Yüz Yıl Savaşları neden çıktı? Taht ve toprak mücadelesi

Yüz Yıl Savaşları’nın kabul edilen başlangıcıyla bitişi arasında tam 116 yıl vardır. Siz bu yazıda İngiltere ile Fransa’yı savaşa götüren anlaşmazlıkların nasıl birleştiğini öğreneceksiniz. İngiltere kralı, Akitanya’daki topraklarında Fransa kralına bağlı bir dük sayılıyordu. Bu bağlılık ilişkisine Fransız tahtı üzerindeki iddialar eklenince çatışmanın kapsamı genişledi. [1][2][3]

VI. Philippe’in 1337’de III. Edward’ın Fransa’daki topraklarına el koyma kararı savaşı tetikledi. Ancak kararın arkasında, 1328’deki veraset krizinden daha eski bir egemenlik sorunu bulunuyordu. İskoçlara verilen Fransız desteği ve Flandre’nin İngiliz yünüyle bağlantısı gerilime eklendi. Dolayısıyla başlangıcı anlamak için Akitanya’daki bağlılık ilişkisini ve Fransız tahtındaki değişimi birlikte izlemek gerekir. [4][5][6]

Yüz Yıl Savaşları neden çıktı? Akitanya üzerindeki egemenlik sorunu

Savaşın temelindeki sorun, İngiltere kralının Akitanya’da taşıdığı farklı siyasi konumdu. İngiltere’de kral olan hükümdar, Akitanya’daki topraklarını Fransa kralına bağlı dük olarak yönetiyordu. Böylece İngiltere ve Fransa hükümdarları, aynı zamanda feodal bağlılık ilişkisi içinde bulunuyordu. Akitanya üzerindeki anlaşmazlık, bu ilişkinin kimin üstünlüğüne dayanacağı konusunda düğümleniyordu. [3]

Bu gerilimin kökleri, Normandiya Dükü William’ın 1066’da İngiltere kralı olmasına uzanıyordu. William’ın İngiltere tahtına çıkması, iki taç arasındaki feodal ilişkilerin temelindeki durumu oluşturdu. Bu nedenle 1337’de başlayan mücadeleyi yalnızca o yıl alınan kararla açıklamak eksik kalır. Akitanya anlaşmazlığı, İngiltere krallarının Fransa’daki konumuyla bağlantılı daha eski gerilimin devamıydı. [3][4]

Siz bu ilişkiyi, gündelik hayatta bir anlaşmazlığın hangi yetkiliye götürüleceğini düşünerek kavrayabilirsiniz. Akitanya’da İngiltere kralıyla anlaşmazlığa düşen tebaa, Fransa kralına başvurma imkânına sahipti. Çünkü Fransa kralı, Akitanya dükü sıfatını taşıyan İngiltere kralının feodal üstüydü. Dolayısıyla sorun, yalnızca toprakların kimde kaldığından ibaret olmayan bir yetki meselesiydi. [2]

VI. Philippe, 1337’de III. Edward’ın Fransa’daki topraklarına el koyma kararı aldı. Bu karar, uzun süredir var olan egemenlik anlaşmazlığını savaşın doğrudan tetikleyicisine dönüştürdü. Başlangıç sorusunun kısa cevabı bu nedenle Akitanya üzerindeki yetki ve bağlılık çatışmasıdır. Fransız tahtına ilişkin iddialar ise aynı anlaşmazlığa başka bir boyut ekledi. [3][6]

İngiltere kralı neden Fransa tahtında hak iddia etti?

Fransa Kralı IV. Charles, 1328’de erkek çocuğu ve hayatta erkek kardeşi olmadan öldü. Onun ölümü, Fransız tahtının kime geçeceği konusunda bir veraset krizi doğurdu. İngiltere Kralı III. Edward’ın annesi Isabella, IV. Charles’ın kız kardeşiydi. Edward, annesi üzerinden kurduğu bu akrabalığa dayanarak Fransız tahtında hak ileri sürdü. [5]

Fransız soyluları, 1328’de III. Edward yerine Valois’lı Philippe’i kral kabul etti. IV. Charles’ın baba tarafından kuzeni olan Philippe, VI. Philippe adıyla tahta geçti. Böylece Edward’ın annesi üzerinden ileri sürdüğü hak, Fransız soylularının tercihiyle karşılık bulmadı. Fransa tahtında VI. Philippe bulunurken İngiltere kralının veraset iddiası anlaşmazlığın parçası oldu. [5]

Fransız tarafı, Isabella’nın sahip olmadığı bir hakkı oğluna aktaramayacağını savunuyordu. III. Edward ise annesinin IV. Charles’la kardeşliğini kendi iddiasının dayanağı olarak kullanıyordu. Tartışma, Isabella üzerinden kurulan akrabalığın Fransız tahtı için hak doğurup doğurmadığıydı. Bu karşıt görüşler, Akitanya’daki egemenlik anlaşmazlığının yanında ayrı bir ihtilaf oluşturdu. [5]

III. Edward, 1340’ta resmen Fransa kralı unvanını benimseyerek iddiasını açıklaştırdı. Böylece toprak anlaşmazlığı, Fransız tahtı üzerinde hak ileri süren hükümdarların mücadelesine dönüştü. Siz 1328, 1337 ve 1340 tarihlerini birlikte izlediğinizde bu gelişim sırasını görebilirsiniz. Veraset krizi, el koyma kararı ve unvanın benimsenmesi farklı aşamaları temsil ediyordu. [5][6][7]

İskoçya ve Flandre, İngiltere ile Fransa arasındaki gerilimi nasıl büyüttü?

VI. Philippe, İngiltere’ye karşı savaşan İskoçları destekleyerek III. Edward’la çatışmasını ağırlaştırdı. Bu destek, Akitanya’daki egemenlik sorununa İngiltere’nin İskoçlarla mücadelesini de ekliyordu. Dolayısıyla İngiltere ile Fransa arasındaki anlaşmazlık, yalnızca Fransız toprakları çevresinde gelişmiyordu. Fransa kralının İskoçlara yönelik tutumu, hükümdarlar arasındaki gerilimin başka bir unsuruydu. [4]

Flandre kentleri ise İngiltere’yle dokuma üretiminde kullanılan yün üzerinden bağlantılıydı. Bölgenin dokuma üretimi İngiliz yününe bağımlı olduğundan, ekonomik ilişkiler ittifaklara dayanak sağlıyordu. III. Edward’ın Flandre’yle kurduğu ittifakların ekonomik temellerinden biri bu bağımlılıktı. Taht iddialarının yanında, dokuma üretiminin ihtiyaçları da siyasi ilişkilerde yer tutuyordu. [5]

Siz günlük hayatta bir ürünün üretimi için gereken hammaddenin kaynağını düşünebilirsiniz. Flandre’deki dokuma üretiminin İngiliz yününe bağımlılığı, bu bağlantının tarihsel örneğini oluşturuyordu. Burada ekonomik bağ, III. Edward’ın bölgedeki ittifaklarının dayanaklarından biri olarak görülmelidir. Savaşın doğrudan tetikleyicisi ise yine VI. Philippe’in 1337’deki el koyma kararıydı. [5][6]

İskoçlara verilen destekle Flandre’nin yün bağlantısı, aynı gelişmeyi ifade etmiyordu. İskoçya meselesi III. Edward ile VI. Philippe arasındaki çatışmayı ağırlaştırıyordu. Flandre’nin dokuma üretimi ise Edward’ın bölgesel ittifaklarına ekonomik bir temel sağlıyordu. Her iki unsur da Akitanya ve taht anlaşmazlıkları çevresindeki ilişkileri açıklamaya yardımcı olur. [4][5]

Yüzyıl savaşı ne zaman başladı, kaç yıl sürdü?

Yüz Yıl Savaşları’nın kabul edilen başlangıcı 1337, bitişi ise 1453 yılıdır. Bu tarihler arasında 116 yıl bulunduğundan, savaşın adı tam süreyi karşılamaz. İngiltere ve Fransa krallıkları, bu dönemde ateşkeslerle kesilen savaşlar dizisi yaşadı. Bu nedenle 116 yıllık süreyi kesintisiz devam eden tek muharebe gibi düşünmemek gerekir. [1][2]

Başlangıç için esas alınan olay, VI. Philippe’in 1337’deki el koyma kararıdır. Bitişte ise Bordeaux’nun 19 Ekim 1453’te Fransızlara teslim olması kabul edilir. Aynı yılın 17 Temmuz gününde Fransızlar, Bordeaux yakınındaki Castillon Muharebesi’ni kazanmıştı. Castillon’daki yenilgiyle Bordeaux’nun teslimi, savaşın sonundaki farklı gelişmeleri ifade eder. [5][6]

Tarihleri öğrenirken 1328’deki veraset krizini savaşın başlangıcıyla karıştırmamak da gerekir. IV. Charles’ın ölümü taht tartışmasını doğurmuş, 1337’deki karar ise savaşı tetiklemişti. III. Edward’ın Fransa kralı unvanını resmen benimsemesi daha sonra, 1340’ta gerçekleşti. Böylece nedenlerin oluşmasıyla savaşın başlaması ve iddianın resmileşmesi ayrı tarihlere karşılık gelir. [5][6][7]

Kısa kronoloji

Aşağıdaki kronoloji, 1066’daki arka plandan 1453’te Bordeaux’nun teslimine uzanan gelişmeleri sıralar. Savaşın başlangıcını, taht iddiasını ve sonraki askerî gelişmeleri birlikte takip edebilirsiniz. Özellikle 1337’deki el koyma kararıyla 1340’taki unvan değişimi arasındaki sıralamaya dikkat edin. [4][5][6][7]

1. 1066 Normandiya Dükü William İngiltere kralı oldu; feodal gerilimin kökleri bu gelişmeye uzanır. [4]
2. 1328 IV. Charles’ın ölümü üzerine Fransız soyluları VI. Philippe’i kral kabul etti. [5]
3. 1337 VI. Philippe’in III. Edward’ın Fransa’daki topraklarına el koyma kararı savaşı tetikledi. [6]
4. 24 Haziran 1340 İngilizler Sluys Deniz Muharebesi’nde Fransız donanmasına karşı büyük zafer kazandı. [1]
5. 1340 III. Edward resmen Fransa kralı unvanını benimseyerek taht iddiasını açıklaştırdı. [7]
6. 26 Ağustos 1346 III. Edward’ın ordusu Crécy’de Fransızları yenerek bir zafer daha kazandı. [1]
7. Ağustos 1347 İngilizler, Eylül 1346’da başlayan kuşatmanın ardından Calais’yi ele geçirdi. [1]
8. 1356 İngilizler, Poitiers Muharebesi’nde Fransa Kralı II. Jean’ı esir aldı. [2]
9. 1360 Brétigny Antlaşması, Fransa’nın İngiltere’ye geniş topraklar bırakmasını öngören hükümler getirdi. [2]
10. 25 Ekim 1415 V. Henry’nin İngiliz ordusu, Agincourt Muharebesi’nde Fransızlara karşı zafer kazandı. [1]
11. 21 Mayıs 1420 Troyes Antlaşması, VI. Charles’ın ardından Fransız tahtına V. Henry’nin geçmesini öngördü. [1]
12. 8 Mayıs 1429 Jeanne d’Arc’ın katıldığı Fransız harekâtının ardından İngilizler Orléans kuşatmasını kaldırdı. [1]
13. 1435 Arras Antlaşması, Burgonya’yı Fransa kralıyla uzlaştırdı; İngiltere bir müttefikini kaybetti. [2]
14. 17 Temmuz 1453 Fransızlar, Bordeaux yakınındaki Castillon Muharebesi’nde İngilizleri kesin yenilgiye uğrattı. [5]
15. 19 Ekim 1453 Bordeaux Fransızlara teslim oldu; bu tarih savaşın kabul edilen bitişidir. [5]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Akitanya’daki bağlılık ilişkisi, tebaa açısından kullanılabilecek somut bir başvuru yolu içeriyordu. İngiltere kralıyla anlaşmazlık yaşayanlar, onun feodal üstü olan Fransa kralına başvurabiliyordu. Bu ayrıntı, Akitanya’daki egemenlik sorununun neden yalnızca haritadaki sınırlardan oluşmadığını gösterir. Yönetilen toprakların yanında, anlaşmazlıkları değerlendirme yetkisi de Fransa kralıyla bağlantılıydı. [2]

1340’ta Gent, Ypres ve Brugge yönetimleri, Edward’ı Fransa kralı olarak tanıdı. Bu tanıma, müttefiklerinin kendilerini Fransız tacına isyancı saymadan Edward’ı destekleyebilmesini sağladı. Dolayısıyla Edward’ın Fransız kralı unvanı, Flandre’deki müttefikleri açısından da bir işleve sahipti. Taht iddiası ile bölgesel ittifaklar arasındaki bağlantı burada somut biçimde görülür. [5]

Craig Taylor, 1328 verasetini Salik Kanunu’yla açıklayan yaygın anlatıya dikkat çeker. Taylor’a göre resmî Valois yazarları, bu kanunu ancak yaklaşık 1413’te kullanmaya başladı. Bu tarih, 1328’deki taht tercihinin açıklanmasında sonraki anlatıların da hesaba katılmasını gerektirir. Isabella’nın hakkı oğluna aktarıp aktaramayacağı tartışmasıyla kanunun sonradan kullanılması aynı bilgi değildir. [5][7]

Ateşkes dönemlerinde İngiliz ve Fransız askerleri, Büyük Kumpanyalar adlı birliklere katılabiliyordu. Bu paralı asker birlikleri, para karşılığında farklı taraflara hizmet verebiliyordu. Dolayısıyla ateşkesler, İngiltere ve Fransa askerlerinin faaliyetlerini anlamak için ayrıca değerlendirilmelidir. Bu ayrıntı, savaşlar dizisinin kesintili yapısına başka bir örnektir. [1]

İngiltere ile Fransa arasındaki savaş nasıl sona erdi?

V. Henry’nin ordusu, 25 Ekim 1415’te Agincourt Muharebesi’ni kazanarak İngilizlere zafer getirdi. Ardından 21 Mayıs 1420 tarihli Troyes Antlaşması, Fransız tahtının geleceğini düzenledi. Antlaşma, Fransa Kralı VI. Charles’ın ardından tahta V. Henry’nin geçmesini öngörüyordu. Böylece Fransız tacının kime ait olacağı meselesi, savaşın ilerleyen döneminde de sürdü. [1]

Jeanne d’Arc’ın katıldığı Fransız harekâtının ardından İngilizler, 8 Mayıs 1429’da Orléans kuşatmasını kaldırdı. 1435 tarihli Arras Antlaşması ise Burgonya’yı Fransa kralıyla uzlaştıran bir gelişmeydi. Bu uzlaşma, İngiltere’yi önemli bir müttefikinden mahrum bırakarak ittifak ilişkilerini değiştirdi. Orléans’taki gelişmeyle Burgonya’nın uzlaşması, savaşın sonraki dönemindeki farklı askerî ve siyasi olaylardı. [1][2]

Fransızlar, 17 Temmuz 1453’te Bordeaux yakınındaki Castillon Muharebesi’nde İngilizleri kesin yenilgiye uğrattı. Bordeaux da 19 Ekim 1453’te teslim oldu; savaşın kabul edilen bitişi budur. Yıl sonunda İngiltere’nin Fransa’da elinde tuttuğu tek bölge Calais olarak kaldı. Böylece Akitanya’daki egemenlik ve Fransız tahtı anlaşmazlıklarıyla başlayan mücadele, Fransız zaferiyle sonuçlandı. [3][5]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Royal Armouries — The Hundred Years’ War royalarmouries.org
2. Türkçe Vikipedi — Yüz Yıl Savaşı tr.wikipedia.org
3. Oxford Bibliographies — Hundred Years War, Anne Curry academic.oup.com
4. Swansea University — Guto’r Glyn’s Wales: Background gutoswales.swansea.ac.uk
5. İngilizce Wikipedia — Hundred Years’ War en.wikipedia.org
6. Oxford Bibliographies — The Hundred Years War, Clifford J. Rogers academic.oup.com
7. Craig Taylor — Edward III and the Plantagenet Claim to the French Throne cambridge.org

Görsel: Hundred years war collage.jpg — Blaue Max, CC BY-SA 4.0