌کردند. بنابراین، غیرنظامیان هم به ظن فعالیت چریکی با خشونت روبه‌رو می‌شدند و هم به دلیل همکاری با مقام‌های آمریکایی.

گردآوری اجباری مردم، رفت‌وآمد روزمره را محدود می‌کرد. در مناطقی که ارتش آمریکا «مناطق حفاظت‌شده» می‌نامید، روستاییان در محدوده‌هایی مشخص نگه داشته می‌شدند. ورود و خروج به‌شدت کنترل می‌شد. شما آزادی روزمره برای بیرون رفتن از خانه و بازگشتن را در نظر بگیرید: اگر در چنین محدوده‌ای زندگی می‌کردید، رفت‌وآمدتان زیر کنترل نظامی بود.

غیرنظامیان بر اثر وبا، مالاریا و کمبود غذا هم جان می‌باختند. خسارت‌های واردشده به کشاورزی، کمبود غذا را شدیدتر می‌کرد. برای درک تلفات غیرنظامیان نمی‌توان فقط به مرگ‌های میدان نبرد نگاه کرد. بیماری و گرسنگی بخش بزرگی از رنج ناشی از جنگ بود.

دفتر تاریخ‌نگار ایالات متحده (ABD Tarihçi Ofisi) برآورد می‌کند که بیش از 4,200 سرباز آمریکایی و بیش از 20,000 رزمنده فیلیپینی کشته شدند. این دفتر همچنین شمار غیرنظامیان فیلیپینی را که بر اثر خشونت، گرسنگی یا بیماری جان باختند، حدود 200,000 نفر برآورد می‌کند. روایت تاریخی مجلس نمایندگان ایالات متحده (Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi) مجموع دیگری، حدود 300,000 فیلیپینی و 6,000 آمریکایی، ارائه می‌دهد. این تفاوت نشان می‌دهد برآوردهای تلفات یکسان نیستند.

جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید

آگوینالدو در 19 مه 1898 از تبعید در هنگ‌کنگ (Hong Kong) بازگشت. او سوار بر یک شناور آمریکایی وابسته به ناوگان دیویی بود. این بازگشت پیش از اعلام استقلال او در ژوئن رخ داد. کمک آمریکا به بازگشت او، سپس جای خود را به اختلاف بر سر حاکمیت داد.

تسلیم مانیل نیز مواضع متعارض را نشان می‌دهد. در 13 اوت 1898، مقام‌های اسپانیایی شهر را به نیروهای آمریکایی تسلیم کردند، نه به انقلابیون فیلیپینی. NCCA نبرد پیش از تسلیم را نبردی نمایشی توصیف می‌کند.

گردآوری اجباری جمعیت پس از پایان رسمی جنگ هم ادامه یافت. کمیسیون فیلیپین (Filipin Komisyonu) در 1903 قانونی تصویب کرد که به فرمانداران استان‌ها اختیار می‌داد گروه‌های تعیین‌شده از مردم را به اجبار در مناطق مشخص گرد آورند. این اختیار پس از اعلام پایان جنگ نیز برقرار بود.

اعلام پایان جنگ در 1902 چه تفاوتی با ادامه مقاومت داشت؟

میگل مالوار در 16 آوریل 1902 در باتانگاس تسلیم شد. پس از آن، پایان رسمی جنگ فیلیپین و آمریکا در 4 ژوئیه 1902 اعلام شد. این تاریخ نشان‌دهنده پایان اعلام‌شده جنگ است، اما پایان همه مبارزات مسلحانه علیه حکومت آمریکا را نشان نمی‌دهد.

چریک‌های ماکاریو ساکای از 1902 تا 1906 در کوهستان‌های جنوب لوزون به نبرد ادامه دادند. NCCA استقرار سلطه آمریکا در میندانائو و سولو را روندی جداگانه می‌داند که تا 1913 ادامه داشت. تاریخ مقاومت در این مناطق از نقطه پایان رسمی جنگ فراتر رفت.

اعلام پایان جنگ در 1902 به معنای به رسمیت شناخته شدن استقلال فیلیپین هم نبود. ایالات متحده در 1946 با پیمان مانیل استقلال را به رسمیت شناخت. بنابراین، شما باید میان سه موضوع فرق بگذارید: پایان اعلام‌شده جنگ، ادامه مقاومت منطقه‌ای و به رسمیت شناخته شدن استقلال در سال‌های بعد.

پرسش‌های متداول

آیا انقلاب فیلیپین پیش از مداخله آمریکا آغاز شده بود؟

بله. انقلاب علیه اسپانیا در 1896 آغاز شد. مداخله نظامی آمریکا در 1898 از راه رسید و پیروزی دیویی در خلیج مانیل در 1 مه از رویدادهای آن بود.

آیا پیمان پاریس استقلال فیلیپین را به رسمیت شناخت؟

خیر. این پیمان جزایر را در ازای 20 میلیون دلار از اسپانیا به ایالات متحده واگذار کرد. ملی‌گرایان فیلیپینی از مذاکرات کنار گذاشته شدند.

چه رویدادی جرقه مستقیم جنگ آشکار بود؟

سرباز آمریکایی ویلیام دبلیو. گریسون شامگاه 4 فوریه 1899 در مانیل به سوی سربازان فیلیپینی شلیک کرد. در میانه ادعاهای متعارض بر سر حاکمیت، این رویارویی آغاز جنگ آشکار شد.

آیا مقاومت با اسارت آگوینالدو پایان یافت؟

خیر. آگوینالدو در مارس 1901 اسیر شد، اما مالوار تا آوریل 1902 به نبرد ادامه داد. مقاومت ساکای در جنوب لوزون از 1902 تا 1906 ادامه یافت.

منابع

1. مجلس نمایندگان ایالات متحده — فیلیپین، 1898–1946 history.house.gov
2. NCCA — Bernardita Reyes Churchill، جنگ فیلیپین و آمریکا (1899–1902) ncca.gov.ph
3. کتابخانه کنگره — پیمان پاریس در 1898 guides.loc.gov
4. کتابخانه کنگره — انقلاب فیلیپین loc.gov
5. وزارت امور خارجه ایالات متحده، دفتر تاریخ‌نگار — جنگ فیلیپین و آمریکا، 1899–1902 history.state.gov
6. دانشگاه موناش — Christina Twomey، گردآوری اجباری جمعیت و نظام اردوگاه‌ها research.monash.edu
7. ویکی‌پدیای انگلیسی — جنگ فیلیپین و آمریکا en.wikipedia.org
8. ویکی‌پدیای ترکی — Filipin-Amerikan Savaşı tr.wikipedia.org

FAQ

Image: Filipino casualties on the first day of war.jpg — This file is a work of a U.S. Army soldier or employee, take, Public domain