Bob Marli kimdir?
Bob Marli (Bob Marley) yamaykalı müğənni, bəstəkar və gitaraçı idi. Tam adı Robert Nesta Marley idi. Wailers qrupu ilə birlikdə reqqinin beynəlxalq auditoriyaya çatmasına kömək etdi. Musiqisi Rastafari mesajını dünyaya yaydı. Onun ictimai həyatı Yamaykadakı (Jamaika) siyasi zorakılıqla da kəsişirdi.
Siz bu tarixin izini bir neçə məkanda izləyə bilərsiniz: doğulduğu Nine Mile kəndində, musiqisinin formalaşdığı Trench Town məhəlləsində və rəqib siyasi liderləri səhnədə bir araya gətirdiyi Kinqstonda (Kingston). Karyerası onu Delaverə (Delaware), Londona (Londra) və Zimbabveyə də apardı. Bu yerlər onun mahnılarını əmək, miqrasiya, inanc və müstəqilliklə əlaqələndirir.
Bob Marli haralı idi və haralarda yaşayıb?
Marli 6 fevral 1945-ci ildə Yamaykanın Saint Ann bölgəsindəki Nine Mile kəndində doğulub. Yamayka o vaxt Britaniya müstəmləkəsi idi. Anası Cedella Malcolm Afrika mənşəli yamaykalı, atası Norval Sinclair Marley isə ingilis idi.
1950-ci illərin sonlarında Marli Kinqstona köçərək Trench Town məhəlləsində məskunlaşdı. Bu yoxsul məhəllə onun musiqiçi kimi formalaşmasında əsas yer tutdu. Orada yolları Bunny Wailer və Peter Tosh ilə kəsişdi. Joe Higgsin musiqi dərsləri onları bir-birinə yaxınlaşdırdı.
1976-cı ildə Kinqstondakı evinə silahlı hücumdan sonra Marli Londonda yaşadı. Həmin dövrdə Exodus və Kaya albomlarını yazdırdı. Kinqstondakı evi də həyatında mühüm ünvan olaraq qaldı. 1975-ci ildə aldığı bu evdə 1981-ci ildə vəfat edənədək yaşadı. İndi burada Bob Marli Muzeyi yerləşir.
Bob Marli və Wailers reqqinin inkişafına necə töhfə verdi?
Marli 1962-ci ildə prodüser Leslie Kong üçün Judge Not mahnısını yazdırdı. Bu, onun ilk səs yazılarından biri idi. 1963-cü ildə Marli, Bunny Wailer və Peter Tosh Trench Townda Wailers qrupunun əsas heyətini yaratdılar. Simmer Down qrupun ilk hitinə çevrildi.
Reqqi ska və rokstedidən sonra, Kinqstonun qərbindəki cəmiyyətdən kənarda qalmış icmalar arasında yarandı. Marlinin karyerası Yamaykanın bu geniş musiqi tarixinin bir hissəsi idi. Wailers 1973-cü ildə Island Records ilə əməkdaşlıq etdiyi dövrdə Catch a Fire və Burnin’ albomlarını buraxdı. Hər iki albom qrupun beynəlxalq auditoriyasını genişləndirdi.
Başqa bir səs yazısı Marlinin bəstələrini daha geniş auditoriyaya çatdırdı. 1974-cü ildə Erik Kleptonun (Eric Clapton) ifa etdiyi I Shot the Sheriff ABŞ-ın Billboard Hot 100 siyahısında birinci yerə yüksəldi. Bu uğur Marlinin beynəlxalq aləmdə tanınmasını artırdı. Getdikcə böyüyən auditoriyası Wailersin yetişdiyi Yamayka mühitindən qaynaqlanan mahnılarla tanış olurdu.
Rastafari Bob Marlinin həyatında nə demək idi?
Rastafari 1930-cu illərdə Yamaykada ağdərililərin müstəmləkə zülmünə cavab olaraq yarandı. Buna görə də onun tarixi Marlinin səs yazıları üzərində işə başlamasından əvvələ gedib çıxır. 1970-ci illərdə Marli və Peter Tosh musiqiləri ilə onun mesajını beynəlxalq aləmdə yaymağa kömək etdilər.
Marli Hayle Selassienin (Haile Selassie) 1966-cı ilin aprelində Yamaykaya səfərindən sonra Rastafari həyat tərzini qəbul etdi. Saçlarını da uzadaraq dredlər şəklində saxlamağa başladı.
Siz bu dünyagörüşü ilə War mahnısı arasında birbaşa əlaqəni görə bilərsiniz. Mahnı Marlinin 1976-cı ildə çıxan Rastaman Vibration albomuna daxil idi. Sözləri Hayle Selassienin 1963-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatında etdiyi çıxışdan uyğunlaşdırılmışdı. Beləcə, siyasi nitq Marlinin səs yazılarının bir hissəsinə çevrildi.
1976-cı ildə Bob Marliyə niyə hücum edildi?
3 dekabr 1976-cı ildə silahlı şəxslər Marlinin Kinqstondakı evinə hücum etdilər. Marli, həyat yoldaşı Rita və meneceri Don Taylor yaralandılar. İki gün sonra, dekabrın 5-də Marli yaralı halda Smile Jamaica konsertində çıxış etdi.
Siyasi izahlardan birinə görə, konsert baş nazir Michael Manleyə dəstək kimi qəbul edildiyi üçün Marli hədəfə alınmışdı. TIME-ın yayımladığı qiymətləndirmələrdə isə başqa bir niyyət vurğulanır: Marli hər hansı partiyanı dəstəkləməkdən çox, zorakılığı azaltmağa çalışırdı. Buna görə hücumun siyasi yozumunu həmin qiymətləndirmələrdə göstərilən sülh yaratmaq niyyətindən ayırmaq lazımdır.
22 aprel 1978-ci ildə Marli Kinqstonda keçirilən One Love Peace Concert konsertində Manley ilə müxalifət lideri Edward Seaganı bir araya gətirdi. Səhnədə onların əllərini birləşdirdi. Hamının gözü qarşısında etdiyi bu hərəkətlə müğənni Yamaykanın rəqib siyasi liderlərinin düz arasında yer aldı.
Bob Marlinin hansı mahnıları bu tarixlə bağlıdır?
Marlinin səs yazıları Wailersin ilk dövrünə aid Simmer Downdan beynəlxalq auditoriyaya çatan I Shot the Sheriffə və siyasi dili ilə seçilən Wara qədər uzanır. Catch a Fire və Burnin’ 1973-cü ildə auditoriyanın xeyli genişlənməsinə səbəb oldu. Exodus və Kaya isə 1976-cı il hücumundan sonra Londona köçməsinin ardınca gəldi.
Onun beynəlxalq rolu albom buraxmaqla məhdudlaşmırdı. 1980-ci ilin aprelində Marli və Wailers Zimbabvenin müstəqillik şənliklərində çıxış etdilər. Bu çıxış onun karyerasını Afrikadakı müstəqilliklə bağladı. Həmin il çıxan Uprising albomuna Could You Be Loved və Redemption Song daxil idi.
Bob Marlinin One Love mahnısı
One Love mahnısının ilk səs yazısı 1965-ci ildə The Wailing Wailers albomunda yer aldı. Sonrakı aranjimanı olan One Love/People Get Ready 1977-ci ildə Exodus albomuna daxil edildi. Deməli, mahnının səs yazısı tarixi 1978-ci il One Love Peace Concert konsertindən xeyli əvvəl başlamışdı.
Could You Be Loved: mahnı və sözləri
Could You Be Loved mahnısını Marli yazıb. 1980-ci ildə Uprising albomundan sinql kimi buraxılan mahnı reqqi və disko elementlərini birləşdirirdi. Müəllifliyi və musiqi quruluşu onu Marlinin həmin 1980-ci il albomu üzərindəki işi ilə bağlayır. Mahnı sonradan 1984-cü ildə çıxan Legend toplama albomuna da daxil edildi.
Three Little Birds
Three Little Birds Bob Marli və Wailersin 1977-ci ildə çıxan Exodus albomunda yer aldı. 1980-ci ildə sinql kimi buraxıldı. Siz gündəlik dinləmə siyahınızda onu Could You Be Loved ilə yanaşı eşitsəniz, buraxılış tarixləri faydalı bir fərqi göstərər: biri əvvəlcə Exodusda yer almışdı, digəri isə Uprisingdən gəlirdi.
Bob Marlinin övladları və evliliyi
Marli 10 fevral 1966-cı ildə Kinqstonda Rita Andersonla evləndi. Rita da 1976-cı ilin dekabrında onların evinə hücum zamanı yaralananlar arasında idi. Beləcə, ailələrinin tarixi onun ictimai fəaliyyətini əhatə edən zorakılığın içinə düşdü.
Marlinin rəsmi saytı onun 11 övladını tanıyır. Onların arasında Ziggy, Stephen və Damian Marley də var. Bu ailə üzvlərinin adları onun həyatından bəhs edən mətnlərdə qrup üzvləri, siyasi xadimlər və məkanlarla yanaşı yer tutur.
Bob Marli nədən vəfat edib?
1977-ci ilin yayında Marli sağ ayağının baş barmağındakı ağrı və dırnaq problemlərinə görə müayinədən keçdi. Ona akral lentiginoz melanoma diaqnozu qoyuldu. O, barmağının amputasiyasından imtina etdi. Lakin xərçəngli dırnaq yatağının ətrafındakı toxumanın əməliyyatla çıxarılmasına razılıq verdi. Həmin nahiyəyə budundan götürülmüş dəri köçürüldü.
Marli 11 may 1981-ci ildə Mayamidəki (Miami) xəstəxanada akral lentiginoz melanomadan vəfat etdi. Onun 36 yaşı var idi. Mayın 21-də Yamaykada onun üçün dövlət dəfn mərasimi keçirildi. O, doğulduğu Nine Mile kəndindəki məqbərədə dəfn edildi.
Bələdçi kitablarında rast gəlməyəcəyiniz təfərrüatlar
1966-cı ildə Marli Delaverdə Donald Marley adı ilə işləyirdi. DuPontda laborant, Chrysler zavodunda isə yığım xəttinin işçisi kimi çalışmışdı. Bu dövr beynəlxalq aləmdə tanınan musiqiçinin həyatında laboratoriya və zavod işinin gündəlik qaydalarının da yer tutduğunu göstərir.
Redemption Song onun musiqisi haqqında başqa bir konkret təfərrüat təqdim edir. 1980-ci ilin Uprising albomundakı səs yazısında Marli yalnız akustik gitarasının müşayiəti ilə ifa edirdi. Mahnı Markus Qarvinin (Marcus Garvey) bir çıxışındakı fikirlərdən bəhrələnirdi. Onun sadə instrumental müşayiəti eyni albomdakı Could You Be Loved mahnısının reqqi və disko elementləri ilə yanaşı yer alır.
Bob Marli Muzeyi də mədəniyyət məkanı ilə vaxtilə yaşayış evi olmuş bina arasında birbaşa əlaqəni qoruyur. Kinqstondakı bu bina Marlinin 1975-ci ildə aldığı ev idi. Siz həmin ünvanı həm onun ailə həyatı, həm də səs yazısı karyerasının son illəri ilə əlaqələndirə bilərsiniz.
Xronologiya
- 6 fevral 1945: Yamaykanın Nine Mile kəndində doğuldu.
- 1950-ci illərin sonları: Kinqstona köçərək Trench Townda məskunlaşdı.
- 1962: Leslie Kong üçün Judge Not mahnısını yazdırdı.
- 1963: Bunny Wailer və Peter Tosh ilə Wailersin əsas heyətini yaratdı.
- 10 fevral 1966: Rita Andersonla evləndi.
- 1973: Wailers ilə Catch a Fire və Burnin’ albomlarını buraxdı.
- 3–5 dekabr 1976: Kinqstondakı silahlı hücumdan sağ çıxdı və Smile Jamaica konsertində çıxış etdi.
- 1977: Exodus albomunu buraxdı və ona melanoma diaqnozu qoyuldu.
- 22 aprel 1978: One Love Peace Concert konsertində Manley ilə Seaganın əllərini birləşdirdi.
- Aprel 1980: Zimbabvenin müstəqillik şənliklərində çıxış etdi.
- 1980: Uprising albomunu buraxdı.
- 11 may 1981: Mayamidə 36 yaşında vəfat etdi.
- 21 may 1981: Yamaykada onun üçün dövlət dəfn mərasimi keçirildi.
- 2018: UNESCO Yamayka reqqisini Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil etdi.
Tez-tez verilən suallar
Bob Marli haralı idi?
O, 6 fevral 1945-ci ildə Yamaykanın Saint Ann bölgəsindəki Nine Mile kəndində doğulub. Sonradan Kinqstonun Trench Town məhəlləsinə köçüb.
Bob Marli nədən vəfat edib?
O, 11 may 1981-ci ildə Mayamidə akral lentiginoz melanomadan vəfat edib. Diaqnoz 1977-ci ildə sağ ayağının baş barmağının müayinəsindən sonra qoyulub.
Bob Marlinin neçə övladı var idi?
Onun rəsmi saytı Ziggy, Stephen və Damian Marley də daxil olmaqla 11 övladını tanıyır.
Could You Be Loved nə vaxt çıxıb?
Mahnı 1980-ci ildə Uprising albomundan sinql kimi buraxılıb. 1984-cü ildə Legend albomuna da daxil edilib.
Mənbələr
- Türkcə Vikipediya — Bob Marley tr.wikipedia.org
- İngiliscə Vikipediya — Bob Marley en.wikipedia.org
- Bob Marley rəsmi saytı — Tarixçə bobmarley.com
- Associated Press — Bob Marley və Rastafari inancı apnews.com
- TIME — Bob Marleynin siyasi mövqeyi və 1976-cı il hücumu time.com
- İngiliscə Vikipediya — Could You Be Loved en.wikipedia.org
- İngiliscə Vikipediya — Three Little Birds en.wikipedia.org
- İngiliscə Vikipediya — Redemption Song en.wikipedia.org
- PBS American Masters — Bob Marleynin həyat və karyerasının xronologiyası pbs.org
- AIM at Skin Cancer Foundation — Bob Marley və akral lentiginoz melanoma aimatskincancer.org
- Associated Press — Tarixdə bu gün: 11 may, Bob Marley 36 yaşında vəfat edir apnews.com
- İngiliscə Vikipediya — Nine Mile, Yamayka en.wikipedia.org
- Bob Marley Muzeyi — Muzey haqqında bobmarleymuseum.com
- UNESCO — Yamaykanın reqqi musiqisi ich.unesco.org
FAQ
Bob Marli haralı idi?
Bob Marli 6 fevral 1945-ci ildə Yamaykanın Saint Ann bölgəsindəki Nine Mile kəndində doğulub. Yamayka o vaxt Britaniya müstəmləkəsi idi.
Bob Marli nədən vəfat edib?
Marli 11 may 1981-ci ildə Mayamidəki xəstəxanada akral lentiginoz melanomadan vəfat edib. Onun 36 yaşı var idi.
Bob Marlinin neçə övladı var idi?
Marlinin rəsmi saytı onun 11 övladını tanıyır. Onların arasında Ziggy, Stephen və Damian Marley də var.
Bob Marlinin Could You Be Loved mahnısı nə vaxt çıxıb?
Could You Be Loved 1980-ci ildə Uprising albomundan sinql kimi buraxılıb. Mahnı 1984-cü ildə çıxan Legend toplama albomuna da daxil edilib.
Image: Bob Marley – Statue – Kingston – Jamaica.jpg — Avda, CC BY-SA 3.0
