IV. Baudouin, 25 Kasım 1177’de Montgisard’da Selahaddin’in sayıca daha büyük ordusunu sürpriz saldırıyla yendi. Siz bu zaferi açıklayan birlik dağılmasını ve elverişli arazinin rolünü burada öğreneceksiniz. Cüzzam hastası Kudüs kralı, bu başarıyı kazandığında henüz 16 yaşındaydı. [1][3]
Montgisard’da küçük bir kuvvetin kazanması, asker sayılarıyla ilgili başka sorular da doğuruyor. Örneğin, sık aktarılan 375 şövalye sayısı bütün Haçlı ordusunu kapsamıyor. Aşkelon’dan başlayan hareketi izleyerek zaferin nedenlerini, tartışmalı rakamları ve muhtemel savaş alanlarını inceleyebilirsiniz. [2]
Montgisard Muharebesi 1177’de hangi koşullarda başladı?
1177’de IV. Baudouin ile Alsace’lı Philippe, Bizans desteğiyle Mısır’a saldırmayı planladı. Ancak bu plan gerçekleşmedi; Kudüs Krallığı’nın kuvvetleri başka bir sefer nedeniyle azaldı. Philippe, III. Raymond ile kuzey Suriye’deki Harim seferine katılmıştı. [1][2]
Harim’e yönelen kuvvetler, Kudüs Krallığı’nın savunması için kullanılabilecek askerlerin sayısını düşürdü. Dolayısıyla Montgisard öncesindeki durum, yalnızca Baudouin’in yaşı veya hastalığı üzerinden açıklanamaz. Mısır planının gerçekleşmemesi ve kuzeye giden kuvvetler, seferin başlangıç koşullarını oluşturuyordu. [1][2]
Selahaddin, 22 Kasım 1177’de Aşkelon’a ulaştığında Baudouin askerlerini surların içine çekti. Böylece Kudüs kralının küçük kuvveti, Selahaddin’in karşısında Aşkelon surları içinde bulunuyordu. Selahaddin ise bu orduyu ilerleyişini durdurabilecek yeterli bir tehdit olarak görmedi. [1][2]
Selahaddin’in sonraki tercihi, Aşkelon’u geride bırakarak Kudüs yönünde ilerlemek oldu. Ancak Baudouin, Gazze’deki Tapınakçıları kendisine katılmaya çağırdı ve Aşkelon’dan dışarı çıktı. Sahil boyunca ilerleyen kralın hareketi, Montgisard’daki karşılaşmaya uzanan sürecin parçasıydı. [1][2]
Aşkelon’daki geri çekilmeyle Montgisard’daki zafer arasında, bu yüzden birbirini izleyen farklı hareketler bulunur. Baudouin önce surların içine çekilmiş, ardından Tapınakçıları çağırarak sahil boyunca ilerlemiştir. Selahaddin’in küçük orduyu yeterli tehdit saymaması, bu hareketlerle birlikte değerlendirilmelidir. [1][2]
IV. Baudouin Selahaddin Eyyubi’yi nasıl yendi?
Montgisard’daki başarıyı açıklayan somut etkenlerden biri, Selahaddin’in birliklerinin muharebe öncesinde dağılmasıydı. Ramla ve Lydda’ya yönelik saldırılar, Eyyubi kuvvetlerinin dağılmasına yol açmıştı. Haçlı başarısında sürpriz saldırı ve elverişli arazi etkili olsa da çatışmanın ayrıntılı seyri bilinmemektedir. [3]
Bu açıklamada, Selahaddin’in toplam asker sayısıyla karşılaşma öncesindeki birlik dağılımını birlikte düşünmek gerekir. Ramla ve Lydda’ya yönelen saldırılar, kuvvetlerin dağılmasıyla doğrudan bağlantılıydı. Baudouin’in sayıca küçük ordusunun zaferi, bu koşullar içinde anlam kazanır. [1][3]
Siz gündelik hayatta, aynı işi paylaşan bir ekibin farklı noktalara dağıldığını düşünebilirsiniz. Ramla ve Lydda örneğinde olduğu gibi, toplam sayı tek başına dağılımı göstermez. Bu benzetme, Montgisard’daki sayısal üstünlük ile birliklerin bulunduğu durum arasındaki ayrımı somutlaştırır. [3]
Baudouin’in yanında yalnızca kendi adıyla anılan bir asker topluluğu bulunmuyordu. Renaud de Châtillon, İbelinli Baudouin ve Balian, Haçlı kuvvetindeki ileri gelenler arasındaydı. Sidonlu Renaud ile Joscelin de aynı kuvvetin ileri gelenleri arasında sayılır. [3]
Tapınakçıların büyük üstadı Eudes de Saint-Amand da Montgisard Muharebesi’ne katılmıştı. Onun yaklaşık 80 Tapınak şövalyesiyle geldiği aktarılır; bu sayı yaklaşık bir değerdir. Gazze’deki Tapınakçılara yapılan çağrı, Baudouin’in Aşkelon’dan çıkışıyla birlikte anlatılır. [2][3]
Dolayısıyla Montgisard’ın açıklaması, 16 yaşındaki kralın hastalığını tekrarlamakla sınırlı kalamaz. Selahaddin’in dağılan kuvvetleri, Haçlıların sürpriz saldırısı ve elverişli arazi birlikte değerlendirilmelidir. Baudouin’in zaferi, asker sayısının yanında bu koşulları da hesaba katmayı gerektirir. [1][3]
Montgisard’da ordular kaç kişiydi?
Montgisard anlatılarında karşılaşılan 375 sayısı, Surlu William’ın bildirdiği şövalye sayısıdır. Bu rakam, Haçlı ordusundaki piyadeleri kapsayan bir asker toplamı değildir. Dolayısıyla “375 kişi Selahaddin’in ordusunu yendi” cümlesi, sayının kapsamını yanlış aktarır. [2]
Siz 375 rakamıyla karşılaştığınızda, önce bunun hangi askerleri kapsadığını kontrol edebilirsiniz. Şövalye sayısı ile piyadeleri de içeren toplam, aynı şeyi ifade etmez. Eudes de Saint-Amand için aktarılan yaklaşık 80 Tapınak şövalyesi de ayrı değerlendirilmelidir. [2][3]
Haçlı kuvvetlerinin büyüklüğü için yaklaşık 4.500 kişilik tartışmalı tahminler bulunur. Piyadeleri de kapsayan alternatif hesaplar ise toplamı 7.000 kişi olarak verir. Bu iki değer, kesinleşmiş ortak bir asker sayısı gibi sunulamaz. [2]
Selahaddin’in ordusu için de aynı dikkat gerekir; rakamlar tartışmadan bağımsız değildir. Surlu William, Selahaddin’in kuvvetini 26.000 kişi olarak aktarır, fakat bu rakam tartışmalıdır. Tarihçi W. B. Stevenson, William’ın verdiği bu sayıyı abartılı değerlendirir. [2]
Bu nedenle 375 ile 26.000 sayısını karşılaştırmak iki ayrı sorunu birleştirir. İlk rakam yalnızca şövalyeleri kapsar; ikinci rakam ise abartılı bulunmuştur. Sağlam biçimde aktarılabilecek sonuç, Baudouin’in sayıca daha küçük kuvvetle kazanmış olmasıdır. [1][2]
Kayıplar konusunda da sayıyı bildiren kişinin adını korumak, aktarımın niteliğini açıklaştırır. Hospitalier büyük üstadı Roger de Moulins, Haçlı kayıplarını 1.100 ölü olarak bildirdi. Aynı aktarımda yaralı sayısı 750 kişidir; bunlar onun bildirdiği rakamlardır. [2]
Montgisard Muharebesi nerede oldu?
Montgisard’ın tam konumu için Tel Gezer ve Tell es-Safi seçenekleri tartışılır. Tel Gezer, savaş alanını belirlemeye yönelik kuramlardan biri olarak sunulur. Malcolm Barber ve İmadeddin el-İsfahani’nin anlatısı ise Tell es-Safi seçeneğini destekler. [2]
Bu iki yer adını, aynı kesinlikle doğrulanmış tek bir konum gibi kullanmamak gerekir. Montgisard’ın yerini anlatırken Tel Gezer kuramıyla Tell es-Safi seçeneği arasındaki ayrım korunmalıdır. Böylece savaşın nerede gerçekleştiği sorusu, tartışmalı niteliğiyle birlikte yanıtlanmış olur. [2]
Ramla adı da bugünkü haritaya doğrudan aktarılırken benzer bir dikkat gerektirir. Ortaçağ anlatılarında Ramla, yalnızca kent merkezini değil, geniş bir bölgeyi de belirtebilir. Bu nedenle bugünkü Ramla kent merkezi, savaş alanıyla doğrudan özdeşleştirilemez. [2]
Siz bir gezi rotası hazırlarken, Ramla adını kesin savaş alanı işareti saymamalısınız. Tel Gezer ve Tell es-Safi arasındaki tartışma, haritadaki tercihi doğrudan etkiler. Ramla’nın bölgesel kullanımı da modern kent merkezine dayanarak sonuç çıkarmayı engeller. [2]
Aşkelon, Gazze, Ramla ve Lydda ise seferin farklı hareketleriyle bağlantılı yerlerdir. Baudouin Aşkelon’dan çıkmış, Gazze’deki Tapınakçıları çağırmış; Selahaddin’in birlikleri Ramla ve Lydda’ya saldırmıştır. Bu yerlerin her biri, savaş alanının kesin konumundan ayrı değerlendirilmelidir. [2][3]
Kısa kronoloji
Montgisard’ı izleyen gelişmeler, 1177’de kazanılan zaferin kalıcı üstünlük sağlamadığını açıkça gösterir. Aşağıdaki kronoloji, sefer hazırlığından Larivière’in tablosuna uzanan farklı tarihleri birlikte sunar. [1][2]
- 1177 Baudouin ile Philippe’in Bizans destekli Mısır seferi planı gerçekleşmedi. [1]
- 22 Kasım 1177 Selahaddin Aşkelon’a ulaştı; Baudouin kuvvetlerini surların içine çekti. [2]
- 25 Kasım 1177 Baudouin’in kuvvetleri Montgisard’da Selahaddin’in ordusunu bozguna uğrattı. [1]
- 1179 Selahaddin, Marj Ayyun’da Kudüs Krallığı kuvvetlerini yendi. [1]
- 1187 Selahaddin, Hıttin zaferinin ardından Kudüs’ü ele geçirdi. [1]
- 1842–1844 Charles-Philippe Larivière, Montgisard Muharebesi’ni konu alan tablosunu yaptı. [2]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Kronikçi Ralph de Diceto, Selahaddin’in hızlı bir deveye binerek esaretten kurtulduğunu anlatır. Bu ayrıntıyı, Diceto’nun aktardığı bir anlatı olarak okumak ve öyle aktarmak gerekir. Deveyle kaçış öyküsünün yanında anlatıcının adını vermek, iddianın kime ait olduğunu açıklar. [3]
Baudouin, zaferi anmak amacıyla savaş alanında bir Benedikten manastırı da yaptırdı. Manastır, yortusu muharebe günü olan 25 Kasım’a denk gelen Azize Katerina’ya adanmıştı. Böylece zaferin tarihi ile manastırın adandığı azizenin yortusu arasında bağlantı kurulmuştu. [2]
Montgisard’ı resmeden Charles-Philippe Larivière’in tablosu ise muharebeden altı yüzyıldan fazla sonra üretildi. Eserin yapım tarihi 1842–1844 olduğundan, tabloyu 1177’den kalmış görsel tanıklık sayamayız. Resimdeki ayrıntıları değerlendirirken, savaşın tarihiyle eserin üretim tarihini ayrı tutmak gerekir. [2]
TU Dresden, Larivière’in tablosundaki kutu biçimli kutsal emanet mahfazasını ayrıca tartışır. Bu değerlendirme, uzaktan görülebilen haç biçimli bir mahfaza olasılığını savunur. Dolayısıyla tabloda görülen kutu biçimi, savaşta kullanılan mahfazanın kesin biçimi olarak sunulmamalıdır. [3]
Azize Katerina manastırı ile Larivière’in tablosu, Montgisard zaferinin anılmasıyla bağlantılı iki örnektir. Ancak manastır Baudouin’in zaferi anma girişimiyken, tablo 1842–1844 yıllarında yapılmıştır. Bu tarih farkı, iki örneğin Montgisard’la kurduğu ilişkinin de farklı olduğunu gösterir. [2]
Montgisard zaferi neden kalıcı üstünlük sağlamadı?
Montgisard’da Selahaddin’i yenen Baudouin’in başarısı, sonraki karşılaşmaların sonucunu belirleyen kalıcı üstünlük sağlamadı. Selahaddin, iki yıl sonra, 1179’da Marj Ayyun’da Kudüs Krallığı kuvvetlerini yendi. Dolayısıyla 1177’deki sonuçla 1179’daki sonucu birbirinden ayırarak değerlendirmek gerekir. [1]
1187’de Selahaddin’in Hıttin’i kazanması ve Kudüs’ü ele geçirmesi de bu sınırı gösterir. Montgisard, Kudüs Krallığı’nın kazandığı bir muharebeydi; sonraki gelişmelerin tamamını açıklayan sonuç değildi. Baudouin’in zaferini anlatırken Marj Ayyun ve Hıttin’i hatırlamak, olayların sırasını korur. [1]
1177’deki yenilgi ile 1187’deki zafer, Selahaddin’in farklı tarihlerde aldığı iki ayrı sonuçtur. Montgisard’daki dağınık birlikler ve sürpriz saldırı, o muharebenin başarısını açıklayan etkenlerdir. Bu etkenleri sonraki bütün karşılaşmalara taşımadan değerlendirmek, Montgisard’ı kendi koşulları içinde anlamayı sağlar. [1][3]
Sık sorulan sorular
Montgisard Muharebesi’ni kim, ne zaman kazandı?
IV. Baudouin, 25 Kasım 1177’de Montgisard’da Selahaddin Eyyubi’nin ordusunu yenilgiye uğrattı. Kudüs kralı, zafer sırasında 16 yaşındaydı ve cüzzam hastasıydı.
Montgisard Muharebesi filmi var mı?
2005 yapımı Cennetin Krallığı, Montgisard’ı göstermez; Baudouin’in 16 yaşında Selahaddin’i yenmesine atıf yapar.
Baudouin gerçekten yalnızca 375 askerle mi kazandı?
Surlu William’ın verdiği 375 sayısı, bütün orduyu değil, yalnızca şövalyeleri ifade eder. Haçlıların toplamı için yaklaşık 4.500 ve piyadeler dahil 7.000 kişilik tartışmalı hesaplar bulunur.
Montgisard Muharebesi’nin yeri kesin olarak biliniyor mu?
Savaş alanı için Tel Gezer kuramı ile Tell es-Safi seçeneği bulunur. Ortaçağdaki Ramla adı geniş bir bölgeyi belirtebildiğinden, bugünkü kent merkeziyle doğrudan eşleştirilemez.
Montgisard’dan sonra Selahaddin bir daha kazanabildi mi?
Selahaddin, Montgisard yenilgisinden iki yıl sonra, 1179’da Marj Ayyun’da Kudüs Krallığı kuvvetlerini yendi. Ardından 1187’de Hıttin’i kazandı ve Kudüs’ü ele geçirdi.
Kaynaklar
- Vikipedi — Montgisard Muharebesi tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Battle of Montgisard en.wikipedia.org
- TU Dresden — Templerlexikon, Montgisard tu-dresden.de
Görsel: Schlacht von Montgisard 2.jpg — Charles-Philippe Larivière, Public domain
