İstanbul’un Fethi 1453: 53 Günlük Kuşatma Gün Gün Ne Oldu?

İmparatorun emriyle 2 Nisan 1453’te Haliç’in girişine bir zincir gerildi. Dört gün sonra II. Mehmed’in ordusu surların önünde kuşatmayı başlattı. Bu yazıda 6 Nisan’dan 29 Mayıs’a kadar hangi gün ne olduğunu kaynaklı biçimde okuyacaksınız.

Kronolojiyi Türk Tarih Kurumu’nun Uzunçarşılı’ya dayanan anlatısı, TRT’nin interaktif fetih sayfası ve Vikipedi maddeleriyle kurduk. Burada yalnızca kaynaklarda tarihlenen olaylar var. Bugün Edirnekapı, Topkapı ya da Kasımpaşa’dan geçiyorsanız, aşağıdaki günlerin tam o semtlerde yaşandığını bilerek yürüyebilirsiniz.

İstanbul’un Fethi nedir, ne zaman oldu?

İstanbul’un Fethi, II. Mehmed’in 6 Nisan 1453’te başlattığı kuşatmanın 29 Mayıs 1453 Salı günü Osmanlı zaferiyle bitmesidir. Türk Dünyası Ansiklopedisi iki tarihi de bu şekilde verir. Şehrin alınması Bizans devletini sona erdirdi. Bizans ve Hristiyanlık Müzesi’nin ifadesiyle Bizans kültürü ise Ortodoks Kilisesi çevresinde yaşamayı sürdürdü.

Bu olayı 1204 ile karıştırmamak gerekir. Nisan 1204’te şehri ele geçirip yağmalayanlar Dördüncü Haçlı Seferi kuvvetleriydi. O olay 1453’teki Osmanlı fethinden tamamen ayrıdır. İki tarihi aynı cümlede görürseniz, farklı orduları ve farklı yüzyılları anlatıyor demektir.

Kuşatmadan önce ne hazırlandı?

II. Mehmed 1452’de Anadolu Hisarı’nın karşısına Rumeli Hisarı’nı yaptırdı. Amaç Karadeniz’den İstanbul’a ulaşan ikmal yolunu denetlemekti. Boğaz’da vapurla geçerken gördüğünüz o hisar, kuşatmadan bir yıl önceki hazırlığın kendisidir.

Savunma tarafı da boş durmadı. Cenevizli Giovanni Giustiniani Ocak 1453’te 700 askerle şehre geldi. Kara surlarının savunmasını o üstlendi. 2 Nisan’da ise imparatorun emriyle Haliç girişine zincir gerildi.

Sultan 23 Mart 1453’te Edirne’den yola çıktı. 5 Nisan’da surların önüne ulaştı. Ertesi gün, 6 Nisan’da kuşatma resmen başladı.

Nisan 1453: Toplar, ilk hücum ve karadan yürüyen gemiler

Uzunçarşılı’nın kronolojisine göre kuşatma düzeni 11 Nisan’da tamamlandı. Büyük toplarla bombardıman 12 Nisan’da başladı. Yani ilk günler yerleşme ve tertibatla geçti, top sesi sonra geldi.

İlk büyük kara hücumu 18 Nisan gecesi yapıldı. Yaklaşık dört saat sürdü ve püskürtüldü. 20 Nisan’da bu kez denizden bir gelişme oldu. Üç Ceneviz ve bir Bizans gemisinden oluşan yardım filosu Osmanlı engellemesini aşıp şehre ulaştı.

Bu deniz başarısızlığının cevabı 21-22 Nisan gecesi geldi. Osmanlı gemileri karadan geçirilerek Kasımpaşa üzerinden Haliç’e indirildi. Uzunçarşılı gemi sayısını 67 veya 72 olarak aktarır. Gemiler artık zincirin gerisinde, Haliç’in içindeydi.

Savunmacılar 28 Nisan gecesi karşı hamle denedi. Haliç’teki Osmanlı gemilerini ateş gemileriyle yakmaya çalıştılar. Girişim başarısız oldu.

Mayıs 1453: Tüneller, ahşap kule ve Ay tutulması

12 Mayıs’ta Tekfur Sarayı ile Edirnekapı arasındaki surlara büyük bir Osmanlı saldırısı düzenlendi. Savaş bu dönemde yer altına da indi. 16 Mayıs’ta Edirnekapı surlarının altına kazılan Osmanlı tüneli savunmacılar tarafından fark edildi ve çökertildi.

17 Mayıs’ta beş Bizans gemisi Osmanlı donanmasına ateş açtı. 70’ten fazla gülle atıldı, hiçbiri isabet etmedi. 18 Mayıs’ta TRT kronolojisine göre Topkapı yönündeki saldırıda hareketli bir ahşap kule kullanıldı. Savunmacılar kuleyi aynı gece yaktı.

22 Mayıs’ta gökyüzünde parçalı bir Ay tutulması görüldü. Şehirde bu olay yaklaşan yenilginin kehaneti olarak yorumlandı. 23 Mayıs’ta yakalanan iki Osmanlı subayından alınan bilgiler, kuşatma tünellerinin yerlerinin belirlenmesine ve tahrip edilmesine yardım etti.

Son üç gün: 27, 28 ve 29 Mayıs

27 Mayıs akşamı Osmanlı savaş meclisi toplandı. Çandarlı Halil Paşa çekilme önerdi. Meclis buna rağmen genel hücuma karar verdi.

28 Mayıs’ta XI. Konstantinos Ayasofya’daki ayine katıldı. Halkı şehri savunmaya çağırdı. Siz bugün Ayasofya’ya girdiğinizde, imparatorun fetihten bir gün önce aynı yapıda bulunduğunu hatırlayabilirsiniz.

29 Mayıs’ta genel hücum yapıldı. Giustiniani yaralandı ve surlardan ayrıldı. Bu durum savunmacılar arasında paniğe yol açtı. Şehir aynı gün alındı ve Bizans devleti sona erdi.

Kısa kronoloji

1. Nisan 1204 Dördüncü Haçlı Seferi kuvvetleri Konstantinopolis’i yağmaladı
2. 1452 Rumeli Hisarı yaptırıldı
3. 23 Mart 1453 II. Mehmed Edirne’den sefere çıktı
4. 2 Nisan 1453 Haliç girişine zincir gerildi
5. 5 Nisan 1453 II. Mehmed surların önüne ulaştı
6. 6 Nisan 1453 Kuşatma başladı
7. 11 Nisan 1453 Kuşatma tertibatı tamamlandı (Uzunçarşılı)
8. 12 Nisan 1453 Büyük toplarla bombardıman başladı (Uzunçarşılı)
9. 18 Nisan 1453 İlk büyük kara hücumu püskürtüldü
10. 20 Nisan 1453 Dört yardım gemisi engellemeyi aştı
11. 21-22 Nisan 1453 Gemiler karadan Haliç’e indirildi
12. 28 Nisan 1453 Ateş gemisi girişimi başarısız oldu
13. 12 Mayıs 1453 Tekfur Sarayı-Edirnekapı kesimine saldırı
14. 16 Mayıs 1453 Osmanlı tüneli tespit edilip çökertildi
15. 17 Mayıs 1453 Bizans gemilerinin top atışları sonuçsuz kaldı
16. 18 Mayıs 1453 Topkapı yönündeki hareketli kule gece yakıldı (TRT)
17. 22 Mayıs 1453 Parçalı Ay tutulması
18. 23 Mayıs 1453 Yakalanan subaylardan tünel konumları öğrenildi
19. 27 Mayıs 1453 Savaş meclisi genel hücuma karar verdi
20. 28 Mayıs 1453 XI. Konstantinos Ayasofya’daki ayine katıldı
21. 29 Mayıs 1453 Şehir alındı, Bizans devleti sona erdi

53 gün mü, 54 gün mü?

6 Nisan ile 29 Mayıs arasındaki süre 53 gündür. Başlangıç ve bitiş günleri birlikte sayıldığında 54 takvim günü bulunur. Bu yüzden Uzunçarşılı’nın anlatısında kuşatma 54 gün olarak geçer. İki sayı da aynı dönemi anlatır, fark sayma yönteminden gelir. Bir kitapta 53, başka bir kitapta 54 görürseniz, ikisi de çelişmez.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

• 60 manda, 50 usta, 200 işçi. Uzunçarşılı’ya göre büyük topun naklinde 60 manda kullanıldı. Yolun hazırlanması için 50 usta ve 200 işçi önden gönderildi.
• Kendi surunu döven top. Oxford Üniversitesi’nin kuşatma incelemesine göre savunmacıların surlara yerleştirdiği topların geri tepmesi kendi surlarına zarar verebiliyordu.
• Müzedeki top 1453’ün topu değil. Royal Armouries koleksiyonundaki ünlü bronz Türk bombardımanı 1464 tarihlidir. Dolayısıyla 1453 kuşatmasında kullanılan top değildir.
• 70 gülle, sıfır isabet. 17 Mayıs’ta beş Bizans gemisi Osmanlı donanmasına 70’ten fazla gülle attı. Hiçbiri hedefi bulmadı.
• Gökyüzündeki işaret. 22 Mayıs’taki parçalı Ay tutulması şehirde yenilgi kehaneti sayıldı. Astronomik bir olay, bir hafta içinde gelen sonun habercisi gibi okundu.

Tartışmalı anlatılar: Ulubatlı Hasan ve Rönesans

Ulubatlı Hasan’ın 29 Mayıs’ta surlara bayrak dikmesi fetih anlatısında yer alır. Türkçe Vikipedi’deki karşı değerlendirme, bu kişinin tarihsel varlığının kesinleşmediğini belirtir. Bu nedenle yukarıdaki kronolojide Ulubatlı Hasan’a yer vermedik.

İkinci yaygın iddia, 1453’ün Rönesans’ı başlattığıdır. ABD Kongre Kütüphanesi’nin kaynak rehberindeki kronoloji İtalya’daki Rönesans’ın 14. yüzyılda başladığını gösterir. Fetih birçok etkenden biridir. Manuel Chrysoloras 1397-1400 arasında Floransa’da Yunanca öğretti. Bizans’tan İtalya’ya bilgi aktarımı 1453’ten çok önce başlamıştı.

Fethi bugün nereden izleyebilir, okuyabilirsiniz?

Fausto Zonaro’nun fetih tasvirleri arasında II. Mehmed’in İstanbul’a girişi ve Osmanlı donanmasının Haliç’e indirilmesi bulunur. Faruk Aksoy’un yönettiği Fetih 1453 filmi Türkiye’de ilk kez 16 Şubat 2012’de gösterime girdi.

Daha derine inmek isteyenler için Anthony Kaldellis’in Oxford University Press tarafından 2026’da yayımlanan 1453: The Conquest and Tragedy of Constantinople kitabı, kuşatmayı mümkün olduğunda gün gün yeniden kurar. Oxford Üniversitesi Cabinet sayfasındaki kuşatma haritası ise 6 Nisan-29 Mayıs 1453 dönemindeki Osmanlı ve Bizans kuvvetlerinin konumlarını gösterir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Türk Tarih Kurumu — İstanbul’un Fethi ttk.gov.tr
2. Türk Dünyası Ansiklopedisi — Fatih Sultan Mehmed turkdunyasiansiklopedisi.gov.tr
3. TRT Haber — İstanbul’un Fethi (interaktif) interaktif.trthaber.com
4. Türkçe Vikipedi — İstanbul’un Fethi tr.wikipedia.org
5. İngilizce Vikipedi — Fall of Constantinople en.wikipedia.org
6. Bizans ve Hristiyanlık Müzesi — The Fall of Constantinople byzantinemuseum.gr
7. Oxford Üniversitesi Cabinet — Fall of Constantinople, 1453 cabinet.ox.ac.uk
8. Oxford Academic — 1453: The Conquest and Tragedy of Constantinople academic.oup.com

Görsel: Le siège de Constantinople (1453) by Jean Le Tavernier after 1455.jpg — Wikimedia Commons, Public domain