Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki ilk kayıtları, 1985 yılını paylaşan farklı alanlardan oluşuyor. Siz bu yazıda listedeki bütün alanları, konumlarını ve giriş yıllarını öğreneceksiniz. İstanbul’un Tarihî Alanları, Göreme-Kapadokya ve Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası başlangıçtaki kayıtlardı. Manisa’daki Sardes ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri ise 2025’te listeye katıldı. [1][2][3][7]
25 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen UNESCO Türkiye kaydında toplam 22 alan bulunuyor. Hafta sonu gezisi veya ders ödevi hazırlarken siz de bu kronolojiden yararlanabilirsiniz. Ancak listedeki 22 alan ile geçici listedeki 80 kaydı ayrı değerlendirmek gerekiyor. Bir yerin adını ararken, hangi listede bulunduğuna da dikkat edebilirsiniz. [1]
Türkiye’de kaç UNESCO Dünya Mirası alanı var?
Türkiye’nin Dünya Mirası Listesi’ndeki 22 alanı, kültürel ve karma kategorilerine ayrılıyor. UNESCO Türkiye kaydı, bu toplamı 20 kültürel ve iki karma alan olarak veriyor. Göreme Millî Parkı ve Kapadokya’nın Kayalık Alanları, karma kategorisindeki kayıtlardan birini oluşturuyor. Denizli’deki Hierapolis-Pamukkale de aynı kategoride, 1988 tarihli bir kayıt olarak bulunuyor. [1][3]
Göreme-Kapadokya’nın 1985 tarihli kaydında kültürel ve doğal değerler birlikte tanınmış durumda. Bu nedenle Kapadokya’yı listede ararken, yalnız kültürel kayıtlar üzerinden ilerlememek gerekiyor. Hierapolis-Pamukkale için de giriş yılıyla birlikte karma kategorisini akılda tutabilirsiniz. Böylece siz, alanların listeye giriş tarihlerini ve sınıflandırmalarını birlikte okuyabilirsiniz. [3]
UNESCO Türkiye sayfası ayrıca 80 yer için geçici liste kaydı gösteriyor. Bu kayıtlar, gelecekte aday gösterilmesi düşünülen yerleri kapsayan ayrı bir gruptur. Dolayısıyla geçici listedeki 80 kayıt, mevcut 22 alanın üzerine eklenerek okunmamalıdır. Ödevinizde Türkiye’nin Dünya Mirası toplamını yazarken, 22 alan bilgisini kullanabilirsiniz. Sayının yanına 25 Ekim 2026 kontrol tarihini eklemek, bilginin zamanını da belirtir. [1]
Kısa kronoloji
Aşağıdaki tablo, Türkiye’deki 22 Dünya Mirası alanının tamamını giriş yıllarıyla gösteriyor. Konum bilgileri, benzer başlıkları ararken alanları şehirleri üzerinden bulmanıza yardımcı olabilir. Ahşap hipostil camiler satırı ise farklı yerlerdeki yapıları ortak kayıt altında topluyor. [1][3][4][6][7]
| Giriş yılı | Dünya Mirası alanı | Konum |
|---|---|---|
| 1985 | İstanbul’un Tarihî Alanları | İstanbul |
| 1985 | Göreme Millî Parkı ve Kapadokya’nın Kayalık Alanları | Göreme-Kapadokya |
| 1985 | Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası | Sivas |
| 1986 | Hattuşa: Hitit Başkenti | Çorum |
| 1987 | Nemrut Dağı | Adıyaman |
| 1988 | Xanthos-Letoon | Antalya ve Muğla |
| 1988 | Hierapolis-Pamukkale | Denizli |
| 1994 | Safranbolu Şehri | Karabük |
| 1998 | Troya Arkeolojik Alanı | Çanakkale |
| 2011 | Selimiye Camii ve Külliyesi | Edirne |
| 2012 | Çatalhöyük Neolitik Alanı | Konya |
| 2014 | Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı | İzmir |
| 2014 | Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu | Bursa |
| 2015 | Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı | Diyarbakır |
| 2015 | Efes | İzmir, Selçuk |
| 2016 | Ani Arkeolojik Alanı | Kars |
| 2017 | Afrodisias | Aydın |
| 2018 | Göbeklitepe | Şanlıurfa |
| 2021 | Arslantepe Höyüğü | Malatya |
| 2023 | Gordion | Ankara, Polatlı |
| 2023 | Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri | Afyon, Sivrihisar, Ankara, Beyşehir ve Kastamonu Kasaba köyü |
| 2025 | Sardes Antik Kenti ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri | Manisa |
Tablodaki yıllar, alanların UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kabul edildiği tarihleri gösteriyor. Örneğin Göbeklitepe satırındaki 2018, alanın Dünya Mirası Listesi’ne alındığı yılı belirtiyor. Aynı şekilde Gordion için verilen 2023, Ankara’nın Polatlı ilçesindeki alanın kayıt yılıdır. Bir gezi defteri hazırlarken, bu tarihleri alan adlarının yanında ayrı sütunda tutabilirsiniz. [4]
İlk kayıtlar: 1985–1998 arasında hangi alanlar listeye girdi?
İstanbul’un Tarihî Alanları, 1985 yılında kültürel miras olarak Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Aynı yıl Göreme-Kapadokya ile Sivas’taki Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası da kaydedildi. Başlangıç tarihini öğrenmek isteyenler için 1985, bu alanların ortak listeye giriş yılıdır. İstanbul’un kaydının kapsamı ise bütün şehirden daha dar bir alanı ifade ediyor. [2][3]
Çorum’daki Hattuşa: Hitit Başkenti, 1986 yılında Dünya Mirası Listesi’ne dahil edildi. Adıyaman’daki Nemrut Dağı ise 1987’de kültürel miras kategorisinde listeye alındı. Bu iki kaydı araştırırken, Hattuşa için Çorum, Nemrut için Adıyaman konumunu kullanabilirsiniz. Kronolojide birbirini izleyen bu yıllar, farklı yerlerin kabul tarihlerini ayırmayı kolaylaştırıyor. [3][5]
Antalya ve Muğla illerindeki Xanthos-Letoon, 1988 yılında Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Denizli’deki Hierapolis-Pamukkale de aynı yıl, karma miras kategorisinde listeye dahil edildi. Xanthos-Letoon kaydının konumunda Antalya ile Muğla’nın birlikte geçtiğine dikkat etmek gerekiyor. Hierapolis-Pamukkale içinse Denizli konumu ve karma kategorisi birlikte hatırlanabilir. [3]
Karabük’teki Safranbolu Şehri, 1994 yılında Dünya Mirası Listesi’ne kabul edilen alan oldu. Çanakkale’deki Troya Arkeolojik Alanı ise 1998 yılında listeye dahil edildi. Safranbolu ve Troya’yı aynı gezi listesine yazabilirsiniz; giriş yıllarını ayrı tutmanız gerekir. Kronoloji, Safranbolu için 1994, Troya için 1998 tarihlerini açıkça gösteriyor. [3]
2011–2018 arasında listeye hangi alanlar eklendi?
Edirne’deki Selimiye Camii ve Külliyesi, 2011 yılında Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Konya’daki Çatalhöyük Neolitik Alanı ise 2012 yılında listeye dahil edilen alan oldu. Edirne veya Konya için hazırladığınız gezi notuna, ilgili giriş yılını ekleyebilirsiniz. Böylece Selimiye’nin 2011 tarihini, Çatalhöyük’ün 2012 tarihinden kolayca ayırabilirsiniz. [3][4]
İzmir’deki Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı, 2014 yılında listeye dahil edildi. Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu adlı kayıt da aynı yıl kabul edildi. Burada Bursa ile Cumalıkızık, ortak başlık altında listelenen alanın adında birlikte bulunuyor. Alanları sıralarken bu ortak adı korumak, UNESCO kaydını doğru aktarmayı sağlar. [4]
Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı, 2015 yılında listeye alındı. İzmir’in Selçuk ilçesindeki Efes de aynı yıl Dünya Mirası Listesi’ne katıldı. İzmir üzerinden arama yapanlar için Bergama ile Efes’in giriş yılları farklıdır. Bergama’nın 2014 tarihli kaydını, Efes’in 2015 tarihli kaydı izliyor. Siz de İzmir gezi listenizde bu alanları konum ve yıl bilgileriyle ayırabilirsiniz. [4]
Kars’taki Ani Arkeolojik Alanı, 2016 yılında Dünya Mirası Listesi’ne kabul edildi. Aydın’daki Afrodisias 2017’de, Şanlıurfa’daki Göbeklitepe ise 2018’de listeye dahil edildi. Bu alanları kronolojik olarak sıralarken Ani, Afrodisias ve Göbeklitepe düzenini kullanabilirsiniz. Şehirler üzerinden ilerlediğinizde aynı sıralama Kars, Aydın ve Şanlıurfa olarak okunuyor. [4]
2021–2025 arasında hangi alanlar listeye girdi?
Malatya’daki Arslantepe Höyüğü, 2021 yılında Türkiye’nin Dünya Mirası kayıtları arasına katıldı. Ankara’nın Polatlı ilçesindeki Gordion ise 2023 yılında Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Arslantepe’yi Malatya, Gordion’u Polatlı üzerinden aramak, ilgili alanı konumuyla eşleştirmenizi sağlar. Bu kayıtlardaki 2021 ve 2023 tarihleri, alanların listeye giriş yıllarıdır. [4]
Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri de 2023 yılında listeye katıldı. Bu kayıt, farklı yerlerde bulunan beş yapıyı tek seri miras alanında birleştiriyor. Dolayısıyla 2023 satırlarında Gordion ile ahşap hipostil camiler ayrı kayıtlar olarak görülüyor. Camilerin ortak kaydı, Türkiye toplamındaki 22 alan arasında tek alan olarak sayılıyor. [1][6]
Manisa’daki Sardes Antik Kenti ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri, 2025’te listeye alındı. Bu kabul, Türkiye’nin Dünya Mirası Listesi’ndeki alan sayısını 22’ye çıkardı. Sardes ile Bin Tepeler, aynı Dünya Mirası kaydının adında birlikte bulunuyor. 25 Ekim 2026 tarihli kontrolde Türkiye’nin en son kaydı bu alan olarak görünüyor. [1][7]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
İstanbul’un Tarihî Alanları kaydı, şehrin tamamını kapsayan bir UNESCO kaydı değildir. Kayıt; Sultanahmet Arkeolojik Parkı, Süleymaniye, Zeyrek ve kara surları çevresini kapsar. UNESCO’nun tanımladığı bu dört bölge, 1985 tarihli kaydın kapsamını oluşturuyor. İstanbul gezisi hazırlarken siz de bu bölgeleri haritanızda ayrı ayrı işaretleyebilirsiniz. [2]
2023’te listelenen ahşap hipostil camiler kaydı, beş yapıyı ortak başlıkta birleştiriyor. Bunlar arasında Afyon Ulu Camii, Sivrihisar Ulu Camii ve Ankara Aslanhane Camii bulunuyor. Beyşehir Eşrefoğlu Camii ile Kastamonu Kasaba köyündeki Mahmut Bey Camii kaydı tamamlıyor. Böylece tek UNESCO başlığı altında, farklı yerlerdeki beş yapının adı okunuyor. [6]
UNESCO’nun Sardes değerlendirmesi, Lidya başkentindeki savunma duvarının kalınlığını 20 metre olarak veriyor. Manisa’daki alanı araştırırken, kayıt yılı olan 2025’in yanında bu ölçüyü de kullanabilirsiniz. Burada 20 metre, UNESCO değerlendirmesinde belirtilen savunma duvarı kalınlığını ifade ediyor. [7]
Nemrut Dağı tanımında ise kırma taşlardan oluşan mezar tümülüsünün ölçüleri veriliyor. UNESCO, bu tümülüsü 145 metre çapında ve 50 metre yüksekliğinde tanımlıyor. Bu ölçüler, Adıyaman’daki alanın 1987 tarihli kültürel miras kaydıyla birlikte okunabilir. Fotoğraf inceleyen bir okur için çap ve yükseklik, yapının boyutlarını düşünmeyi kolaylaştırır. [5]
Sık sorulan sorular
Türkiye’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde kaç alan var?
25 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen UNESCO Türkiye kaydında toplam 22 alan bulunuyor. Bunların 20’si kültürel, ikisi karma miras kategorisinde yer alıyor.
Türkiye’den UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne ilk hangi alanlar girdi?
İstanbul’un Tarihî Alanları, Göreme-Kapadokya ve Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası 1985’te listeye alındı. Türkiye’nin ilk kayıtlarını oluşturan bu alanlar aynı giriş yılını paylaşıyor.
Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne son giren alanı hangisi?
Manisa’daki Sardes Antik Kenti ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri 2025’te listeye alındı. Bu kayıt, Türkiye’nin Dünya Mirası Listesi’ndeki alan sayısını 22’ye çıkardı.
Geçici listedeki yerler Dünya Mirası Listesi’ne dahil mi?
UNESCO Türkiye sayfasındaki 80 geçici liste kaydı, listedeki 22 alandan ayrı tutuluyor. Geçici liste, gelecekte Dünya Mirası Listesi için aday gösterilmesi düşünülen yerleri kapsıyor.
Ahşap hipostil camiler neden tek kayıt olarak sayılıyor?
Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri, 2023’te tek seri miras alanı olarak kaydedildi. Afyon, Sivrihisar, Ankara, Beyşehir ve Kastamonu Kasaba köyündeki beş yapı bu kayıtta birleşiyor.
Kaynaklar
- UNESCO – Türkiye whc.unesco.org
- UNESCO – Historic Areas of Istanbul whc.unesco.org
- Vikipedi – Türkiye’deki Dünya Mirasları listesi tr.wikipedia.org
- Wikipedia – List of World Heritage Sites in Turkey en.wikipedia.org
- UNESCO – Nemrut Dağ whc.unesco.org
- UNESCO – Wooden Hypostyle Mosques of Medieval Anatolia whc.unesco.org
- UNESCO – Sardis and the Lydian Tumuli of Bin Tepe whc.unesco.org
Görsel: CAPPADOCIA Göreme National Park and the Rock Sites. World Heritage List. Turkey. Hot Air Ballooning Cappadocia.jpg — Feridun F. Alkaya, CC0