Marcus Aurelius kimdir? Kendime Düşünceler ve imparator

Marcus Aurelius’un 424 santimetrelik bronz atlı heykeli, bugün Roma’daki Capitoline Müzeleri’nde sergileniyor. Siz bu yazıda imparatorun yaşamını, Kendime Düşünceler’i ve Roma’daki izlerini birlikte tanıyacaksınız. [7]

Stoacı filozof Marcus Aurelius, 161–180 yılları arasında Roma imparatoru olarak hüküm sürdü. Kişisel notlarında ise kendi ahlaki gelişimi için Stoacı ilkeleri kendisine hatırlattı. Kendime Düşünceler’i gündelik davranışlarınızla ilişkilendirirken, eserin bu yazılış amacını aklınızda tutabilirsiniz. [1][4]

Marcus Aurelius kimdir, nasıl imparator oldu?

Marcus Aurelius, 26 Nisan 121 tarihinde Roma şehrinde dünyaya geldi. İmparator olduğunda, Roma’yı yöneten Nerva-Antoninus Hanedanı’nın bir üyesi olarak tahta çıktı. Filozof imparator ifadesi, onun hem hükümdarlığını hem Stoacı yaklaşımını birlikte anlatır. [1]

İmparatorluğa uzanan yolunda, Hadrianus’un veraset düzenlemesi kapsamında gerçekleşen evlat edinilme belirleyiciydi. Antoninus Pius, 138’de Marcus’u ve geleceğin imparatoru Lucius Verus’u evlat edindi. Marcus Aurelius, daha sonra Antoninus Pius’un kızı Genç Faustina ile 145’te evlendi. [1]

Marcus Aurelius, imparatorluğu 161–169 yılları arasında Lucius Verus ile birlikte yönetti. Dolayısıyla hükümdarlığının başlangıcını anlamak için Lucius Verus’un ortaklığını da hatırlamak gerekir. Bu ortak yönetim, onun imparatorluk yaşamının tarihleri açıkça belirlenebilen dönemlerinden biridir. [2]

Marcus Aurelius’un hükümdarlığında, Tuna sınırındaki Markoman Savaşları askerî faaliyetlerinin bir bölümünü oluşturdu. İmparator bu savaşlarda Markomanlar, Quadiler ve Sarmat Iazyglerle mücadele etti. Aynı dönemdeki Antoninus salgını ise 165 veya 166’da Mezopotamya’da başladı. [1][2]

Marcus Aurelius, oğlu Commodus’u 177 yılında kendisine ortak imparator yaptı. Commodus, babasının 180’deki ölümünün ardından Roma’nın tek hükümdarı olarak yönetimi devraldı. Marcus’un hayatını okurken, kişisel düşüncelerini bu hükümdarlık çizelgesiyle birlikte değerlendirebilirsiniz. [2]

Kısa kronoloji

Marcus Aurelius’un yaşamı ile eserinin sonraki yolculuğu, aşağıdaki tarihler üzerinden izlenebilir. Çizelgede hükümdarlık olaylarının yanında, Kendime Düşünceler’in basımı ve heykelinin sergilenmesi de bulunuyor. [1][2][3][7][8]

1. MS 121 Marcus Aurelius, 26 Nisan’da Roma’da doğdu.
2. MS 138 Antoninus Pius, Marcus’u ve Lucius Verus’u evlat edindi.
3. MS 145 Marcus Aurelius, Genç Faustina ile evlendi.
4. MS 161 Lucius Verus ile birlikte Roma imparatoru oldu.
5. MS 165 veya 166 Antoninus salgını Mezopotamya’da başladı.
6. MS 169 Marcus Aurelius’un Lucius Verus ile ortak yönetimi sona erdi.
7. MS 177 Marcus Aurelius’un oğlu Commodus ortak imparator oldu.
8. MS 180 Marcus Aurelius, 17 Mart’ta öldü; Commodus tek hükümdar oldu.
9. 1538 Atlı heykel, Lateran’dan Roma’daki Capitol Tepesi’ne taşındı.
10. 1558–1559 Kendime Düşünceler’in ilk basılı edisyonu Zürih’te yayımlandı.
11. 1997 Atlı heykelin kopyası Piazza del Campidoglio’ya yerleştirildi.
12. 2005 Özgün heykel, müzedeki Marcus Aurelius Eksedrası’nda sergilenmeye başladı.

Özellikle 161, 177 ve 180 tarihleri, imparatorluk yönetimindeki değişimleri takip etmeyi kolaylaştırır. İlk tarih Lucius Verus’la ortaklığı, sonraki tarihler ise Commodus’un yükselişini gösterir. Böylece Marcus Aurelius’un hükümdarlığını, yönetimi paylaştığı isimlerle birlikte okuyabilirsiniz. [2]

Marcus Aurelius Kendime Düşünceler kitabında ne anlatır?

Türkçede Kendime Düşünceler adıyla tanınan eser, İngilizcede Meditations olarak bilinir. Marcus Aurelius’un Koine Yunancasıyla yazdığı kişisel notlar, günümüzde 12 kitap halinde düzenlenmiştir. Yunanca Ta eis heauton adı da kişinin kendisine yönelik yazılarını ifade eder. [1][3]

Stanford Felsefe Ansiklopedisi, eserin yazılış amacını Marcus’un kendi ahlaki gelişimiyle açıklar. Marcus Aurelius, Stoacı ilkeleri kendisine hatırlatmak için bu düşünceleri kaleme aldı. Siz okurken, öğütlerin öncelikle yazarın kendi davranışlarına yöneldiğini dikkate alabilirsiniz. [4]

Kendime Düşünceler’in en azından bir bölümü, askerî seferlerinin son yıllarında yazıldı. Bu bilgi, kişisel hatırlatmaların Marcus Aurelius’un hükümdarlık faaliyetleriyle aynı yaşamda buluştuğunu gösterir. Ancak bütün eseri tek bir seferin veya yerin ürünü saymamak gerekir. [4]

Marcus Aurelius’un Stoacı yaklaşımında yalnız erdem iyi, yalnız ahlaki kötülük kötü sayılır. Servet gibi dış koşullar ise bu anlayışta mutluluğun belirleyicisi değildir. Buradaki ayrım, iyi yaşamı değerlendirirken ahlaki davranışa verilen ağırlığı anlamanızı sağlar. [4]

Gündelik hayatla bağlantıyı, Marcus Aurelius’un servet ile erdem arasında kurduğu ayrımdan düşünebilirsiniz. Örneğin bir alışveriş kararında, sahip olacaklarınızla nasıl davranacağınızı ayrı ayrı değerlendirin. Bu okuma alıştırması, eserin ahlaki gelişim amacını kendi kararlarınıza bağlamanın bir yoludur. [4]

Kendime Düşünceler’in birinci kitabında Marcus Aurelius, öğretmenlerine yönelik teşekkürlere de yer verir. Stoacı öğretmenleri Rusticus, Apollonius ve Sextus, burada teşekkür ettiği isimler arasındadır. Bu bölüm, kişisel gelişim anlatısında öğretmenlerin de somut bir yer tuttuğunu gösterir. [4]

Marcus Aurelius sözleri nasıl okunmalı?

Marcus Aurelius’un düşüncelerine yaklaşırken, bölüm numarası verilen ifadeler üzerinden ilerlemek yararlıdır. Kendime Düşünceler 10.16, iyi insan olmakla ilgili öğüdünün metindeki yerini açıkça gösterir. Bu bölüm, düşünceyi yalnızca paylaşılabilir bir cümle olarak okumamanıza yardımcı olabilir. [5]

Marcus Aurelius, 10.16’da iyi insanın nasıl olması gerektiğini tartışmayı bırakmayı öğütler. Ardından, kişinin iyi insan olması gerektiğini vurgulayarak dikkati davranışa yöneltir. Buradaki anlatım Türkçeye anlamıyla aktarılmıştır; birebir Türkçe alıntı olarak sunulmamaktadır. [5]

Siz 10.16’daki öğüdü, gündelik bir anlaşmazlıkta kendi davranışınızı değerlendirmek için kullanabilirsiniz. Örneğin bir tartışmanın ardından, iyi davranışı açıklamakla o davranışı göstermek arasındaki mesafeyi düşünün. Bu örnek, Marcus Aurelius’un öğüdüyle kurulabilecek gündelik bir okuma bağlantısıdır. [5]

Kendime Düşünceler 1.5 ise eğitmeninden öğrendiklerini, gladyatör dövüşleri üzerinden somut biçimde anlatır. Marcus Aurelius, Parmularius veya Scutarius tarafını tutmamayı öğrendiğini bu bölümde belirtir. Dolayısıyla gladyatörlerle ilgili bu ifade, onun eğitimi hakkındaki kişisel hatırlatmalarından biridir. [9]

Marcus Aurelius kitapları ve Kendime Düşünceler PDF

Marcus Aurelius kitapları aramasında karşılaşılan Kendime Düşünceler, 12 kitap halinde düzenlenmiştir. Buradaki kitap sözcüğü, aynı eserin bölümlerini anlatan düzenlemeye işaret eder. Dolayısıyla bu bilgi, Marcus Aurelius’un birbirinden bağımsız 12 eser yazdığı anlamına gelmez. [3]

Marcus Aurelius’tan Kendime Düşünceler dışında fermanlar ve resmî mektuplar da günümüze ulaşmıştır. Retorik öğretmeni Fronto ile yaptığı özel yazışmalar da korunmuş metinler arasındadır. Bu yazışmalar, kişisel notlarının yanında inceleyebileceğiniz başka bir yazılı malzeme oluşturur. [4]

Kendime Düşünceler PDF arayanlar için ABD Kongre Kütüphanesi somut bir dijital nüsha sunar. George Long çevirisiyle Chicago’da yayımlanan 1882 baskısına, PDF seçeneğiyle erişmek mümkündür. Bu nüsha, eseri İngilizce okumak isteyen okurların başvurabileceği bir seçenektir. [6]

Siz İngilizce metin arıyorsanız, katalogdaki George Long ve 1882 bilgilerini kontrol edebilirsiniz. Türkçe Kendime Düşünceler adıyla İngilizce Meditations adı arasındaki bağlantıyı da hatırlayın. Böylece dijital kayıtta hangi esere ve hangi çeviriye baktığınızı ayırt edebilirsiniz. [1][6]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Marcus Aurelius’un yirmili yaşlarından kalan yazışmalarında, beklenmedik konularda retorik alıştırmaları bulunur. Uykuya, dumana ve toza övgü niteliğindeki bu metinler, yazı çalışmalarının örnekleridir. Fronto ile yazışmaları, filozof imparatorun retorik eğitimiyle ilgilenenler için de incelenebilir. [4]

Kendime Düşünceler 1.14’te Marcus Aurelius, cumhuriyetçi figürleri de saygıyla anar. Brutus, Cato, Thrasea ve Helvidius, bu bölümde adı geçen kişiler arasındadır. Bir imparatorun kişisel notlarında bu isimleri anması, metnin dikkat çekici somut ayrıntılarındandır. [4]

Kendime Düşünceler’in ilk basılı edisyonu, 1558–1559 yıllarında Zürih’te okurla buluştu. Wilhelm Xylander’in hazırladığı bu yayında, Yunanca metin ve Latince çeviri birlikte bulunuyordu. Eserin yazıldığı dil ile basılı yayındaki çeviri dilini böylece ayırabilirsiniz. [3]

İlk baskıda kullanılan Codex Palatinus el yazması bugün kayıp durumdadır. Metnin diğer temel tanığı, Vatikan Kütüphanesi’nde bulunan 14. yüzyıl Codex Vaticanus 1950’dir. Bu iki el yazmasının durumu, Kendime Düşünceler’in aktarım tarihindeki somut ayrıntılardandır. [3]

Roma’daki Piazza del Campidoglio’da 1997’den beri duran atlı heykel, özgün eserin kopyasıdır. Özgün bronz heykel, 2005’ten beri müzedeki Marcus Aurelius Eksedrası’nda sergilenir. Roma gezinizde meydandaki kopyayla müzedeki özgün eseri bu bilgiyle ayırt edebilirsiniz. [8]

Marcus Aurelius nerede yaşadı, mezarı nerede?

Marcus Aurelius’un hayatındaki başlangıç noktası, 121 yılında doğduğu Roma şehridir. Hükümdarlık yaşamının askerî tarafını ise Tuna sınırında yürüttüğü Markoman Savaşları gösterir. Bu nedenle yaşam öyküsünü yalnızca Roma’daki mekânlar üzerinden okumak eksik kalır. [1]

Marcus Aurelius, 17 Mart 180 tarihinde, 58 yaşındayken yaşamını yitirdi. Ölüm yeri konusunda Vindobona ve Sirmium çevresini gösteren farklı görüşler vardır. Vindobona bugünkü Viyana’dadır; Sirmium ise bugünkü Sremska Mitrovica yakınında bulunur. [2]

Marcus Aurelius’un külleri, ölümünün ardından Roma’daki Hadrianus Mozolesi’ne götürüldü ve buraya yerleştirildi. Bugün Castel Sant’Angelo olarak bilinen yapı, mezarı sorusunun ilişkili olduğu yerdir. Külleri, 410 yılındaki Vizigot yağmasına kadar bu mozolede kalmaya devam etti. [2]

Roma’da Marcus Aurelius’u izlemek için, özgün atlı heykelinin bulunduğu müzeyi de değerlendirebilirsiniz. Eser, Capitoline Müzeleri’nin Palazzo dei Conservatori binasında sergilenir ve 424 santimetre yüksekliğindedir. Bu ölçü, heykelin boyutlarını ziyaret öncesinde zihninizde canlandırmanıza yardımcı olabilir. [7]

Atlı heykel, Papa III. Paulus’un emriyle 1538’de Lateran’dan Capitol Tepesi’ne taşındı. Dikiliş tarihi için müze, 176’daki zafer kutlamalarını veya 180’in hemen sonrasını önerir. Bunlar olası tarihlerdir; heykelin dikilişini kesin bir yıla bağlamak doğru olmaz. [7]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Marcus Aurelius tr.wikipedia.org
2. Wikipedia — Marcus Aurelius en.wikipedia.org
3. Wikipedia — Meditations en.wikipedia.org
4. Stanford Encyclopedia of Philosophy — Marcus Aurelius plato.stanford.edu
5. MIT Internet Classics Archive — The Meditations, Book Ten classics.mit.edu
6. Library of Congress — Meditations of Marcus Aurelius Antoninus loc.gov
7. Musei Capitolini — Equestrian statue of Marcus Aurelius museicapitolini.org
8. Musei Capitolini — Copy of Marcus Aurelius capitolini.info
9. MIT Internet Classics Archive — The Meditations, Book One classics.mit.edu

Görsel: Rome Capitoline Marcus Aurelius statue original.jpg — Nicholas Hartmann, CC BY-SA 4.0