Charles Darwin, 24 Kasım 1859’da yayımlanan Türlerin Kökeni’nde canlı çeşitliliğini ortak ata ve doğal seçilimle açıkladı. Kitabın ardından yaklaşık yirmi yılda, ortak atadan dallanarak evrim konusunda geniş bilimsel uzlaşma oluştu. Doğal seçilimin başlıca mekanizma sayılması ise aynı hızla gerçekleşmedi. [1][8]
Darwin’in 1859 baskısında, evrimsel dallanmayı gösteren yalnızca bir katlanır şema bulunuyordu. Siz bu şemadan başlayarak kitabın kanıtlarını, ortaya çıkışını ve bilimsel etkisini izleyebilirsiniz. Güvercin yetiştiriciliği, bir evin çalışma ortamı ve mektupla gelen çalışma, aynı açıklamanın parçalarıydı. [3][4][6]
Türlerin Kökeni ne anlatıyor?
Türlerin Kökeni, canlı türlerinin ortak atalardan farklılaşarak ortaya çıktığını savunan bir açıklama sunar. Darwin’in doğal seçilim kuramında, çevreye uygun kalıtsal özellikler taşıyan bireyler daha fazla ürer. Böylece bu özellikler, birbirini izleyen kuşaklar boyunca daha yaygın hale gelir. Açıklamanın odağında, kalıtsal farklılıkların üreme başarısıyla kurduğu ilişki vardır. [1][4]
Darwin’in düşüncesini anlamak için ortak ata ile doğal seçilimi ayrı sorulara yerleştirebilirsiniz. Ortak ata düşüncesi, canlı türlerinin birbirleriyle nasıl bağlantılı olduğunu açıklamaya yönelir. Doğal seçilim ise kalıtsal özelliklerin kuşaklar boyunca nasıl yaygınlaşabileceğini ele alır. Siz bu ayrımı koruduğunuzda, kitabın sonraki bilimsel tartışmalarını daha kolay izleyebilirsiniz. [1][4]
Darwin, Thomas Robert Malthus’un nüfus artışıyla sınırlı kaynaklar arasındaki ilişkiye dair düşüncelerinden yararlandı. Bu ilişkiyi, doğada canlıların karşılaştığı yaşam mücadelesini düşünürken kullandı. Böylece kaynakların sınırlılığı, doğal seçilimi açıklayan düşünce zincirinde kendisine yer buldu. Malthus bağlantısı, Darwin’in açıklamasının yalnızca topladığı canlı örneklerinden beslenmediğini gösterir. [1]
Darwin, güvercin yetiştirme deneylerini yapay seçilim ile doğal seçilim arasındaki benzerliği açıklarken kullandı. Belirli özellikleri seçerek yetiştirme yapmak, gündelik hayata bağlanabilecek somut bir örnekti. Siz güvercin yetiştiricisinin seçtiği özellikleri düşünerek, bu benzerliğin başlangıç noktasını kavrayabilirsiniz. Darwin’in açıklamasında doğadaki süreç, çevreye uygun kalıtsal özelliklerin daha fazla üremeyle yaygınlaşmasına dayanıyordu. [4]
Charles Darwin kitabını hangi gözlemlerden ve çalışma ortamından hareketle hazırladı?
Darwin, 1831–1836 yıllarında HMS Beagle ile yaptığı yolculukta canlılar ve fosiller topladı. Arazi notlarıyla birlikte bu malzeme, evrim kuramının kanıt temelini oluşturdu. Beagle yolculuğunu, kitabın arkasındaki gözlem birikiminin kaynağı olarak değerlendirmek gerekir. Canlı örnekleri, fosiller ve yazılı gözlemler, aynı araştırmanın farklı malzemeleriydi. [4]
Darwin, 1842’de taşındığı Down House’ta doğal seçilim araştırmalarını sürdürdü ve kitabını yazdı. Beagle yolculuğunda edinilen malzeme ile Down House’taki çalışma, kitabın hazırlığının farklı aşamalarını gösterir. Bu nedenle eserin oluşumunu yalnızca yolculukla açıklamak eksik bir çerçeve sunar. Toplama, inceleme ve yazma süreçleri, Darwin’in çalışmasında birbirini tamamlayan uğraşlardı. [4][7]
Darwin’in güvercinlerle yürüttüğü yetiştirme deneyleri de bu araştırmanın somut dayanakları arasındaydı. Belirli özellikleri seçmesi, yapay seçilimin sonuçlarını doğal seçilimle karşılaştırmasına yardımcı oldu. Böylece kitapta kullanılan örnekler, Beagle yolculuğunda karşılaşılan canlılarla sınırlı kalmadı. Güvercin yetiştiriciliği, Darwin’in açıklamasında gözlem ile deney arasındaki bağlantıyı görünür kıldı. [4]
Darwin, kitaba dönüşecek kısaltılmış çalışmayı 20 Temmuz 1858’de Sandown kasabasında yazmaya başladı. Wight Adası’ndaki bu başlangıç, Down House’un araştırma ve yazımdaki yeriyle birlikte değerlendirilmelidir. Kitabın hazırlanışında farklı yerler ve birbirini izleyen çalışma aşamaları bulunuyordu. Sandown tarihi, özellikle yayımlanacak metnin oluşumunu izlemek isteyen okur için belirgin bir duraktır. [6][7]
Alfred Russel Wallace, Türlerin Kökeni’nin ortaya çıkışında nasıl yer aldı?
Darwin’in 18 Haziran 1858’de aldığı Alfred Russel Wallace mektubu, doğal seçilimi açıklayan bir çalışma içeriyordu. Wallace, aynı mekanizmayı Darwin’den bağımsız olarak geliştirdiği bir metinde ele almıştı. Bu nedenle doğal seçilimin duyurulma öyküsünde Wallace’ın çalışması da yer alır. Mektubun tarihi, kitabın yayımlanmasından önceki gelişmeleri izlemek açısından açık bir dönüm noktasıdır. [5]
Charles Lyell ve Joseph Dalton Hooker, Darwin ile Wallace’ın çalışmalarının ortak duyurusunu düzenledi. Metinler, 1 Temmuz 1858’de Londra’daki Linnean Society toplantısında okundu. Ortak duyuru, Darwin’in kitabının yayımlanmasından önce gerçekleşen ayrı bir bilimsel sunumdu. Bu ayrım, doğal seçilimin açıklanmasıyla Türlerin Kökeni’nin yayımlanmasını aynı olay saymayı önler. [5]
Darwin, 20 Temmuz 1858’de Sandown’da kitaba dönüşecek kısaltılmış metne başladı. Wallace’ın mektubu, ortak duyuru ve yazım başlangıcı, böylece birbirini izleyen tarihlerle belgelenir. Bu sıralama, kitabın hazırlık sürecini somut olaylar üzerinden takip etmenizi sağlar. Darwin’in araştırma geçmişi ile yayımlanacak metnin yazımı, aynı kronolojinin farklı katmanlarıdır. [5][6]
Darwin’in evrim kuramı bilim tarihini nasıl değiştirdi?
1859’dan sonraki yaklaşık yirmi yılda, ortak atadan dallanarak evrim konusunda geniş bilimsel uzlaşma oluştu. Doğal seçilimin evrimin başlıca mekanizması olduğu görüşü, aynı hızla kabul görmedi. Dolayısıyla kitabın etkisini değerlendirirken, bu iki kabulün farklı ilerlediğini gözetmek gerekir. Darwin’in sunduğu açıklamanın bütün parçaları, bilim çevrelerinde aynı karşılığı bulmadı. [8]
Darwin, 1859 baskısının VI. bölümünde ara biçimlerin neden yaygın görülmediği itirazını ele aldı. Kuramını, rekabet ve ara biçimlerin yok oluşu üzerinden savunmaya çalıştı. Bu bölüm, kitabın yalnızca açıklama sunmadığını, açıklamaya yöneltilebilecek güçlükleri de tartıştığını gösterir. Siz VI. bölümü okurken, Darwin’in kendi kuramını hangi itiraz karşısında savunduğunu izleyebilirsiniz. [8]
Tartışmaların bir başka örneği, 1874’te Charles Hodge ile Asa Gray arasında görüldü. Hodge, Darwinizmin tasarımı reddeden yorumunu ateizm olarak değerlendirirken Gray bu değerlendirmeye karşı çıktı. Botanikçi Gray, söz konusu iddianın Darwin’in metnini yanlış yansıttığını savundu. Bu görüş ayrılığı, kitabın bilimsel açıklamasıyla onun yorumlarının ayrı tartışmalar doğurduğunu gösterir. [8]
1930’lar ve 1940’lardaki modern evrimsel sentez, Darwinci seçilimi Mendel genetiğiyle birleştirdi. Ronald A. Fisher, Sewall Wright ve J. B. S. Haldane bu süreçteki araştırmacılar arasındaydı. Böylece doğal seçilim, genetikle birlikte ele alınan daha sonraki bir bilimsel çerçeveye katıldı. Kitabın bilim tarihindeki etkisi, 1859’daki yayımlanma anıyla sınırlı kalmadı. [8]
Kısa kronoloji
Darwin’in 1831’de başlayan Beagle yolculuğundan modern evrimsel senteze uzanan süreç, farklı çalışma aşamalarını birleştirir. Aşağıdaki kronoloji, gözlem birikimiyle ortak duyuruyu ve kitabın sonraki gelişmelerini birlikte gösterir. Tarihleri izlerken, araştırmanın hazırlanmasıyla bilimsel kabul sürecinin farklı zamanlarda ilerlediğini görebilirsiniz. [4][5][6][7][8]
- 1831–1836 Darwin, HMS Beagle yolculuğunda canlı örnekleri, fosiller ve arazi notları topladı.
- 1842 Darwin, araştırmalarını sürdüreceği ve kitabını yazacağı Down House’a taşındı.
- 18 Haziran 1858 Darwin, Wallace’ın doğal seçilimi bağımsız olarak açıklayan çalışmasını mektupla aldı.
- 1 Temmuz 1858 Darwin ve Wallace’ın çalışmaları, Londra Linnean Society toplantısında ortak duyuruyla sunuldu.
- 20 Temmuz 1858 Darwin, Sandown’da Türlerin Kökeni’ne dönüşecek kısaltılmış çalışmayı yazmaya başladı.
- 24 Kasım 1859 Türlerin Kökeni’nin ilk baskısı, John Murray tarafından Londra’da yayımlandı.
- 1869 Herbert Spencer’ın geliştirdiği “survival of the fittest” ifadesi beşinci baskıya eklendi.
- 1871 Darwin, insan evrimini kapsamlı biçimde ele aldığı The Descent of Man’i yayımladı.
- 1872 Türlerin Kökeni’nin altıncı baskısında İngilizce “evolution” sözcüğü ilk kez kullanıldı.
- 1930’lar–1940’lar Modern evrimsel sentezde araştırmacılar, Darwinci doğal seçilim ile Mendel genetiğini birleştirdi.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Darwin’in deneylerinden sonra müzeye verdiği 120 güvercin örneği, Tring’deki kuş koleksiyonuna katıldı. Natural History Museum’daki bu örnekler, yetiştirme deneylerinin geride bıraktığı somut araştırma malzemesidir. Kitaptaki yapay seçilim açıklamasını okurken, bu koleksiyonu aynı çalışmanın maddi uzantısı olarak düşünebilirsiniz. [4]
1 Temmuz 1858’deki ortak duyuruda, çalışmaları sunulan iki bilimci de toplantıda bulunmadı. Darwin hastaydı ve oğlunun yasını tutuyordu; Wallace ise Endonezya’nın Maluku Adaları’ndaydı. Dolayısıyla Londra’da gerçekleşen sunum, Darwin ile Wallace’ın birlikte katıldığı bir toplantı değildi. Çalışmaların ortaklığı ile bilimcilerin fiziksel olarak aynı yerde bulunması birbirinden ayrılmalıdır. [5]
John Murray, Türlerin Kökeni’nin 1859 tarihli ilk baskısından 1.250 adet bastırdı. İlk gün tükenme ifadesi, yayınevinin satışa ayırdığı nüshaların kitap ticaretince alınmasını anlatır. Bu ifade, bütün nüshaların aynı gün son okurlarca satın alındığı anlamına gelmez. Baskı adediyle satışın hangi aşamasından söz edildiğini birlikte okumak gerekir. [6]
1859 baskısındaki tek katlanır şema, William West’in hazırladığı evrimsel dallanma diyagramıydı. Diyagram, kitabın 117. sayfasının karşısına yerleştirilmişti ve dallanmayı görsel olarak gösteriyordu. Siz dijital sayfa görüntülerinde bu konumu bularak şemayı metinle birlikte inceleyebilirsiniz. Böylece Darwin’in ortak atadan farklılaşma düşüncesini, baskının kendi görsel düzeni içinde okuyabilirsiniz. [6]
Herbert Spencer’ın geliştirdiği “survival of the fittest” ifadesi, kitaba 1869 tarihli beşinci baskıda girdi. İngilizce “evolution” sözcüğü ise ilk kez 1872 tarihli altıncı baskıda kullanıldı. Önceki baskıların son cümlesinde, bununla bağlantılı “evolved” sözcüğü zaten bulunuyordu. Sözcüklerin baskılar arasındaki bu değişimi, kitabın metinsel gelişimini izlemek için somut bir örnektir. [6]
Türlerin Kökeni kaç sayfa, PDF olarak nereden okunur?
1859 İngilizce baskısının ana sayfalaması, ETH-Bibliothek katalog kaydında 502 sayfa olarak gösterilir. Kayıt ayrıca IX sayfalık ön bölüm ve 32 sayfalık ek bölüm içerir. Bu nedenle sayfa sayısını değerlendirirken, hangi bölümün sayıldığını belirtmek açıklığı sağlar. Verilen sayı, özellikle 1859 tarihli İngilizce ilk baskının bibliyografik tanımına aittir. [2]
İlk baskıyı 1859’da Londra’da John Murray yayımladı ve eser uzun bir İngilizce başlık taşıyordu. Tam başlık şöyledir: On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life. Başlıktaki doğal seçilim vurgusu, kitabın sunduğu açıklamanın merkezindeki mekanizmayı doğrudan belirtir. [2]
ETH-Bibliothek, bu baskının sayfa görüntülerini ve indirilebilir dijital kopyasını e-rara üzerinden kamu malı olarak sunar. Darwin Online ise ilk baskıyı F373 katalog numarasıyla farklı biçimlerde listeler. Bu kayıtta metin, sayfa görüntüsü ve PDF seçenekleri bir arada bulunur. Siz metni okumak veya özgün sayfa düzenini incelemek için bu seçeneklerden yararlanabilirsiniz. [2][3]
Sık sorulan sorular
Türlerin Kökeni ne anlatıyor?
Charles Darwin, canlı türlerinin ortak atalardan farklılaşarak ortaya çıktığını savunur. Doğal seçilim, çevreye uygun kalıtsal özelliklerin kuşaklar boyunca yaygınlaşmasını açıklar.
Türlerin Kökeni kaç sayfa?
1859 İngilizce ilk baskısının ana sayfalaması 502 sayfa olarak kayıtlıdır. ETH-Bibliothek kataloğu ayrıca IX sayfalık ön bölüm ve 32 sayfalık ek bölüm gösterir.
Türlerin Kökeni PDF olarak nereden okunabilir?
Darwin Online, 1859 tarihli ilk baskıyı F373 kaydı altında PDF olarak listeler. ETH-Bibliothek de e-rara üzerinden sayfa görüntüleri ve indirilebilir dijital kopya sunar.
Darwin insanın kökenini bu kitapta mı açıkladı?
Darwin, insanın kökeni konusuna Türlerin Kökeni’nde yalnızca kısaca işaret etti. İnsan evrimine ilişkin kapsamlı açıklamasını 1871 tarihli The Descent of Man’de yayımladı.
Kaynaklar
- Vikipedi — Türlerin Kökeni tr.wikipedia.org
- ETH-Bibliothek — Türlerin Kökeni, 1859 baskısı e-rara.ch
- Darwin Online — Darwin’s Publications darwin-online.org.uk
- Natural History Museum — Charles Darwin nhm.ac.uk
- The Linnean Society — Darwin–Wallace sunumunun 160. yılı linnean.org
- Darwin Online — R. B. Freeman’ın Türlerin Kökeni bibliyografik incelemesi darwin-online.org.uk
- English Heritage — History of Down House english-heritage.org.uk
- Wikipedia — On the Origin of Species en.wikipedia.org
[1]: https://tr.wikipedia.org/wiki/Türlerin_Kökeni [2]: https://www.e-rara.ch/zut/content/titleinfo/2309277 [3]: https://darwin-online.org.uk/contents.html [4]: https://www.nhm.ac.uk/discover/charles-darwin-most-famous-biologist.html [5]: https://www.linnean.org/news/2018/07/01/1st-july-2018-160th-anniversary-of-the-presentation-of-on-the-tendency-of-species-to-form-varieties [6]: https://darwin-online.org.uk/EditorialIntroductions/Freeman_OntheOriginofSpecies.html [7]: https://www.english-heritage.org.uk/visit/places/home-of-charles-darwin-down-house/history/ [8]: https://en.wikipedia.org/wiki/On_the_Origin_of_Species
Görsel: Origin of Species title page.jpg — John Murray, Publisher, Public domain
