کنکورد (Concorde) هواپیمای مسافربری مافوق صوت ساخت مشترک بریتانیا و فرانسه بود. این هواپیما در سال ۱۹۷۶ وارد خدمت برنامهریزیشده شد و می‌توانست با سرعت کروز ۲ ماخ پرواز کند. افزایش هزینه‌های نگهداری، افت تقاضا پس از سانحه سال ۲۰۰۰ و رکود صنعت هوانوردی پس از حملات ۱۱ سپتامبر به بازنشستگی آن در سال ۲۰۰۳ انجامید. آخرین پرواز تجاری برنامهریزیشده کنکورد در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۳ انجام شد. آخرین پرواز آن نیز در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۳ در فیلتون به پایان رسید.
این دو تاریخ پایانی به دو هواپیمای متفاوت مربوط‌اند. G-BOAG آخرین پرواز تجاری برنامهریزیشده را انجام داد و G-BOAF آخرین پرواز کنکورد را. اگر شما سرگذشت این دو هواپیما را دنبال کنید، پایان کار کنکورد برایتان روشن‌تر می‌شود. آغاز این داستان هم نشان می‌دهد چه همکاری، سرعت و مهندسی‌ای به آن سفرهای پایانی اهمیت داد.
هواپیمای کنکورد چه بود و نام کنکورد چه معنایی دارد؟
شرکت فرانسوی سود اویاسیون و شرکت بریتانیایی بریتیش ایرکرفت کورپوریشن کنکورد را توسعه دادند. بریتانیا و فرانسه در ۲۹ نوامبر ۱۹۶۲ توافق‌نامه‌ای برای مشارکت در طراحی، توسعه و تولید آن امضا کردند. بنابراین، این هواپیما از ابتدا طرحی مشترک میان دو کشور بود.
نام آن از واژه فرانسوی concorde به معنای توافق یا هماهنگی گرفته شد. این معنا با طرحی که بر پایه همکاری شکل گرفته بود تناسب داشت. توافق‌نامه، کارهای لازم برای تبدیل یک طرح مشترک هواپیما به خدمات مسافربری را در بر می‌گرفت.
نمونه اولیه فرانسوی، کنکورد 001، نخستین بار در ۲ مارس ۱۹۶۹ در تولوز پرواز کرد. نمونه اولیه بریتانیایی، کنکورد 002، حدود یک ماه بعد از فیلتون برخاست. این پروازها آزمایشی بودند و سال‌ها پیش از آن انجام شدند که مسافران بتوانند سوار پروازهای برنامهریزیشده کنکورد شوند.
در مجموع ۲۰ فروند کنکورد ساخته شد. از این تعداد، ۱۴ فروند برای خدمات تجاری مسافربری در نظر گرفته شده بود. با جدا نگه داشتن این دو عدد، شما می‌توانید کل برنامه تولید را از هواپیماهای ساخته‌شده برای فعالیت شرکت‌های هواپیمایی تشخیص دهید.
سرعت هواپیمای کنکورد چقدر بود؟
کنکوردهای بریتیش ایرویز میتوانستند با سرعت کروز ۲ ماخ، معادل حدود ۲٬۱۶۰ کیلومتر بر ساعت، پرواز کنند. آن‌ها میتوانستند به ارتفاع ۶۰٬۰۰۰ پا، یا حدود ۱۸٬۳۰۰ متر، برسند. سرعت و ارتفاع از ویژگی‌های اصلی عملکرد این هواپیما بودند.
سفر معمول لندن به نیویورک اندکی کمتر از سه ساعت و نیم طول میکشید. برای درک بهتر این زمان، به برنامه‌های صبح و بعدازظهر خودتان فکر کنید. کنکورد سفر بر فراز اقیانوس اطلس را در زمانی کمتر از سه ساعت و نیم جا می‌داد.
سریع‌ترین عبور آن از اقیانوس اطلس حتی کوتاه‌تر بود. در ۷ فوریه ۱۹۹۶، پرواز نیویورک به لندن ۲ ساعت و ۵۲ دقیقه و ۵۹ ثانیه طول کشید. این رکورد به یک پرواز مشخص تعلق دارد. زمان معمول سفر لندن به نیویورک همچنان اندکی کمتر از سه ساعت و نیم بود.
بریتیش ایرویز کابین کنکوردهای خود را به ۱۰۰ صندلی مسافر مجهز کرده بود. ۴۰ صندلی در کابین جلو و ۶۰ صندلی در کابین عقب قرار داشت. این اعداد به سرعت هواپیما بُعدی انسانی می‌دهند: کنکورد کابینی با شمار مشخصی مسافر را جابه‌جا می‌کرد و کارش صرفاً نمایش توانایی پرواز مافوق صوت نبود.
بال‌ها و دماغه کنکورد چگونه کار می‌کردند؟
کنکورد از چهار موتور رولزرویس/اسنکما المپوس 593 استفاده می‌کرد. طول بدنه آن ۶۲٫۱ متر و دهانه بالش ۲۵٫۵ متر بود. بدنه کشیده و دهانه بال کوتاه‌تر، بخشی از تناسبات ظاهری متمایز این هواپیما را شکل می‌دادند.
بال دلتای قوس‌دار آن هنگام برخاستن و فرود از نیروی برآی حاصل از گردابه‌ها استفاده می‌کرد. بنابراین، نقش بال به پرواز پرسرعت محدود نمی‌شد. این بال در مراحل کم‌سرعت‌تر آغاز و پایان هر سفر نیز به تأمین نیروی لازم برای نگه داشتن هواپیما در هوا کمک می‌کرد.
دماغه متحرک برای بهبود دید خلبانان طراحی شده بود. دماغه برای برخاستن ۵ درجه و برای فرود ۱۲٫۵ درجه پایین می‌آمد. اگر شما عکس‌هایی از وضعیت‌های مختلف دماغه را ببینید، این زاویه‌ها توضیح می‌دهند چرا نمای ظاهری همان هواپیما می‌تواند متفاوت به نظر برسد.
غرش صوتی کنکورد چه تأثیری داشت؟
غرش صوتی قدرتمند کنکورد، محدوده مجاز پرواز مافوق صوت آن را محدود می‌کرد. به گفته سازمان هوافضای ژاپن، جاکسا یا JAXA، این غرش باعث شد عملیات مافوق صوت به مسیرهای روی دریا محدود شود. بنابراین، توانایی پرواز با سرعت ۲ ماخ با محدودیتی جغرافیایی همراه بود.
پروازهای برنامهریزیشده در ۲۱ ژانویه ۱۹۷۶ آغاز شدند. بریتیش ایرویز در مسیر لندن–بحرین پرواز می‌کرد و ایرفرانس مسیر پاریس–داکار–ریودوژانیرو را پوشش می‌داد. این مسیرهای آغازین نشان می‌دهند که فعالیت تجاری کنکورد با مقصدهایی فراتر از مسیر لندن–نیویورک شروع شد؛ مسیری که نامش با سرعت کنکورد گره خورده است.
در سانحه کنکورد چه اتفاقی افتاد؟
در ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۰، کنکورد ایرفرانس با شناسه F-BTSC اندکی پس از برخاستن از فرودگاه شارل دوگل پاریس در گونس سقوط کرد. هر ۱۰۰ مسافر و ۹ خدمه جان باختند. چهار نفر نیز روی زمین کشته شدند و مجموع قربانیان به ۱۱۳ نفر رسید.
دفتر بررسی و تحلیل ایمنی هوانوردی غیرنظامی فرانسه، BEA، زنجیره‌ای از رویدادها را شناسایی کرد که با یک نوار فلزی به‌جامانده از یک DC-10 روی باند آغاز شده بود. این نوار به یک لاستیک آسیب زد و زنجیره رویدادهای شرح‌داده‌شده در بررسی سانحه را به راه انداخت. مایک بنیستر، سرخلبان پیشین کنکورد، نیز استدلال کرد که خطاهای نگهداری و عملیاتی از عوامل تعیین‌کننده بودند.
پروازهای تجاری برنامهریزیشده کنکورد پس از سانحه تعلیق شدند. این پروازها در ۷ نوامبر ۲۰۰۱ از سر گرفته شدند. این بازگشت بخش مهمی از ترتیب زمانی رویدادهاست: سانحه مرگبار پیش از بازنشستگی رخ داد، اما پروازهای تجاری پیش از پایان برنامه دوباره آغاز شدند.
چرا کنکورد بازنشسته شد و آخرین پروازش چه زمانی بود؟
بریتیش ایرویز و ایرفرانس در سال ۲۰۰۳ تصمیم خود برای بازنشستگی کنکورد را اعلام کردند. آن‌ها افزایش هزینه‌های نگهداری، کاهش مسافران پس از سانحه سال ۲۰۰۰ و رکود صنعت هوانوردی پس از حملات ۱۱ سپتامبر را دلیل این تصمیم دانستند. کنار گذاشتن کنکورد نتیجه ترکیبی از هزینه‌های عملیاتی و کاهش تقاضا بود.
آخرین پرواز تجاری برنامهریزیشده در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۳ انجام شد. هواپیمای G-BOAG از فرودگاه جان اف. کندی نیویورک به فرودگاه هیترو لندن پرواز کرد. این تاریخ، پایان خدمات مسافربری تجاری برنامهریزیشده کنکورد را مشخص می‌کند.
آخرین پرواز این هواپیما در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۳ انجام شد. G-BOAF، معروف به آلفا فاکسترات، در فیلتون فرود آمد. وقتی شما با تاریخ‌های متفاوت خداحافظی کنکورد روبه‌رو می‌شوید، تفاوت روشن است: در اکتبر خدمات تجاری برنامهریزیشده پایان یافت و در نوامبر آخرین پرواز انجام شد.
خط زمانی
- ۲۹ نوامبر ۱۹۶۲: بریتانیا و فرانسه توافق‌نامه توسعه مشترک کنکورد را امضا کردند.
- ۲ مارس ۱۹۶۹: کنکورد 001 نخستین پرواز خود را در تولوز انجام داد.
- حدود یک ماه بعد: نمونه اولیه بریتانیایی، کنکورد 002، نخستین بار از فیلتون پرواز کرد.
- ۲۱ ژانویه ۱۹۷۶: بریتیش ایرویز و ایرفرانس پروازهای برنامهریزیشده کنکورد را آغاز کردند.
- ۷ فوریه ۱۹۹۶: یک پرواز نیویورک–لندن با زمان ۲ ساعت و ۵۲ دقیقه و ۵۹ ثانیه، رکورد عبور از اقیانوس اطلس را ثبت کرد.
- ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۰: سانحه کنکورد ایرفرانس در گونس جان ۱۱۳ نفر را گرفت.
- ۷ نوامبر ۲۰۰۱: پروازهای تجاری برنامهریزیشده از سر گرفته شدند.
- ۲۰۰۳: بریتیش ایرویز و ایرفرانس بازنشستگی کنکورد را اعلام کردند.
- ۲۴ اکتبر ۲۰۰۳: G-BOAG آخرین پرواز تجاری برنامهریزیشده را از نیویورک به لندن انجام داد.
- ۲۶ نوامبر ۲۰۰۳: G-BOAF در فیلتون فرود آمد و آخرین پرواز کنکورد را به پایان رساند.
- ۲۰۰۴: G-BOAA هنگام انتقال به موزه‌اش در اسکاتلند، سوار بر ترا ماریک در امتداد رود تیمز حرکت کرد و به دریا رفت.
- ۲۰۱۷: G-BOAF وارد آشیانه نمایش موزه هوافضای بریستول شد.
جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید
بدنه کنکورد بر اثر گرم شدن در طول پرواز می‌توانست حدود ۱۵ تا ۲۵ سانتی‌متر بلندتر شود. بنابراین، شرایط سفر بر ابعاد هواپیما اثر می‌گذاشت. طول اعلام‌شده ۶۲٫۱ متر، تمام این واقعیت فیزیکی را نشان نمی‌دهد.
مسافران گواهی‌هایی دریافت می‌کردند که عبور آن‌ها از دیوار صوتی را ثبت می‌کرد. این گواهی، در کنار خود سفر، مدرکی از پرواز مافوق صوت به آن‌ها می‌داد. به این ترتیب، عملکرد هواپیما به تجربه‌ای پیوند می‌خورد که مسافران میتوانستند یادگاری از آن با خود ببرند.
غرش صوتی کنکورد موضوع پژوهش‌های جوی نیز شد. مطالعه‌ای که در سال ۱۹۷۷ در مجله ساینس منتشر شد، سیگنال‌های فروصوتی ثبت‌شده در پالیسیدز نیویورک را شرح داد. این سیگنال‌ها از غرش‌های صوتی کنکورد در فاصله حدود ۱۶۵ تا ۱٬۰۰۰ کیلومتری می‌آمدند.
سفر G-BOAA به موزه‌اش در اسکاتلند با کمک بارج ویژه ترا ماریک انجام شد. در سال ۲۰۰۴، هواپیما در بخشی از مسیر انتقال، با این بارج در امتداد رود تیمز حمل شد و به دریا رفت.
انتقال آخرین کنکورد پروازکرده به داخل موزه هوافضای بریستول نیز به جابه‌جایی دقیق دیگری نیاز داشت. در سال ۲۰۱۷، برای ورود G-BOAF یکی از دیوارهای ساختمان را برداشتند. هنگام ورود هواپیما، فاصله هر نوک بال تا سازه کمتر از یک متر بود.
کنکوردها اکنون کجا هستند و کجا می‌توانید آن‌ها را ببینید؟
شما می‌توانید G-BOAF را در موزه هوافضای بریستول در فیلتون ببینید. این همان آلفا فاکسترات است که آخرین پرواز کنکورد را در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۳ به پایان رساند. نمایش آن، هواپیمای حفظ‌شده را مستقیماً به آخرین فرود این برنامه پیوند می‌دهد.
G-BOAG متعلق به موزه پرواز در سیاتل ایالات متحده است. این هواپیما آخرین پرواز تجاری برنامهریزیشده کنکورد را در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۳ انجام داد. بنابراین، هواپیمای سیاتل و هواپیمای فیلتون نماینده دو پایان متفاوت در یک داستان‌اند.
G-BOAA در موزه ملی پرواز در ایست فورچون اسکاتلند به نمایش گذاشته شده است. داستان حفظ آن، سفر سال ۲۰۰۴ با ترا ماریک را نیز در بر می‌گیرد. این سه هواپیما در کنار هم فرصت آشنایی با کنکورد را از مسیر پروازهای پایانی و انتقال بعدی آن به موزه‌ها فراهم می‌کنند.
پرسش‌های متداول
سرعت پرواز کنکورد چقدر بود؟
کنکوردهای بریتیش ایرویز میتوانستند با سرعت کروز ۲ ماخ، معادل حدود ۲٬۱۶۰ کیلومتر بر ساعت، پرواز کنند. پرواز معمول لندن به نیویورک اندکی کمتر از سه ساعت و نیم طول میکشید. سریع‌ترین عبور از اقیانوس اطلس ۲ ساعت و ۵۲ دقیقه و ۵۹ ثانیه زمان برد.
چرا پروازهای کنکورد متوقف شد؟
بریتیش ایرویز و ایرفرانس در سال ۲۰۰۳، در شرایط افزایش هزینه‌های نگهداری و کاهش تقاضا، بازنشستگی کنکورد را اعلام کردند. کاهش مسافران پس از سانحه سال ۲۰۰۰ و رکود صنعت هوانوردی پس از حملات ۱۱ سپتامبر در تصمیم آن‌ها نقش داشت.
آخرین پرواز کنکورد در اکتبر ۲۰۰۳ بود یا نوامبر؟
هر یک از این دو تاریخ به رویدادی متفاوت اشاره دارد. G-BOAG در ۲۴ اکتبر آخرین پرواز تجاری برنامهریزیشده را انجام داد. G-BOAF در ۲۶ نوامبر با فرود در فیلتون، آخرین پرواز کنکورد را به پایان رساند.
آخرین کنکوردی را که پرواز کرد کجا می‌توان دید؟
آخرین کنکوردی که پرواز کرد، G-BOAF، در موزه هوافضای بریستول در فیلتون به نمایش گذاشته شده است. این هواپیما با نام آلفا فاکسترات نیز شناخته می‌شود. هواپیما در سال ۲۰۱۷ وارد آشیانه نمایش موزه شد.
منابع
- ویکی‌پدیای ترکی — کنکورد tr.wikipedia.org
- موزه‌های ملی اسکاتلند — کنکورد: داستان پرواز مسافربری مافوق صوت nms.ac.uk
- ویکی‌پدیای انگلیسی — کنکورد en.wikipedia.org
- موزه پرواز — کنکورد museumofflight.org
- بریتیش ایرویز — بزرگداشت کنکورد britishairways.com
- JAXA — غرش صوتی aero.jaxa.jp
- بالاچاندران، دان و ریند — غرش‌های صوتی کنکورد به‌عنوان ابزاری برای کاوش جو pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- BEA — سانحه کنکورد با شناسه ثبت F-BTSC در گونس bea.aero
- موزه هوافضای بریستول — کنکورد آخرین سفر خود را به پایان می‌رساند aerospacebristol.org
FAQ
سرعت هواپیمای کنکورد چقدر بود؟
کنکوردهای بریتیش ایرویز میتوانستند در ارتفاع ۶۰٬۰۰۰ پا با سرعت کروز ۲ ماخ، معادل حدود ۲٬۱۶۰ کیلومتر بر ساعت، پرواز کنند. سفر معمول لندن به نیویورک اندکی کمتر از سه ساعت و نیم طول میکشید.
چرا کنکورد بازنشسته شد؟
بریتیش ایرویز و ایرفرانس در سال ۲۰۰۳ بازنشستگی کنکورد را اعلام کردند. دلیل آن افزایش هزینه‌های نگهداری، کاهش مسافران پس از سانحه سال ۲۰۰۰ و رکود صنعت هوانوردی پس از حملات ۱۱ سپتامبر بود.
آخرین پرواز کنکورد چه زمانی بود؟
آخرین پرواز تجاری برنامهریزیشده در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۳ انجام شد. آخرین پرواز کنکورد در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۳، با فرود G-BOAF در فیلتون، به پایان رسید.
کنکورد را کجا می‌توان دید؟
هواپیمای G-BOAF در موزه هوافضای بریستول در فیلتون به نمایش گذاشته شده است. G-BOAG متعلق به موزه پرواز در سیاتل است و G-BOAA در موزه ملی پرواز در ایست فورچون اسکاتلند به نمایش گذاشته شده است.
Image: British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg — Eduard Marmet, CC BY-SA 3.0
