1999 Düzce Depremi: 87 Gün Sonra Gelen İkinci Yıkım

17 Ağustos’un üzerinden yalnızca 87 gün geçmişken, Düzce 12 Kasım 1999’da yeniden yıkıldı. Siz bu yazıda ikinci depremin saatini, ölçülerini, kayıplarını ve müdahale koşullarını öğreneceksiniz. Bu kısa aralık, iki felaketin birbirine yakınlığını somutlaştırıyor. Kasım depremi, aynı bölgenin Ağustos ayında yaşadığı yıkımın ardından geldi. [1]

Saat 18.57’de başlayan sarsıntı, Düzce, Kaynaşlı ve Bolu’da can kaybına yol açtı. Ağır yapı hasarına, Düzce merkezinde enkazla kapanan ana caddeler de eklendi. Hastaneye yaralı taşıyan araçlar, bu yollar üzerinde mahsur kaldı. Gündelik hayatta hastaneye ulaşmak için kullanılan caddeler, böylece müdahalenin önünde engel oluşturdu. Depremin sonuçlarını anlamak, yapıların yanında ulaşımın ve yardım hizmetlerinin durumunu da gerektiriyor. [1][2]

1999 Düzce depremi ne zaman, saat kaçta oldu?

1999 Düzce depremi, 12 Kasım Cuma günü, Türkiye saatiyle 18.57’de meydana geldi. Dolayısıyla depremin gerçekleştiği ay Kasım, başlangıç tarihi ise 12 Kasım 1999’dur. Tarihi araştırırken karşılaşacağınız 12 Kasım ifadesi, aynı depremin takvimdeki karşılığıdır. [3]

İngilizce Vikipedi’nin ISC kataloğuna dayandırdığı kesin başlangıç zamanı, yerel saatle 18.57.22 olarak verilir. Aynı kaydın UTC karşılığı ise 12 Kasım günü 16.57.22’dir. Buradaki saat farkı, iki ayrı sarsıntı yaşandığı anlamına gelmez. Siz farklı kayıtlardaki saatleri karşılaştırırken, yerel saat ile UTC ayrımını gözetmelisiniz. Saniyeli kayıt da 18.57 bilgisini daha ayrıntılı biçimde ifade eder. [4]

Adıyaman Valiliğinin resmî anma açıklaması, 12 Kasım sarsıntısının süresini 30 saniye olarak verir. Başlangıç saati ile sarsıntı süresi, olayın zamanına ilişkin ayrı bilgilerdir. Saat 18.57, depremin ne zaman başladığı sorusuna yanıt verir. Otuz saniyelik süre ise aynı açıklamada sarsıntının ne kadar sürdüğünü belirtir. Bu ayrım, kısa bir kronoloji hazırlarken bilgileri doğru yere yerleştirmenizi sağlar. [5]

12 Kasım depremi kaç büyüklüğündeydi, derinliği neydi?

Depremin moment büyüklüğü, İngilizce Vikipedi’de yaygın kullanılan Mw 7,2 değeriyle yer alır. Sakarya Üniversitesinin Düzce Depremi Bilgi Notu ise olayı Mw 7,1 olarak tanımlar. Bu nedenle büyüklük aktarılırken kullanılan kaynağı belirtmek, iki kaydı karşılaştırmayı kolaylaştırır. Her iki değer de 12 Kasım 1999 tarihli aynı depremi tanımlar. [2][4]

Deprem için verilen maksimum Mercalli şiddeti, Roma rakamıyla IX olarak gösterilir. Bu değer, Mw 7,2 büyüklüğünden farklı olarak sarsıntının yerel etkisini ifade eder. Dolayısıyla “kaç şiddetinde” sorusunu yanıtlarken, kullanılan ölçüyü açıkça adlandırmak gerekir. Siz Mw 7,2 ile IX değerini yan yana gördüğünüzde, ölçülerini de okuyun. Maksimum IX değeri, her yerleşim için aynı şiddetin geçerli olduğunu göstermez. [4]

Odak derinliğinde de kaynaklar, birbirinden farklı sayısal değerler sunar. İngilizce Vikipedi’nin ISC kataloğuna dayandırdığı derinlik, 13,7 kilometre olarak kaydedilmiştir. Sakarya Üniversitesi bilgi notunda SABONET ağına atfedilen çözüm, 12,5 kilometre derinlik verir. Aynı çözümün koordinatları, 40,818° kuzey ve 31,198° doğu olarak belirtilir. Türkçe Vikipedi’de ise depremin odak derinliği 17 kilometre olarak yer alır. Bu üç değeri, kaynak adlarını kaldırarak tek bir kesin ölçüye indirmemek gerekir. [2][3][4]

1999 Düzce depreminde kaç kişi öldü?

Düzce Valiliğinin 25. yıl dönümü mesajı, depremdeki can kaybını 845 kişi olarak açıklar. Adıyaman Valiliğinin resmî anma açıklamasında ise 4.948 kişinin yaralandığı belirtilir. Bu iki sayı, 12 Kasım depreminin genel kayıplarını aktarırken kullanılabilir. Ancak Düzce ve ilçelerine ilişkin yerel dökümler, ayrıca belirtilen bir kapsam taşır. Yerel sayıları genel toplamın yerine koymak, kayıpların coğrafi kapsamını değiştirir. [5][6]

Düzce Üniversitesi, Düzce ve bugün ona bağlı yedi ilçeyi birlikte değerlendirir. Üniversitenin 12 Kasım dökümünde 710 kişinin öldüğü, 2.679 kişinin yaralandığı belirtilir. Aynı kurum, 17 Ağustos depreminde Düzce bölgesinde 270 ölüm kaydeder. Ağustos ayındaki yaralı sayısı ise aynı yerel dökümde 1.157 kişidir. Böylece 710 ile 270 sayıları, farklı tarihlerdeki yerel can kayıplarını anlatır. [1][7]

Düzce Valiliğinin iki depremi birlikte değerlendiren mesajında, toplam kayıp 980 kişi olarak belirtilir. Bu sayı, Düzce ilinin 17 Ağustos ve 12 Kasım toplamına aittir. Dolayısıyla 980 kişiyi yalnızca Kasım depreminde yaşamını yitirenler olarak aktarmak yanlış olur. Bir okul ödevinde siz de sayının yanına tarihini ve kapsadığı yeri yazabilirsiniz. “845 kişi”, “710 kişi” ve “980 kişi” ifadeleri, böylece kapsamlarıyla birlikte anlaşılır. [1][6][8]

17 Ağustos’tan 87 gün sonra neden yeniden deprem oldu?

Sakarya Üniversitesi bilgi notu, 12 Kasım depremini Düzce Fayı üzerinde konumlandırır. Bu fay, Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun kuzey kolunu oluşturan yapı içindedir. Depremin kaynak mekanizması çözümleri de sağ yanal doğrultu atımlı faylanmaya işaret eder. Bu teknik tanımlama, 12 Kasım olayının hangi faylanma türüyle ilişkili olduğunu açıklar. [2]

Aynı değerlendirmeye göre, 17 Ağustos depremi Düzce Fayı üzerindeki gerilmeyi artırmıştır. Ayrıca 12 Kasım kırılması, İzmit deprem kırığının doğuya uzantısını oluşturmuştur. İki olay arasındaki ilişki, böylece yalnızca takvimdeki 87 günlük yakınlıktan ibaret değildir. Sakarya Üniversitesinin değerlendirmesi, fay üzerindeki gerilme değişimini de bu ilişkiye dahil eder. 87 günlük aralık ise olayların zaman içindeki yakınlığını gösterir. [1][2]

Düzce bölgesinin 17 Ağustos bilançosunda, 270 ölüm ve 1.157 yaralanma bulunuyordu. Kasım ayında aynı bölge, Düzce Fayı üzerindeki yeni kırılmayla yeniden sarsıldı. Bu nedenle iki tarihin kayıplarını ayrı okumak, ikinci yıkımın kapsamını anlamayı sağlar. Ağustos ve Kasım dökümlerini birleştiren toplamlar ise ancak açık tarih bilgisiyle kullanılmalıdır. Düzce’nin 1999 deneyimi, bu iki ayrı depremin birlikte ele alınmasını gerektirir. [1][2][7]

Kısa kronoloji

Düzce’nin 1999 kronolojisinde, Ağustos ve Kasım depremlerini Aralık ayındaki idari değişiklik izler. Aşağıdaki sıra, bu olayları 2010 tarihli kırılma araştırmasına kadar birlikte gösterir.

1. 17 Ağustos 1999 Marmara depremi Düzce bölgesini de yıktı; yerel can kaybı 270 kişi olarak kaydedildi.
2. 12 Kasım 1999, 18.57 87 gün sonra, Düzce Fayı üzerinde ikinci yıkıcı deprem meydana geldi.
3. 9 Aralık 1999 Düzce, Türkiye’nin 81. ili oldu.
4. 2010 Konca ve çalışma arkadaşları, SPOT uydu görüntüleriyle belirlenen fay izini ve kırılmanın ilerleme hızını inceledi.

Kronolojinin deprem kayıtları Düzce Üniversitesine, il oluşu kaydı Düzce Valiliğine dayanır. Araştırma satırı ise Konca ve çalışma arkadaşlarının 2010 tarihli makalesini gösterir. Tarihleri aynı tabloda görmek, afetlerle sonraki idari ve bilimsel gelişmeleri ayırmayı kolaylaştırır. [1][7][9][10]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Düzce İtfaiye Müdürlüğü binası depremde yıkıldı; personel ve araçlar enkaz altında kaldı. Düzce Üniversitesi, yangınlara çevre ilçelerden gelen ekiplerin müdahale edebildiğini kaydeder. Böylece müdahale hizmetinin kendi binası ve araçları da depremden doğrudan etkilendi. İtfaiye binasının yıkılması, afetin yardım kapasitesini nasıl etkilediğini gösteren somut bir ayrıntıdır. [1]

Düzce Belediyesi, depremde yaşamını yitiren dört itfaiyeciyi adlarıyla birlikte anar. Bu isimler Güngör Başbay, Alim Sağlam, Cevat Yazgan ve Hüseyin Kılıç’tır. Belediyenin anması, itfaiye kaybını yalnızca yıkılan bir hizmet binası üzerinden anlatmaz. Dört çalışanın adını da depremdeki insan kaybının parçası olarak kayda geçirir. [11]

Düzce merkezindeki ana caddeler, deprem sırasında bina enkazlarıyla kapanmıştı. Hastaneye yaralı taşıyan araçlar, bu nedenle ulaşmaya çalıştıkları güzergâhlarda mahsur kaldı. Siz günlük yolculuğunuzda bir caddeyi, yalnızca iki nokta arasındaki bağlantı olarak düşünebilirsiniz. Düzce’deki bu kayıt, aynı bağlantının yaralıların hastaneye taşınmasındaki yerini gösterir. Yapı hasarı ile ulaşımın aksaması, burada aynı olayın birbirine bağlı sonuçlarıdır. [1]

Konca ve çalışma arkadaşlarının 2010 araştırması, fay izine ilişkin farklı ölçüler sunar. SPOT uydu görüntüleriyle belirlenen iz, yaklaşık 55 kilometre uzunluğundadır. Arazide haritalanan fay izi ise aynı araştırmada yaklaşık 40 kilometredir. Bu iki uzunluk, farklı gözlem yöntemlerinin ortaya koyduğu izleri karşılaştırır. Depremin araştırılması, böylece sarsıntı anından sonra da ölçüm ve modellemeyle sürmüştür. [10]

Araştırmanın en iyi uyum sağlayan modelinde, kırılma doğuya daha hızlı ilerler. Doğu yönündeki ortalama hız, saniyede 3,7–3,8 kilometre aralığında hesaplanmıştır. Batıya ilerleme hızı ise aynı modelde saniyede yaklaşık 3 kilometredir. Doğu yönündeki kırılma, yer yer S dalgası hızını da aşmıştır. Bunlar kırılmanın ilerleme hızlarıdır; Adıyaman Valiliğinin verdiği 30 saniyelik sarsıntı süresinden farklıdır. [5][10]

Yıkımın ardından Düzce’de ne değişti?

Türkçe Vikipedi, Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezine atfettiği bir yapı hasarı dökümü aktarır. Bu dökümde, yıkık veya ağır hasarlı 12.939 konut bulunur. Aynı kategorideki iş yeri sayısı ise 2.450 olarak verilir. Bu sayılar, konutlarla birlikte çalışma mekânlarının da yıkımdan etkilendiğini gösterir. Dökümün kullandığı “yıkık veya ağır hasarlı” kapsamı, sayılar aktarılırken mutlaka korunmalıdır. [3]

17 Ağustos ve 12 Kasım depremlerinin ardından, Düzce’nin yeniden kalkınmasının hızlandırılması amaçlandı. Düzce, 9 Aralık 1999 tarihinde Türkiye’nin 81. ili oldu. Düzce Valiliğinin genel bilgi sayfası, il oluşunu bu afetlerin ardından açıklar. Böylece 1999 yılı, kent için hem iki depremi hem idari değişikliği içerir. Kasım depremini izleyen bu tarih, Düzce’nin şehir tarihindeki somut dönüm noktalarından biridir. [9]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Düzce Üniversitesi — 12 Kasım 1999 Düzce Depremi deprem.duzce.edu.tr
2. Sakarya Üniversitesi — Düzce Depremi Bilgi Notu jfm.sakarya.edu.tr
3. Türkçe Vikipedi — 1999 Düzce depremi tr.wikipedia.org
4. English Wikipedia — 1999 Düzce earthquake en.wikipedia.org
5. Adıyaman Valiliği — Deprem Anı Ülke Tatbikatı adiyaman.gov.tr
6. Düzce Valiliği — 12 Kasım Düzce Depreminin 25. Yıl Dönümü Mesajı duzce.gov.tr
7. Düzce Üniversitesi — 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi ve Düzce deprem.duzce.edu.tr
8. Düzce Valiliği — 12 Kasım Düzce Depremi Yıldönümü Mesajı duzce.gov.tr
9. Düzce Valiliği — Genel Bilgi duzce.gov.tr
10. Konca ve diğerleri, 2010 — Bulletin of the Seismological Society of America tectonics.caltech.edu
11. Düzce Belediyesi — İtfaiye Şehitlerini Andı duzce.bel.tr

Görsel: Duzce 1999 earthquake damage Bilham 891.jpg — Roger Bilham, Public domain