Qarındeşən Cek kim idi? Kimliyi və təsdiqlənmiş faktlar
Qarındeşən Cek (Karındeşen Jack) 1888-ci ildə Londonun Vaytçepel (Whitechapel) rayonu ətrafında beş qadının qətli ilə əlaqələndirilən, şəxsiyyəti müəyyənləşdirilməmiş qatilin ləqəbi idi. Qətllər həqiqətən baş verib. Böyük Britaniyanın Milli Arxivi istintaq sənədlərini qoruyur. Ancaq bu sənədlərin mövcudluğu qatilin kimliyi barədə irəli sürülən fərziyyəni təsdiqlənmiş fakta çevirmir.
İşi anlamaq üçün əvvəlcə cinayətlərlə onların kimə aid edildiyini ayırmaq lazımdır. Daha geniş Vaytçepel qətlləri dosyesi 3 aprel 1888-ci ildən 13 fevral 1891-ci ilədək törədilmiş on bir qətli əhatə edir. Onların hamısını bir nəfərin törətdiyi sübuta yetirilməyib. Beş əsas qurban həmin geniş istintaq daxilində daha məhdud bir qrup təşkil edir.
Siz bu işi anlamaq istəyirsinizsə, həmin iki qrupu bir-birindən ayırın. Vaytçepel dosyesində hər hansı tarixin göstərilməsi həmin gün Qarındeşən Cekin daha bir qətl törətdiyini avtomatik təsdiqləmir. Bu fərq həm qurbanların sayını, həm də qatilin nə vaxt dayandığına dair nəzəriyyələri qiymətləndirərkən əhəmiyyətlidir.
Qarındeşən Cekin əsl adı nə idi?
Qatilin əsl adı hələ də məlum deyil. Qarındeşən Cek adı geniş yayılmazdan əvvəl Vaytçepel qatili və Dəri önlük adlarından istifadə olunurdu. Bunlar şəxsiyyəti təsdiqlənmiş bir insanın adları deyil, cinayət işi ilə bağlı işlədilən adlandırmalar idi.
Qarındeşən Cek imzalı məşhur məktub 27 sentyabr 1888-ci ildə Central News Agency xəbər agentliyinə çatıb. Məktubdakı imza bu adın tarixinin bir hissəsidir. Ancaq təkcə həmin imza qətlləri kimin törətdiyini müəyyənləşdirmir və məktubu yazanın qatil olduğunu sübut etmir.
Eyni imzanı daşıyan başqa bir məktub 8 oktyabr 1888-ci ildə Birmingemdən (Birmingham) poçtla göndərilib. Milli Arxiv onu saxta məktub kimi təqdim edir. Gündəlik həyatda imzalanmış mesajla göndərəni təsdiqlənmiş mesaj arasındakı fərqi düşünün: mesajdakı ad müəlliflik barədə iddiadır. Bu sənədləşdirilmiş saxtakarlıq sizin Qarındeşən Cek imzasına niyə ehtiyatla yanaşmalı olduğunuzu göstərir.
Qarındeşən Cekin qurbanları kimlər idi?
Beş əsas qurban Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes və Mary Jane Kelly idi. Öldürüldükləri vaxt beşi də yoxsulluq içində yaşayırdı. Onların həyat şəraiti də ölüm tarixləri və yerləri ilə yanaşı bu hekayənin mərkəzində olmalıdır.
London Muzeyi beş qadının hamısının seks işçisi kimi təqdim edilməsini rədd edir. Muzeyə görə, qətllərin baş verdiyi dövrdə bu işlə məşğul olduğu dəqiq bilinən qadın Mary Jane Kelly idi. Bütün qrupu eyni cür təsvir etmək mübahisəli ümumiləşdirməni zahirən fakta çevirir.
Stride-ın bu qrupa daxil edilməsi hücumlarla bağlı ayrıca sual doğurur. Onun qarın nahiyəsində digər qurbanlara yetirilənlərlə müqayisə edilə biləcək xəsarətlər yox idi. Bir izaha görə, onu başqa qatil öldürmüşdü. Digər izaha görə, hücum edən şəxs əməlini yarımçıq qoymağa məcbur olmuşdu. Bu izahların heç biri sübut olunmuş hadisələr ardıcıllığı kimi təqdim edilməməlidir.
Hallie Rubenholdun 2019-cu ildə çıxmış Beş qadın: Qarındeşən Cekin öldürdüyü qadınların danışılmamış həyatları (The Five: The Untold Lives of the Women Killed by Jack the Ripper) kitabı qadınların qətllərdən əvvəlki həyatlarına diqqət yetirir. Kitabın mövzusu diqqəti faydalı bir istiqamətə yönəldir: Nichols, Chapman, Stride, Eddowes və Kelly-nin həyat hekayələri açılmamış cinayət işindəki yerləri ilə məhdudlaşmırdı.
Qarındeşən Cek harada qətl törədirdi?
Əsas məkanlar Vaytçepel, Spitalfilds (Spitalfields) və London Sitisi (City of London) ətrafında idi. Nicholsun cəsədi 31 avqust 1888-ci ildə təxminən saat 03:40-da Vaytçepeldəki Buck’s Row küçəsində tapılıb. Chapmanın cəsədi 8 sentyabrda təxminən saat 06:00-da Spitalfildsdə, Hanbury Street küçəsindəki 29 nömrəli evin arxa həyətində aşkarlanıb.
Stride-ın cəsədi 30 sentyabrda təxminən saat 01:00-da Berner Street küçəsinin kənarındakı Dutfield’s Yard həyətində tapılıb. Eddowesun cəsədi təxminən qırx beş dəqiqə sonra London Sitisindəki Mitre Square meydanında aşkarlanıb. İki cəsəd eyni gecə tapılsa da, hadisələrin zaman və məkan baxımından yaxınlığı Stride-a kimin hücum etdiyi barədə mübahisəni həll etmir.
Kelly-nin cəsədi 9 noyabrda Spitalfildsdə, 13 Miller’s Court ünvanındakı otağında tapılıb. Bu məkan digər cəsədlərin aşkarlandığı küçə, həyət və meydandan fərqlənir. Siz bu ünvanları izləyərkən unutmayın: sənədlərdə göstərilən tapılma saatları avtomatik olaraq dəqiq ölüm vaxtları demək deyil.
Xronologiya
- 3 aprel 1888: Daha geniş Vaytçepel qətlləri dosyesinin əhatə etdiyi dövr başladı.
- 31 avqust 1888: Mary Ann Nicholsun cəsədi Buck’s Row küçəsində tapıldı.
- 8 sentyabr 1888: Annie Chapmanın cəsədi 29 Hanbury Street ünvanında tapıldı.
- 27 sentyabr 1888: Qarındeşən Cek imzalı məktub Central News Agency xəbər agentliyinə çatdı.
- 30 sentyabr 1888: Elizabeth Stride və Catherine Eddowes eyni gecə öldürüldü.
- 9 noyabr 1888: Mary Jane Kelly-nin cəsədi 13 Miller’s Court ünvanında tapıldı.
- 13 fevral 1891: Daha geniş Vaytçepel qətlləri dosyesinin əhatə etdiyi dövr başa çatdı.
- 12 mart 2019: Şal və DNT ilə bağlı mübahisəli araşdırma internetdə dərc olundu.
- 12 avqust 2024: Jurnal araşdırma barədə narahatlıq bildirişi dərc etdi.
- 4 aprel 2025: Düzəlişlə araşdırmanın çatışmayan maliyyələşdirmə bəyannaməsi əlavə olundu.
DNT Qarındeşən Cekin kimliyini müəyyənləşdirib?
Jari Louhelainen və David Millerin 12 mart 2019-cu ildə internetdə dərc edilmiş araşdırması işlə əlaqələndirilən bir şaldan götürülmüş DNT nümunələrində uyğunluqlar tapıldığını bildirirdi. Təhlil ətrafında səslənən iddialar polşalı bərbər Aaron Kosminskini göstərirdi. Onun qatil olduğu barədə bu iddia sübuta yetirilməyib.
Etirazlar həm şalın özünə, həm də genetik dəlillərə aiddir. Şalın Eddowesun öldürüldüyü yerdən götürüldüyü bildirilib. Tarixçi Hallie Rubenhold isə heç bir tarixi sənədin şalı Eddowesla əlaqələndirmədiyini deyib. Belə bir əlaqə təsdiqlənmədiyi üçün şalın haradan gəldiyi barədə iddia mübahisəli olaraq qalır.
Mütəxəssislər mitoxondrial DNT-nin imkanlarının məhdudluğunu da vurğulayıblar. Eyni ana xəttindən gələn çox sayda insan eyni mitoxondrial DNT-ni daşıya bilər. Buna görə bildirilən mitoxondrial uyğunluq mütləq bir nəfəri fərqləndirmir. Kosminski barədə iddianı qiymətləndirərkən sadəcə «uyğunluq» sözünü şəxsin kimliyinin müəyyənləşdirilməsi kimi qəbul etmək olmaz.
12 avqust 2024-cü ildə Journal of Forensic Sciences rəsmi narahatlıq bildirişi dərc edib. Bildirişdə ilkin mitoxondrial DNT məlumatları təqdim edilə bilmədiyi üçün nəticələrə dair etirazları həll etməyin mümkün olmadığı göstərilib. Araşdırmanı işin açılması kimi təqdim edən hər hansı mətn bu bildirişi nəzərə almalıdır.
4 aprel 2025-ci ildə dərc edilmiş düzəlişlə tədqiqatçıların öz qurumlarından aldıqları illik vəsaitlər barədə çatışmayan maliyyələşdirmə bəyannaməsi əlavə olunub. Düzəliş maliyyələşdirmənin açıqlanmasına aid idi. O, narahatlıq bildirişində göstərilən etirazları həll etməyib.
Qarındeşən Cek haralı idi?
Qətllərin törədildiyi yerlər Londonla əlaqəni təsdiqləyir, ancaq qatilin doğulduğu yeri müəyyənləşdirmir. Aaron Kosminskinin polşalı bərbər kimi təsviri qatilin kimliyinə dair irəli sürülmüş bir iddiaya aiddir. Həmin iddia mübahisəli qaldığı müddətdə bu təsvir şəxsiyyəti müəyyənləşdirilməmiş qatilin mənşəyini təsdiqləyə bilməz.
London Muzeyi 1888-ci ildə geniş yayılmış «qatil mütləq yəhudidir» şübhəsini də dəlilsiz antisemit fərziyyə kimi təsvir edir. Belə şübhələr işin ətrafındakı qərəzin sübutudur. Onlar qatilin mənşəyini müəyyənləşdirmək üçün etibarlı əsas deyil.
Qarındeşən Cekin aqibəti necə oldu?
London Muzeyinin məlumatına görə, polis minlərlə sorğu aparıb, amma Qarındeşən Cek qətllərinə görə heç kimə rəsmi ittiham irəli sürməyib. İstintaqın miqyası da, ittihamla nəticələnməməsi də onun tarixinin təsdiqlənmiş hissələridir.
Nəzəriyyələr qətllərin dayanmasını qatilin ölümü, həbs edilməsi, psixiatriya müəssisəsinə yerləşdirilməsi və ya başqa ölkəyə köçməsi ilə izah edir. Bunlar irəli sürülmüş izahlar olaraq qalır. Heç biri şəxsiyyəti müəyyənləşdirilməmiş qatilin aqibəti barədə təsdiqlənmiş məlumat vermir. Daha geniş Vaytçepel dosyesi isə 13 fevral 1891-ci ilədək törədilmiş qətlləri əhatə edir.
Bələdçi kitablarda tapa bilməyəcəyiniz təfərrüatlar
Beş əsas qurbanın heç biri Vaytçepeldə doğulmamışdı, hərçənd hamısı orada yaşamışdı. Rayonla bu ortaq bağlılıq onların fərqli mənşələrini kölgədə qoymamalıdır. Vaytçepel beşinin də ortaq doğulduğu yer deyil, həyatlarının bir hissəsi idi.
Elizabeth Stride Londona İsveçdən köçmüşdü. O, əri ilə birlikdə qəhvəxana işlədirdi. Bu təfərrüat onun həyatını cəsədinin tapıldığı yerlə məhdudlaşdırmır, gündəlik əmək həyatında konkret yerini göstərir.
İstintaq sənədlərində əməli təkliflər də qorunub saxlanıb. Charles Warren 9 oktyabr 1888-ci il tarixli məktubunda Metropoliten Polisi ilə London Sitisi Polisi arasında daha sıx əlaqə qurulmasını tövsiyə edib. Onun yazışması iki polis qurumu arasında koordinasiyanın sənədləşdirilmiş bir məsələ olduğunu göstərir.
Warren 1888-ci ildə it yetişdiricisi Percy Lindley-yə də istintaqda izsürən itlərdən istifadə barədə yazıb. Bir vətəndaşın 11 noyabr tarixli məktubunda isə qatili tutmaq üçün polis əməkdaşlarının qadın paltarı geyinməsi təklif olunub. Bu sənədlər təklifləri qeydə alır. Onların mövcudluğu təklif edilən üsulların uğur qazandığını təsdiqləmir.
Tez-tez verilən suallar
Qarındeşən Cek həqiqətən mövcud olub?
Vaytçepel qətlləri həqiqətən baş verib və Milli Arxiv istintaq sənədlərini saxlayır. Qarındeşən Cek təsdiqlənmiş əsl ad deyil, şəxsiyyəti müəyyənləşdirilməmiş qatillə əlaqələndirilən ləqəb idi.
Beş əsas qurban kim idi?
Onlar Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes və Mary Jane Kelly idi. Cəsədləri 31 avqust–9 noyabr 1888-ci il tarixləri arasında aşkarlanıb.
Aaron Kosminskinin Qarındeşən Cek olduğu sübuta yetirilib?
Mübahisəli şal təhlili qatilin şəxsiyyətinin təsdiqlənməsi ilə nəticələnməyib. Şalın Eddowesla əlaqəsinə və DNT nəticələrinə dair suallar, eləcə də jurnalın 2024-cü il narahatlıq bildirişi əsas əhəmiyyətini qoruyur.
Vaytçepeldəki on bir qətlin hamısını bir nəfər törədib?
Bu, sübuta yetirilməyib. Daha geniş dosyedəki on bir iş 3 aprel 1888-ci ildən 13 fevral 1891-ci ilədək olan dövrü əhatə edir. Onları avtomatik olaraq eyni qatilin on bir təsdiqlənmiş qurbanı kimi qəbul etmək olmaz.
Mənbələr
- Vikipediya — Qarındeşən Cek tr.wikipedia.org
- Milli Arxiv — «Qarındeşən Cek» imzalı saxta məktub nationalarchives.gov.uk
- Oksford Milli Bioqrafiya Lüğəti — Qarındeşən Cek academic.oup.com
- Vikipediya — Qarındeşən Cek en.wikipedia.org
- London Muzeyi — Qarındeşən Cek londonmuseum.org.uk
- Milli Arxiv — Qarındeşən Cek haqqında tədris sənədləri cdn.nationalarchives.gov.uk
- Məhkəmə Elmləri Jurnalı — Qarındeşən Cek qətlləri ilə əlaqələndirilən şalın məhkəmə ekspertizası onlinelibrary.wiley.com
- Smithsonian jurnalı — Xeyr, Qarındeşən Cekin kimliyini hələ də təsdiqləyə bilmirik smithsonianmag.com
- Məhkəmə Elmləri Jurnalı — Narahatlıq bildirişi onlinelibrary.wiley.com
- Məhkəmə Elmləri Jurnalı — «Şalın məhkəmə ekspertizası» məqaləsinə düzəliş onlinelibrary.wiley.com
- TIME — Qarındeşən Cekin qurbanları haqqında yeni kitab bunu dəyişmək istəyir time.com
FAQ
Qarındeşən Cek həqiqətən mövcud olub?
Vaytçepel qətlləri həqiqətən baş verib və Böyük Britaniyanın Milli Arxivi istintaq sənədlərini qoruyur. Qarındeşən Cek şəxsiyyəti müəyyənləşdirilməmiş qatillə əlaqələndirilən ləqəb idi.
Qarındeşən Cekin əsl adı nə idi?
Qatilin əsl adı hələ də məlum deyil. Bir şaldan götürülmüş DNT əsasında onun Aaron Kosminski olduğunu irəli sürən iddialar qatilin kimliyini müəyyənləşdirməyib.
Beş əsas qurban kim idi?
Onlar Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes və Mary Jane Kelly idi. Cəsədləri 31 avqust–9 noyabr 1888-ci il tarixləri arasında tapılıb.
DNT Qarındeşən Cek işini açmağa kömək edib?
Mübahisəli şal araşdırması qatilin şəxsiyyətinin təsdiqlənməsi ilə nəticələnməyib. Journal of Forensic Sciences 2024-cü ildə narahatlıq bildirişi dərc edib. Səbəb ilkin mitoxondrial DNT məlumatları olmadan etirazları həll etməyin mümkün olmaması idi.
Image: JacktheRipper1888.jpg — R. Taylor (R. & E. Taylor (Firm)), Public domain
