چرا جنگ ایتالیا و عثمانی آغاز شد؟ مصطفی کمال و اوشی

خلاصه جنگ ایتالیا و عثمانی: در سال‌های 1911–1912 چه گذشت؟

جنگ ایتالیا و عثمانی (Trablusgarp Savaşı) در 29 سپتامبر 1911 آغاز شد و در 18 اکتبر 1912 پایان یافت. ایتالیا برای تصرف سرزمین‌های باقی‌مانده عثمانی در شمال آفریقا، در محدوده لیبی امروزی، به این امپراتوری حمله کرد. مصطفی کمال (Mustafa Kemal) به‌عنوان افسر داوطلب به مقاومت پیوست. پیمان اوشی (Uşi Antlaşması) با عقب‌نشینی عثمانی به جنگ پایان داد.

اگر شما این درگیری را با نام جنگ طرابلس می‌شناسید، موضوع همان جنگ است. نبردهای اصلی در طرابلس (Trablusgarp) و بنغازی (Bingazi) متمرکز بود. بااین‌حال، دامنه جنگ به دریای آدریاتیک (Adriyatik Denizi)، دریای اژه (Ege Denizi)، تنگه داردانل (Çanakkale Boğazı) و دریای سرخ (Kızıldeniz) هم کشید. یک تهاجم استعماری در شمال آفریقا به جنگی در چند پهنه دریایی تبدیل شد.

چرا جنگ ایتالیا و عثمانی آغاز شد؟

ایتالیا (İtalya) برای گسترش امپراتوری استعماری خود، طرابلس و بنغازی را می‌خواست. این مناطق آخرین سرزمین‌های امپراتوری عثمانی (Osmanlı İmparatorluğu) در شمال آفریقا بودند. تصرف آن‌ها به حاکمیت عثمانی در منطقه پایان می‌داد و این سرزمین‌ها را زیر فرمان ایتالیا می‌برد. هدف اصلی تهاجم، گسترش استعمار بود.

ایتالیا برنامه‌های خود برای لیبی (Libya) را به مشکلات داخلی نیز پیوند می‌داد. قصد داشت مستعمره‌ای ایجاد کند تا ایتالیایی‌های فقیر در آن ساکن شوند. قرار بود این کار بیکاری را کاهش دهد و از مهاجرت به خارج بکاهد. بنابراین، مستعمره پیشنهادی هم در خدمت توسعه‌طلبی ارضی بود و هم برنامه‌ای برای اسکان جمعیت.

ایتالیا برای توجیه مداخله ادعا می‌کرد که شهروندانش در لیبی با تبعیض روبه‌رو هستند. ریچل سایمون (Rachel Simon)، تاریخ‌نگار، این ادعا را در چارچوب سیاست استعمارگری از پیش آماده‌شده بررسی می‌کند. این تفاوت مهم است: شکایت اعلام‌شده به شهروندان ایتالیایی مربوط می‌شد، اما هدف گسترده‌تر، تسلط بر سرزمین عثمانی بود.

در 28 سپتامبر 1911، ایتالیا اولتیماتومی 24 ساعته به دولت عثمانی داد. روز بعد اعلام جنگ کرد. سلطان عثمانی، محمد پنجم رشاد (V. Mehmed Reşad)، و پادشاه ایتالیا، ویکتور امانوئل سوم (III. Vittorio Emanuele)، بودند. این اعلام جنگ آغاز درگیری‌ای بود که تا اکتبر 1912 ادامه یافت.

نقشه جنگ ایتالیا و عثمانی: نبردها کجا رخ داد؟

برای دنبال کردن جنگ روی نقشه، شما از طرابلس و بنغازی در لیبی امروزی شروع کنید. سپس طبرق (Tobruk) و درنه (Derne) را پیدا کنید؛ مصطفی کمال در این دو شهر خدمت کرد. این مکان‌ها هدف ارضی تهاجم را به نقش او در مقاومت پیوند می‌دهند. همچنین کمک می‌کنند کارزار لیبی را از حملات ایتالیا در مناطق دیگر جدا ببینید.

سپس به دریای آدریاتیک، دریای اژه، تنگه داردانل و دریای سرخ نگاه کنید. جنگ به همه این مناطق رسید. نیروهای ایتالیایی بلافاصله پس از اعلام جنگ، یک شناور اژدرافکن عثمانی را در پروزا (Preveze)، در یونان امروزی (Yunanistan)، گلوله‌باران کردند. بنابراین، عملیات آغازین جنگ از همان ابتدا به فراتر از لیبی کشیده شده بود.

همان‌طور که شما برای یک سفر روزمره مسیر انتخاب می‌کنید، در این جنگ هم مسیرهای در دسترس اهمیت داشتند. موانعی که بریتانیا (Britanya) و فرانسه (Fransa) در مسیرهای عبوری از مصر (Mısır) و تونس (Tunus) ایجاد کرده بودند، رساندن نیروهای کمکی عثمانی را دشوار می‌کرد. ضعف نیروی دریایی عثمانی مانع دیگری بود. به همین دلیل، اعزام نیروهای پرشمار به لیبی یکی از مشکلات اصلی مدافعان بود.

مهم‌ترین نبردها و حملات جنگ ایتالیا و عثمانی چه بود؟

نیروی دریایی ایتالیا در 2 اکتبر 1911 خواستار تسلیم طرابلس شد. در 3 اکتبر شهر را گلوله‌باران کرد. قدرت دریایی به ایتالیا امکان حمله به ساحل را می‌داد، اما تسلط بر مواضع ساحلی به معنای تسلط بر تمام سرزمین نبود. مقاومت در خارج از این مواضع ادامه داشت.

افسران داوطلب عثمانی به سازمان‌دهی و آموزش مردم محلی کمک کردند. مصطفی کمال، انور (Enver)، فتحی (Fethi)، نوری (Nuri) و فؤاد (Fuat) از جمله آن‌ها بودند. نیروهای سنوسی (Senusi) به رهبری سید احمد شریف (Seyyid Ahmed Şerif) نیز از دفاع عثمانی پشتیبانی کردند. بنابراین، مقاومت هم به افسران عثمانی متکی بود و هم به نیروهای برخاسته از منطقه.

ایتالیا در 5 نوامبر 1911 حاکمیت خود بر لیبی را اعلام کرد. بااین‌حال، تسلط نظامی آن به ساحل محدود ماند. درک فاصله میان اعلام حاکمیت و تسلط واقعی برای فهم این کارزار ضروری است. ایتالیا می‌توانست مدعی مالکیت این سرزمین باشد، درحالی‌که همچنان در داخل آن با مقاومت سازمان‌یافته روبه‌رو بود.

در 18 آوریل 1912، نیروی دریایی ایتالیا به استحکامات داردانل حمله کرد. هدف، فشار بر دولت عثمانی برای پذیرش صلح بود. ایتالیا سپس به اشغال جزایر دودکانس (On İki Ada)، از جمله رودس (Rodos)، روی آورد. این عملیات، جنگ لیبی را به مکان‌هایی پیوند داد که مسافران در ترکیه (Türkiye) و اطراف دریای اژه با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند.

نقش مصطفی کمال در جنگ ایتالیا و عثمانی چه بود؟

مصطفی کمال در 15 اکتبر 1911 برای رسیدن به لیبی، استانبول (İstanbul) را ترک کرد. او به افسران داوطلبی پیوست که مقاومت محلی را سازمان می‌دادند و آموزش نظامی ارائه می‌کردند. نقش او هم آماده‌سازی نیروها را در بر می‌گرفت و هم فرماندهی در میدان نبرد را. در جریان این کارزار، در 27 نوامبر 1911، به درجه سرگرد ستاد ارتقا یافت.

در 22 دسامبر 1911، مصطفی کمال با نیروهای تحت فرمان خود به نیروهای ایتالیایی در طبرق حمله کرد. این حمله به ایتالیایی‌ها تلفات وارد کرد. بنابراین، طبرق یک میدان نبرد مشخص در کارنامه جنگی اوست و صرفاً مکانی مرتبط با سفرش به لیبی نیست.

در 16 ژانویه 1912، چشم چپ او در جریان نبرد آسیب دید. او در بیمارستان هلال احمر (Hilâl-i Ahmer Hastanesi) تحت درمان قرار گرفت. در مارس 1912، فرماندهی درنه را بر عهده گرفت. در آنجا نیروهای عثمانی و نیروهای مقاومت محلی را در برابر اشغال ایتالیا هدایت کرد.

اگر شما نقش مصطفی کمال را دنبال می‌کنید، طبرق و درنه را در کنار هم در نظر بگیرید. طبرق محل حمله او در دسامبر بود. درنه محل فرماندهی‌ای بود که در مارس بر عهده گرفت. خدمت او بخشی از دفاع گسترده‌تری بود که افسران داوطلب، رزمندگان محلی و نیروهای سنوسی از آن پشتیبانی می‌کردند.

هواپیماهای جنگ ایتالیا و عثمانی: در آسمان چه گذشت؟

ایتالیا در آغاز جنگ، نه هواپیما به طرابلس فرستاد. این مجموعه شامل دو بلریو (Blériot)، سه نیوپور (Nieuport)، دو فارمان (Farman) و دو اتریش تاوبه (Etrich Taube) بود. این هواپیماها در همان کارزاری به کار گرفته شدند که طی آن نیروهای دریایی ایتالیا به ساحل حمله می‌کردند و افسران عثمانی مقاومت زمینی را سازمان می‌دادند.

در 23 اکتبر 1911، سروان کارلو پیاتزا (Carlo Piazza) با یک بلریو XI نخستین مأموریت شناسایی با هواپیما در شرایط جنگی را انجام داد. در 1 نوامبر، جولیو گاووتی (Giulio Gavotti) از یک اتریش تاوبه بمب انداخت. پرواز او نخستین بمباران هوایی با هواپیما بود. شناسایی و بمباران دو نقطه عطف جداگانه در این جنگ بودند.

خط زمانی

• دسامبر 1908: مصطفی کمال مأموریت پیشین خود در طرابلس را آغاز کرد.
• 28 سپتامبر 1911: ایتالیا اولتیماتوم 24 ساعته خود را صادر کرد.
• 29 سپتامبر 1911: ایتالیا اعلام جنگ کرد.
• 3 اکتبر 1911: نیروی دریایی ایتالیا طرابلس را گلوله‌باران کرد.
• 15 اکتبر 1911: مصطفی کمال استانبول را به مقصد لیبی ترک کرد.
• 23 اکتبر 1911: کارلو پیاتزا شناسایی با هواپیما را در شرایط جنگی انجام داد.
• 1 نوامبر 1911: جولیو گاووتی با هواپیما بمباران کرد.
• 5 نوامبر 1911: ایتالیا حاکمیت خود بر لیبی را اعلام کرد.
• 27 نوامبر 1911: مصطفی کمال به درجه سرگرد ستاد رسید.
• 22 دسامبر 1911: مصطفی کمال به نیروهای ایتالیایی در طبرق حمله کرد.
• 16 ژانویه 1912: چشم چپ مصطفی کمال آسیب دید.
• مارس 1912: او فرماندهی درنه را بر عهده گرفت.
• 18 آوریل 1912: ایتالیا به استحکامات داردانل حمله کرد.
• 8 اکتبر 1912: جنگ اول بالکان آغاز شد.
• 18 اکتبر 1912: پیمان اوشی به جنگ پایان داد.
• 1923: پیمان لوزان حاکمیت ایتالیا بر رودس و دودکانس را به رسمیت شناخت.

جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید

مصطفی کمال با نام مصطفی شریف (Mustafa Şerif) سفر می‌کرد و خود را روزنامه‌نگار معرفی می‌کرد. او در سفری که در 15 اکتبر 1911 از استانبول آغاز شد، از این هویت استفاده کرد. پیش از رسیدن به صحنه جنگ، این مسیر را با نام و شغلی مستعار طی کرده بود.

لیبی از قبل برای او سرزمینی آشنا بود. مصطفی کمال از دسامبر 1908 حدود دو ماه در طرابلس مأموریت داشت. این مأموریت پیش از بازگشت او به‌عنوان افسر داوطلب در زمان جنگ بود. بنابراین، ارتباط او با منطقه پیش از تهاجم ایتالیا آغاز شده بود.

پیمان اوشی چه تصمیم‌هایی گرفت؟

جنگ اول بالکان (Birinci Balkan Savaşı) در 8 اکتبر 1912 آغاز شد. این جنگ، صلح با ایتالیا را برای دولت عثمانی به ضرورتی فوری تبدیل کرد. ده روز بعد، در 18 اکتبر، پیمان اوشی در اوشی (Uşi)، نزدیک لوزان (Lozan) در سوئیس (İsviçre)، امضا شد. این توافق به جنگ عثمانی و ایتالیا پایان داد.

این توافق مقرر می‌کرد نیروهای عثمانی از طرابلس و بنغازی عقب‌نشینی کنند. در مقابل، ایتالیا باید رودس و دیگر جزایری را که اشغال کرده بود تخلیه می‌کرد. این ترتیبات هم سرزمین‌های شمال آفریقا را در بر می‌گرفت که هدف اصلی تهاجم بودند، و هم جزایری را که ایتالیا در جریان گسترش عملیات خود تصرف کرده بود.

فرمان مرتبطی از سوی سلطان به تاریخ 15 اکتبر 1912، به طرابلس و بنغازی خودمختاری می‌داد. این فرمان انتصاب نماینده سلطان و یک قاضی را پیش‌بینی می‌کرد. این مقررات، در کنار عقب‌نشینی نیروهای عثمانی، بخشی از توافق اوشی بودند.

چه کسی در جنگ ایتالیا و عثمانی پیروز شد؟

ایتالیا در جنگ پیروز شد. امپراتوری عثمانی ولایت طرابلس و سنجق بنغازی را از دست داد. این امپراتوری از آخرین سرزمین‌های خود در شمال آفریقا عقب‌نشینی کرد. بااین‌حال، ایتالیا در سال 1912 بر تمام لیبی تسلط نداشت. اشغال کامل این سرزمین تنها در اوایل دهه 1930 انجام شد.

ایتالیا همچنین رودس و دودکانس را در اختیار خود نگه داشت و برخلاف ترتیبات اوشی، آن‌ها را پس نداد. ترکیه در ماده 15 پیمان لوزان (Lozan Antlaşması) در سال 1923، حاکمیت ایتالیا بر این جزایر را به رسمیت شناخت. توافق سال 1912 و به‌رسمیت‌شناختن حاکمیت در سال 1923، دو مرحله متفاوت از این نتیجه ارضی بودند.

پرسش‌های متداول

جنگ ایتالیا و عثمانی چه زمانی رخ داد؟

این جنگ از 29 سپتامبر 1911 تا 18 اکتبر 1912 ادامه داشت. صحنه اصلی آن لیبی امروزی بود، اما نبردها به دریای آدریاتیک، دریای اژه، تنگه داردانل و دریای سرخ نیز رسید.

چرا مصطفی کمال در لیبی بود؟

مصطفی کمال به افسران داوطلب عثمانی پیوست که به سازمان‌دهی مقاومت در برابر تهاجم ایتالیا کمک می‌کردند. او در طبرق جنگید و سپس در درنه فرماندهی نیروهای عثمانی و مقاومت محلی را بر عهده گرفت.

آیا پیمان اوشی تسلط کامل بر لیبی را به ایتالیا داد؟

این توافق عقب‌نشینی عثمانی را تضمین کرد، اما تسلط ایتالیا همچنان کامل نبود. مقاومت ادامه یافت و ایتالیا تنها در اوایل دهه 1930 اشغال این سرزمین را کامل کرد.

آیا ایتالیا جزایر اشغالی را پس داد؟

ایتالیا رودس و دودکانس را در اختیار خود نگه داشت. ترکیه بر اساس ماده 15 پیمان لوزان در سال 1923، حاکمیت ایتالیا بر آن‌ها را به رسمیت شناخت.

منابع

1. ویکی‌پدیا — جنگ ایتالیا و عثمانی en.wikipedia.org
2. ویکی‌پدیای ترکی — جنگ طرابلس tr.wikipedia.org
3. دانشنامه اسلام بنیاد دیانت ترکیه — جنگ طرابلس islamansiklopedisi.org.tr
4. ریچل سایمون — جنگ ایتالیا و عثمانی 1911–1912 encyclopedia.1914-1918-online.net
5. وزارت دفاع ملی — دوره پیش از مبارزه ملی ata.msb.gov.tr
6. دانشنامه آتاتورک — آتاتورک در جنگ طرابلس ataturkansiklopedisi.gov.tr
7. اسمیتسونین، هوا و فضا — نخستین هواپیمای جنگی جهان smithsonianmag.com

FAQ

Image: Bellum1911.png — Memnon335bc, CC BY 3.0