Salem cadı mahkemeleri 1692: 19 kişi neden asıldı?

Salem’de cadılıkla suçlanan 200’den fazla kişiden 19’u asıldı. Giles Corey ise taşlarla ezilerek öldürüldü. İkisini toplarsanız idam edilenlerin sayısı 20’ye çıkar.

Bu yazıda mahkemelerin ne olduğunu, nerede yaşandığını ve kasabanın neden cadılığa inandığını öğreneceksiniz. Kronolojiyi, kitaplara girmeyen ayrıntıları ve bugün Salem’de görebileceğiniz yerleri de bulacaksınız. Olguların hepsi arşiv ve müze kaynaklarına dayanır.

Salem cadı mahkemeleri nedir?

Salem cadı mahkemeleri, Massachusetts’te Şubat 1692 ile Mayıs 1693 arasında yürütülen sorgulama ve yargılamalardır. Konu cadılık suçlamasıydı. English Wikipedia’nın derlediği sayılara göre 200’den fazla kişi suçlandı ve 30 kişi suçlu bulundu.

O dönemde Massachusetts’te İngiliz hukuku uygulanıyordu. Bu hukuk cadılığı ölümle cezalandırılan bir suç sayıyordu. Dönemin inancı cadıyı ruhunu şeytana satan kişi olarak tanımlıyordu. Yani suçlama bugün size ne kadar uzak görünürse görünsün, o gün yasal bir dayanağı vardı.

Ölenlerin dökümü şöyledir:

• 19 kişi asıldı. Bunların 14’ü kadın, beşi erkekti.
• Giles Corey, taşlarla ezilerek öldürüldü.
• En az beş kişi hapishanede öldü.

Virginia Üniversitesi arşivi bu saydıklarını toplayıp en az 25 can kaybına ulaşır. Asılanlar arasında kazıkta yakılan yoktur. Salem Witch Museum bunu özellikle vurgular.

Salem cadı mahkemeleri nerede yaşandı?

Olaylar Massachusetts Körfezi Kolonisi’nde geçti. Suçlananlar Salem Town’da, bugün Danvers adıyla bilinen Salem Village’da ve kolonin doğusundaki yaklaşık iki düzine başka yerleşimde yaşıyordu. Yani tek bir köyün hikâyesi değil, bir bölgenin hikâyesidir.

Bugün Salem’e giderseniz birkaç somut durak bulursunuz:

• Peabody Essex Museum: Mahkemelerle doğrudan bağlantılı özgün nesneleri sergiler. Mahkeme belgelerinin dijital kopyalarına da erişim sağlar.
• Salem Witch Trials Memorial: 24 Liberty Street’tedir. 1992 tarihlidir ve 20 granit bankdan oluşur. Her bankta bir kurbanın adı yazar.
• Proctor’s Ledge Anıtı: 19 Temmuz 2017’de, 19 Temmuz 1692’deki beş idamın 325. yıl dönümünde açıldı. 19 kişinin asıldığı yerdir.

Proctor’s Ledge’in konumu uzun süre tartışmalıydı. Gallows Hill Project ekibi, tarihî tanıklıkları ve coğrafi bilgi sistemiyle yapılan görünürlük analizini kullandı. Ocak 2016’da yerin Proctor’s Ledge olduğunu doğruladı.

Bir kasaba cadılığa neden inandı?

Tek bir neden yoktur. Peabody Essex Museum 1692 krizinin arka planında birçok etkeni birlikte sıralar:

• köy ile kent arasındaki çekişme,
• kilise anlaşmazlıkları,
• yönetim değişiklikleri,
• Fransızlar ve Yerli müttefikleriyle çatışmalar,
• çiçek hastalığı,
• aşırı hava koşulları.

Bunları bir de kendi hayatınıza uyarlayın. Savaş haberleri, salgın ve kötü bir kış aynı yıla denk gelirse, insanlar açıklama arar. 1692’de elde bulunan açıklamalardan biri de şeytandı.

Yerel gerginliğin somut bir adı da var. Samuel Parris 1689’da Salem Village’ın papazı oldu. Papaz evinin mülkiyeti de kendisine verildi. Bu durum yerel anlaşmazlıkları büyüttü.

Kriz ise Ocak 1692’de başladı. Salem Witch Museum’a göre dokuz yaşındaki Betty Parris ile 11 yaşındaki Abigail Williams açıklanamayan rahatsızlıklar göstermeye başladı. Cadılık, bu belirtilere getirilen açıklama oldu.

Çavdar mahmuzu kuramı

Belirtileri tıbbi bir nedene bağlayan kuramlar da denendi. Linnda Caporael 1976’da belirtileri çavdar mahmuzu zehirlenmesiyle açıklamayı önerdi. Aynı yıl Spanos ve Gottlieb kanıtların bu açıklamayı desteklemediğini savundu.

UMass sunucusunda PDF’si bulunan Spanos–Gottlieb makalesi bir sonuca varır. Salem’deki belirtiler ve krizin genel seyri, konvülsif ergotizm salgınıyla uyuşmaz. Bu yüzden çavdar mahmuzu kesinleşmiş bir yanıt sayılmaz.

Mahkeme neye dayanarak mahkûm etti?

İlk tutuklama emirleri 29 Şubat 1692’de Tituba, Sarah Good ve Sarah Osborn için çıkarıldı. Sorgular 1 Mart’ta başladı. Tarihçi Margo Burns’e göre yargıçlar John Hathorne ve Jonathan Corwin, Parris’in köleleştirdiği Tituba’dan baskıyla gerçeğe aykırı bir itiraf aldı.

Bu itiraflar sonradan da önemini korudu. Virginia Üniversitesi arşivine göre yaklaşık 50 kişi cadılığı itiraf etti. Bunların çoğu hemen yargılanmaktan kurtulmaya çalışıyordu. İtiraf etmek, dönemin koşullarında bir kaçış yoluydu.

Hayalet kanıtı

Mahkemenin kabul ettiği ‘hayalet kanıtı’, sanığın bedensiz görüntüsünün rüya ya da görü yoluyla insanlara saldırdığına dair tanıklıklardı. Bu tür bir tanıklığı çürütmenin yolu neredeyse yoktu.

Dönemde bu konuda teolojik bir tartışma vardı. Mahkeme, şeytanın bir kişinin görüntüsünü onun izni olmadan kullanamayacağını savunuyordu. Karşı çıkanlar ise masum birinin görüntüsünün de kullanılabileceğini ileri sürüyordu.

Bu konuda akademik bir karşı yorum da var. Wendel D. Craker’ın 1997 tarihli makalesi, hayalet tanıklığının tek başına yargılamaya yettiği anlatısına karşı çıkar. Craker’a göre yalnız bu suçlamayla karşılaşan hiç kimse yargılanmadı. Yani tartışma bugün de tamamen kapanmış değil.

Özel mahkeme

Vali William Phips, cadılık davalarını görmek üzere Oyer ve Terminer özel mahkemesini 27 Mayıs 1692’de kurdu. Mahkemenin ilk davası 2 Haziran’da Bridget Bishop hakkında görüldü. Bishop 10 Haziran’da asıldı.

Asmalar bundan sonra dört tarihte yapıldı: 10 Haziran’da bir, 19 Temmuz’da beş, 19 Ağustos’ta beş ve 22 Eylül 1692’de sekiz kişi. Toplam 19 eder. Giles Corey ise suçlamaya usulen yanıt vermeye zorlanmak için üzerine taşlar yığılarak 19 Eylül’de öldürüldü.

Kısa kronoloji

• 1689: Samuel Parris Salem Village’ın papazı oldu.
• Ocak 1692: Betty Parris ve Abigail Williams’ın rahatsızlıkları başladı.
• 29 Şubat 1692: Tituba, Sarah Good ve Sarah Osborn için tutuklama emirleri çıkarıldı.
• 1 Mart 1692: İlk üç sanığın sorgusu başladı.
• 27 Mayıs 1692: Oyer ve Terminer özel mahkemesi kuruldu.
• 2 Haziran 1692: Bridget Bishop’ın davası görüldü.
• 10 Haziran 1692: Bridget Bishop asıldı.
• 19 Temmuz 1692: Beş kişi asıldı.
• 19 Ağustos 1692: Beş kişi daha asıldı.
• 19 Eylül 1692: Giles Corey taşlarla ezilerek öldürüldü.
• 22 Eylül 1692: Son sekiz asma cezası uygulandı.
• Ekim 1692: Vali Phips özel mahkemeyi kapattı.
• Ocak 1693: Kalan davalar hayalet tanıklığını kabul etmeyen yeni mahkemede görülmeye başlandı.
• Mayıs 1693: Son davalar görüldü.
• 1697: Samuel Sewall ve 12 jüri üyesi özür diledi.
• 1992: Salem Witch Trials Memorial yapıldı.
• Ocak 2016: Proctor’s Ledge’in asma yeri olduğu doğrulandı.
• 19 Temmuz 2017: Proctor’s Ledge Anıtı açıldı.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Bazı ayrıntılar özetlerde yer almaz. Oysa olayın sertliğini en iyi onlar gösterir.

• Rebecca Nurse önce suçsuz bulundu. Ancak William Stoughton jüriyi yeniden değerlendirmeye gönderdi. Karar bu kez suçlu yönünde çıktı ve Nurse 19 Temmuz’da asıldı.
• Dört yaşında bir çocuk tutuklandı. Dorothy Good için 23 Mart 1692’de cadılık şüphesiyle tutuklama emri çıktı. Çocuk ertesi gün annesi Sarah Good ile hapsedildi.
• Suçsuz bulunmak yetmedi. Tituba 1693’te suçsuz bulundu. Hapishane masrafları ödenmediği için hemen salınmadı. Bu borcu karşılayan yeni bir köle sahibine satıldı.
• Darağacının izi yok. Proctor’s Ledge’deki yer radarı incelemesinde insan kalıntısı ya da darağacı yapısının izi bulunmadı. Araştırmacılar idamların muhtemelen bir ağaçtan asılarak yapıldığını değerlendirdi.
• Popüler anlatı tarihe uymuyor. The Crucible anlatısındaki John Proctor–Abigail Williams ilişkisini destekleyen tarihî kanıt yok. Proctor yaklaşık 60, Williams 11 yaşındaydı. Williams, Proctor’ın evinde hizmetçilik de yapmamıştı.

Mahkemeler nasıl sona erdi?

Vali Phips özel mahkemeyi Ekim 1692’de kapattı. Kalan davalar Ocak 1693’te yeni kurulan Superior Court of Judicature önüne geldi.

Bu mahkeme hayalet tanıklıklarını kabul etmedi. Sonuç belirleyici oldu: sanıkların çoğu suçsuz bulundu ve yeni idam gerçekleşmedi. Son davalar Mayıs 1693’te görüldü.

Özür ise daha geç geldi. Yargıç Samuel Sewall ile 12 jüri üyesi 1697’de Salem yargılamalarındaki rollerinden dolayı özür diledi.

Salem cadı mahkemeleri kitap ve PDF: nereden okunur?

Olayın ilk elden belgelerine ulaşmak istiyorsanız iki yol var. Peabody Essex Museum mahkeme belgelerinin dijital kopyalarına erişim sağlar. Virginia Üniversitesi’nin arşivi de çevrimiçi kaynak sunar.

Klasik bir tarih çalışması arıyorsanız Charles W. Upham’ın Salem Witchcraft adlı eseri var. 1867’de Boston’da iki cilt olarak yayımlandı. Pennsylvania Üniversitesi’nin Online Books Page’i bu esere bağlantı verir.

Çavdar mahmuzu tartışmasını okumak isterseniz Spanos ve Gottlieb’ın 1976 tarihli makalesinin PDF’sine UMass sunucusundan ulaşabilirsiniz. Konuyu işleyen filmlere gelince, bunlar kurmaca anlatılardır. Tarihî kayıtla karşılaştırmadan okumayın.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Türkçe Vikipedi — Salem cadı mahkemeleri tr.wikipedia.org
2. University of Virginia — Overview of the Salem Witch Trials salem.lib.virginia.edu
3. English Wikipedia — Salem witch trials en.wikipedia.org
4. Salem Witch Museum — FAQ salemwitchmuseum.com
5. Salem Witch Museum — History & Education salemwitchmuseum.com
6. Peabody Essex Museum — The Salem Witch Trials of 1692 pem.org
7. National Endowment for the Humanities — Records of the Salem Witch Trials neh.gov
8. Science — Ergotism and the Salem Village Witch Trials (UMass PDF) people.umass.edu
9. Cambridge University Press — Spectral Evidence, Non-Spectral Acts of Witchcraft, and Confession at Salem in 1692 cambridge.org
10. University of Virginia — Salem Witch Trials Gallows Hill Project salem.lib.virginia.edu
11. University of Virginia — X Marks the Spot archive.news.virginia.edu
12. JSTOR — Society of Architectural Historians, Salem Witch Trials Memorial jstor.org
13. University of Pennsylvania — The Online Books Page, Salem Witchcraft onlinebooks.library.upenn.edu

Görsel: Salem witch2.jpg — Joseph E., ca. 1837-1914, artist., Public domain