Heykeli bulan çiftçi, 8 Nisan 1820’de Milos Adası’nda toprağı kazarken bugün dünyanın en tanınmış kolsuz heykelini çıkardı. Çıkardığı anda da kolları yoktu. Bu yazıda heykelin kimi temsil ettiğini, kolların neden eksik olduğunu ve kimin yaptığı sorusunun neden yanıtsız kaldığını öğreneceksiniz.
Paris’e gidip Louvre’a girdiyseniz kalabalığın nereye aktığını fark etmişsinizdir. Okulda gördüğünüz fotoğraf, müzede karşınıza çıkan mermerle aynı eserdir: 204 santimetre yüksekliğinde bir kadın figürü. Aşağıda, bu heykelle ilgili en çok sorulan soruları sırayla ve kaynaklarıyla yanıtlıyoruz.
Milo Venüsü nedir?
Milo Venüsü, Helenistik döneme ait bir Antik Yunan mermer heykelidir. Üst gövdesi çıplak, alt gövdesi kumaşla örtülüdür. Louvre’un eser kataloğu heykeli MÖ 150–125 arasına tarihler.
Heykel, Paros Adası’nın lychnites adı verilen mermerinden yapılmıştır. İki ana mermer parçası kalça hizasında birleştirilmiştir. Yani karşınızdaki figür tek bir blok değil, birbirine eklenmiş parçalardan oluşur.
Adındaki “Milo”, heykelin 1820’de bulunduğu Yunan adası Milos’tan gelir. Melos ise adanın antik adıdır. Bu yüzden “Venus de Milo” ve “Aphrodite of Melos” aynı eseri anlatır.
Yaygın kimliklendirmeye göre heykel, Romalıların Venüs dediği Yunan aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit’i temsil eder. Alternatif bir kuram figürün Amphitrite olduğunu söyler. Amphitrite, Milos’ta özellikle tapınılan bir deniz tanrıçasıdır. Louvre ise yarı çıplaklığın ve takıların Afrodit yorumunu güçlendirdiğini belirtir.
Milo Venüsü’nü kim yaptı?
Kesin bir yanıt yok. Sanatçı sorusu, heykelle birlikte bulunan ve sonradan kaybolan yazıtlı bir taş bloğa dayanıyor.
Bu blok, Menderes Antiokheiası’ndan bir heykeltıraşı adlandırıyordu. Alexandros’a atıf kuramı buradan doğdu.
Ama işin bir de karşı tarafı var. Rachel Kousser ve Jean-Luc Martinez, kayıp yazıtın heykele bağlantısını sorgular. Yazıt kayıp olduğundan bu bağlantı kesinleştirilemez. Dolayısıyla “Milo Venüsü’nü Alexandros yaptı” cümlesi, kanıtı elimizde olmayan bir varsayımdır.
Milo Venüsü’nün kolları nerede?
Heykelin sol kolu, sağ kolunun büyük bölümü ve sol ayağı eksiktir. Peki bu parçalar bulunduktan sonra mı kayboldu? Hayır. Olivier Voutier’nin keşif çizimi, heykelin topraktan çıkarıldığında kollarının zaten eksik olduğunu gösterir.
Bir dönem şu anlatı dolaştı: Fransız denizcilerle adalılar heykel yüzünden çatıştı ve kollar o sırada kırıldı. Louvre küratörü Félix Ravaisson bu iddiayı 1877’de reddetti. Tanıklıklara ve diplomatik yazışmalara dayandı.
Louvre da kayıp kolların bulunmadığını belirtir. Keşif alanından kol parçaları çıktığı doğrudur. Ancak Louvre, bu parçaların ve meyve tutan elin aynı esere ait olmayabileceğini vurgular.
Bir mağazada kırık bir fincanın kulpunu bulduğunuzu düşünün. Kulbun o fincana ait olduğunu kanıtlamadan yapıştırmazsınız. Müze de aynı ihtiyatla davranıyor.
Kollar nasıl duruyordu: elma mı, kalkan mı?
Elma kuramı, heykelin yakınında bulunan elma tutan mermer ele dayanır. Louvre aynı zamanda sol bacağın konumundan hareketle kalkan tutma olasılığını da sunar. Yani müzenin kendi sayfaları tek bir yanıt dayatmıyor.
2010 analizlerini yorumlayan iki isim farklı sonuçlara vardı. Jean-Luc Martinez, elma tutan elin heykele ait olduğunu savunur. Marianne Hamiaux ise kalkan tutan bir Afrodit rekonstrüksiyonunu ileri sürer.
Kollar tamamlansa heykel nasıl görünürdü? Louvre’a girişinde eksik kolları tamamlama düşüncesi gündeme geldi. Eserin niteliğini değiştirmemek için bu düşünceden vazgeçildi. Bugün gördüğünüz kolsuz hâl, bilinçli bir tercihtir.
Kolların bağlantı izleri de ipucu verir. Sol omuzdaki yuva, kayıp sol kolun ayrı bir parça olarak takıldığını gösterir. Heykeldeki delikler ise başında bir diadem, sağ kolunda bronz bir bilezik bulunduğuna işaret eder.
Milo Venüsü’nün hikâyesi: bulunuştan Louvre’a
Heykel 8 Nisan 1820’de, o sırada Osmanlı yönetimindeki Milos Adası’nda bir Yunan çiftçi tarafından bulundu. Louvre’un keşif dosyası çiftçiyi Yorgos adıyla kaydeder. Fransız denizci Olivier Voutier keşfe tanık oldu ve çiftçiyi kazmaya devam etmesi için teşvik etti.
Haber hızla yayıldı. Louis Brest ve Jules Dumont d’Urville’in ilettiği haberler, Fransa’nın İstanbul büyükelçisi Marquis de Rivière’in heykeli satın almasına yol açtı. Heykel böylece adadan Fransa’ya uzanan yola çıktı.
Marquis de Rivière heykeli 1 Mart 1821’de XVIII. Louis’ye sundu. Kral da eseri Louvre’a bağışladı. Aradan iki yüzyıldan fazla geçti ve heykel hâlâ aynı müzede.
Milo Venüsü nerede, Louvre’da nasıl görülür?
Heykel Paris’teki Louvre Müzesi’nde durur. Louvre’un güncel eser kaydına göre Sully Kanadı’nın 0. katındaki 345 numaralı salonda sergilenir. Louvre envanterinde Ma 399 numarasıyla kayıtlıdır ve mülkiyeti Fransız devletine aittir.
Paris’e gidecekseniz salon numarasını önceden not edin. Müze devasa bir yapı. Sully Kanadı’nda 0. kata yönelirseniz zaman kaybetmezsiniz.
Anna Martinotta’nın yürüttüğü son büyük temizlik ve restorasyon çalışması Kasım 2009 ile Nisan 2010 arasında gerçekleştirildi.
Kısa kronoloji
- MÖ 150–125 Louvre kataloğuna göre heykelin yapım aralığı
- 8 Nisan 1820 Heykel, Osmanlı yönetimindeki Milos Adası’nda bulundu
- 1 Mart 1821 Marquis de Rivière heykeli XVIII. Louis’ye sundu; kral Louvre’a bağışladı
- 1877 Félix Ravaisson, kolların keşiften sonraki çatışmada kırıldığı anlatısını reddetti
- Kasım 2009–Nisan 2010 Anna Martinotta yönetiminde son büyük temizlik ve restorasyon
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
İlk ayrıntı, 2009–2010 restorasyonundan geliyor. Sağ göğsün altındaki alçı dolgunun içinden küçük bir kâğıt çıktı. Kâğıt, dolgunun 1936’da yapıldığını belirtiyordu. Yani heykelin üzerinde, restorasyondan yaklaşık yetmiş yıl önce eklenmiş bir onarım izi vardı.
İkinci ayrıntı burun ve saçla ilgili. Heykelin burun ucu alçıyla tamamlanmış, saç topuzu ise yeniden yapıştırılmıştır. Siz fotoğrafta “kusursuz” görünen yüzü müzede yakından incelerseniz bu onarımları ayırt edebilirsiniz.
Üçüncü ayrıntı ayakla ilgili. 2010 restorasyonunda, 19. yüzyılda hazırlanıp sonradan çıkarılmış alçı sol ayağın yeniden takılması değerlendirildi. Bu öneri reddedildi. Eksik ayak, eksik kollar gibi olduğu hâliyle bırakıldı.
Dördüncü ayrıntı, bağlantı yuvaları. Sol omuzdaki yuva ile heykeldeki delikler, figürün bugün göremediğimiz takılar ve eklentiler taşıdığını gösterir. Diadem ve bronz bilezik, mermerde iz bıraktı ama kendileri günümüze ulaşmadı.
Sık sorulan sorular
Milo Venüsü’nün kolları gerçekten kırıldı mı?
Voutier’nin keşif çizimi, heykel topraktan çıkarıldığında kolların zaten eksik olduğunu gösterir. 1820’deki çatışmada kırıldıkları iddiasını Félix Ravaisson 1877’de reddetti.
Milo Venüsü’nü kim yaptı?
Kesin bir sanatçı adı yoktur. Menderes Antiokheiası’ndan Alexandros’a atıf, kayıp bir yazıtlı bloğa dayanır. Bu bloğun heykelle bağlantısı sorgulanır ve blok kayıp olduğu için doğrulanamaz.
Milo Venüsü şu an nerede?
Heykel Paris’teki Louvre Müzesi’nde, Sully Kanadı’nın 0. katındaki 345 numaralı salonda sergilenir. Envanter numarası Ma 399’dur ve mülkiyeti Fransız devletine aittir.
Milo Venüsü kimi temsil ediyor?
Yaygın kimliklendirmeye göre Afrodit’i, yani Romalıların Venüs dediği tanrıçayı temsil eder. Alternatif kuram, figürün Milos’ta tapınılan deniz tanrıçası Amphitrite olduğunu öne sürer.
Kaynaklar
- Wikipedia — Venus de Milo en.wikipedia.org
- Louvre — Un idéal de beauté grecque louvre.fr
- Louvre Collections — Vénus de Milo collections.louvre.fr
- Louvre — Vénus de Milo, Dossier documentaire, sayfa 6 mini-site.louvre.fr
- Louvre — A welcome newcomer to the Louvre louvre.fr
Görsel: Venus de Milo Louvre Ma399 n4.jpg — Unknown artistUnknown artist, Public domain
