İkinci Fransız İmparatorluğu nasıl kuruldu ve yıkıldı?

Seçilmiş cumhurbaşkanı Louis-Napoléon, 2 Aralık 1851’de Meclisi dağıtarak imparatorluğa uzanan yolu açtı. Darbe sonrasındaki plebisitlerin ardından, 2 Aralık 1852’de III. Napolyon unvanıyla imparator oldu. İkinci Fransız İmparatorluğu, Sedan yenilgisi ve imparatorun esaretinin ardından, 4 Eylül 1870’te sona erdi. [2][3][9]

Siz bu yazıda, 1848’deki seçimden 1870’teki cumhuriyet ilanına uzanan süreci öğreneceksiniz. Yol boyunca meclisin yetkilerini, Haussmann’ın Paris çalışmalarını ve demiryolu yatırımlarını birlikte izleyeceksiniz. Paris’te bir bulvar boyunca yürümek bile, III. Napolyon döneminin gündelik hayata uzanan izleriyle karşılaşmaktır. Sébastopol Bulvarı ve Buttes-Chaumont Parkı, bu dönüşümün somut örnekleri arasında bulunur. [1][2][5]

Louis-Napoléon seçilmiş cumhurbaşkanlığından imparatorluğa nasıl geçti?

Louis-Napoléon Bonaparte, 10 Aralık 1848’de erkeklerin genel oyuyla cumhurbaşkanı seçildi. Böylece İkinci Cumhuriyet’in başına, seçimle belirlenen bir devlet başkanı olarak geçti. Ancak 1852’de yeniden seçilebilmesini sağlayacak anayasa değişikliğini kabul ettiremedi. Bunun üzerine 2 Aralık 1851’de anayasayı ihlal ederek Meclisi dağıttı. Cumhurbaşkanlığından imparatorluğa geçişi açıklayan temel kırılma, bu darbe sırasında gerçekleşti. [1][2]

Darbe sırasında Meclisin dağıtılmasına, muhaliflerin tutuklanması da eşlik etti. Ardından yapılan plebisit, Louis-Napoléon’un on yıllık başkanlığına dayanan yönetim esaslarını onayladı. Yeni anayasa ise 14 Ocak 1852’de yürürlüğe konularak kurumsal düzeni belirledi. Dolayısıyla darbe, plebisit ve anayasa, iktidarın yeniden kurulmasının birbirini izleyen aşamalarıydı. [2][3]

Kasım 1852’de yapılan yeni plebisitin ardından, imparatorluğun ilanı için son adım atıldı. Louis-Napoléon, 2 Aralık 1852’de imparatorluğun ilanıyla III. Napolyon unvanını aldı. Siz burada, cumhurbaşkanı seçilmesiyle imparator olmasının farklı siyasal süreçler olduğunu görebilirsiniz. İlkinde erkeklerin genel oyuyla seçim, ikincisinde darbe sonrasındaki plebisitler belirleyiciydi. [1][2]

1852 düzeninde bakanlar yalnızca devlet başkanına bağlı çalışıyor, senatörler ömür boyu atanıyordu. Seçilmiş Yasama Meclisinin ise kendi başına kanun teklif etme yetkisi bulunmuyordu. Bu yetki dağılımı, seçimlerin varlığına rağmen yönetimin neden otoriter sayıldığını açıklar. Meclisin seçilmesi, hükümet politikasını belirleme araçlarının tamamına sahip olduğu anlamına gelmiyordu. [3]

1852–1860 döneminde hükümet, valiler aracılığıyla resmî adayları açıkça destekledi. Erkeklerin genel oyuyla yapılan seçimlerde, devlet desteği böylece rekabeti yönlendirdi. Dolayısıyla rejimin işleyişini anlamak için yalnızca sandığın varlığına bakmak yeterli değildir. Valilerin adaylara desteği ve Meclisin sınırlı yetkileri birlikte değerlendirilmelidir. [3]

Otoriter imparatorluktan daha liberal yönetime geçiş nasıl gerçekleşti?

1860’larda başlayan değişim, meclis tartışmalarından basına ve çalışma hayatına uzandı. 24 Kasım 1860 kararnamesi, meclis görüşmelerinin gazetelerde yayımlanmasına izin verdi. Milletvekilleri ayrıca imparatorun açılış konuşmasına yıllık cevap vererek hükümet politikasını tartışabiliyordu. Böylece Yasama Meclisinin siyasal tartışmaya katılabileceği kurumsal alan genişledi. [4]

Bu düzenlemenin somut karşılığı, mecliste konuşulanların gazeteler aracılığıyla okunabilmesiydi. Siz bir gazetede milletvekillerinin hükümet politikasına cevabını okuduğunuzda, tartışmayı meclis dışından izleyebilirdiniz. Ancak 1860 düzenlemesiyle, 1869’da verilen kanun teklif etme yetkisini birbirinden ayırmak gerekir. Reformlar tek seferde gerçekleşmedi; farklı yetkiler farklı tarihlerde genişletildi. [4]

25 Mayıs 1864 yasası, belirli koşullar altında grevlere izin verdi. İzin verilen grevler, şiddet içermemeli ve çalışma özgürlüğünü ihlal etmemeliydi. Bu nedenle düzenlemeyi anlatırken, grev hakkının koşullarını da belirtmek gerekir. Çalışma hayatındaki açılım, sınırsız bir grev serbestisi şeklinde tanımlanamaz. [4]

11 Mayıs 1868 basın yasası, yayınlar için önceden izin alma zorunluluğunu kaldırdı. Gazete yayımlama koşullarındaki bu değişiklik, meclis görüşmelerinin yayımlanmasından ayrı bir adımdı. 1860 kararnamesi meclis tartışmalarının görünürlüğünü artırırken, 1868 yasası yayın öncesindeki izin şartını kaldırıyordu. Böylece liberal dönüşüm, hem siyasal tartışmayı hem yayın faaliyetini kapsadı. [4]

İmparatorluğu destekleyen çoğunluk çözülürken, cumhuriyetçi muhalefet de yeniden örgütlenmeye başladı. 8 Eylül 1869 düzenlemesi, Yasama Meclisine imparatorla birlikte kanun teklif etme yetkisi verdi. Bu değişiklik, 1852’deki yetkisizlikle karşılaştırıldığında Meclisin kazandığı alanı somutlaştırır. Aynı kurum, başlangıçta sahip olmadığı bir yasama aracına kavuşmuştu. [3][4]

Haussmann’ın Paris düzenlemeleri ve ekonomik değişim dönemi nasıl şekillendirdi?

III. Napolyon, 1853’te Haussmann’ı Paris’in dönüşüm ve modernleşme çalışmalarını yürütmekle görevlendirdi. 1853–1870 arasındaki çalışmalar, geniş yolların açılmasını ve yeni binaların yapılmasını kapsadı. Sébastopol Bulvarı bu yol düzenlemelerinin, Buttes-Chaumont ise büyük parkların örneklerindendi. Paris’in dönüşümü böylece sokakları, yapıları ve açık alanları birlikte değiştirdi. [2][5]

1860’ta çevre yerleşimlerin Paris’e katılması, dönüşümün idari sınırlarını da genişletti. Kentin yüzölçümü yaklaşık iki katına çıkarken, nüfusuna yaklaşık 500 bin kişi eklendi. Bu değişim, yalnızca mevcut sokakların yeniden düzenlenmesinden daha geniş bir süreçti. Paris, hem kapladığı alan hem kapsadığı nüfus bakımından büyüdü. [6]

Siz Paris gezisinde geniş bulvarlara bakarken, dönüşümün toplumsal maliyetini de düşünebilirsiniz. Haussmann’ın merkezdeki düzenlemeleri, yoksulların ve özellikle işçilerin dış mahallelere itilmesiyle sonuçlandı. Yeni yollar ve parklar, bu nedenle dönemin bütün toplumsal sonuçlarını tek başına anlatmaz. Kent merkezinin değişmesi, bazı sakinlerin yaşadığı yerlerin değişmesiyle birlikte gerçekleşti. [5][6]

Haussmann’ın çalışmalarının amacı konusunda ise farklı açıklamaları birbirinden ayırmak gerekir. Merkezdeki düzenlemelerin muhalefet odaklarını dağıtmayı amaçladığı ileri sürülen yorumlar arasındadır. Buna karşılık başka bir açıklama, ulaşımın rahatlatılmasını ve kent sağlığının iyileştirilmesini vurgular. Bu tartışmayı, bütün çalışmalar için kanıtlanmış tek bir amaç şeklinde sunmamak gerekir. [6]

Paris dışındaki ekonomik dönüşümün somut göstergelerinden biri, demiryolu ağındaki büyümeydi. Büyük yatırımların etkisiyle ağın uzunluğu, 1851–1857 arasında yaklaşık 2,5 katına çıktı. 1870’e gelindiğinde Fransa’nın demiryolu ağı yaklaşık 18 bin kilometreye ulaşmıştı. Bu genişleme, başkent ile taşra arasındaki yolcu ve mal taşımacılığını hızlandırdı. [2][7]

Gündelik hayatla bağlantı burada, bir yolcunun veya taşınan malın hareketinde kurulabilir. 1870’teki demiryolu ağı, Paris ile taşra arasındaki ulaşımı hızlandıran somut altyapıydı. Dolayısıyla dönemin ekonomik değişimini yalnızca başkentteki yeni binalarla değerlendirmek eksik kalır. Demiryolu yatırımları, Paris’in ötesindeki yerleşimleri de kapsayan bir dönüşümü gösterir. [2]

Fransa ile Britanya, 23 Ocak 1860’ta serbest ticaret antlaşması imzaladı. Bu antlaşma, demiryolu yatırımlarının yanında dönemin ekonomik yönelimini gösteren başka bir gelişmeydi. Haussmann’ın çalışmaları kent mekânını değiştirirken, demiryolları ulaşımı, antlaşma ise ticaret ilişkilerini ilgilendiriyordu. Aynı dönemi anlamak için bu farklı değişim alanlarını birlikte izlemek gerekir. [1][2][7]

Fransa-Prusya Savaşı imparatorluğu neden sona erdirdi?

III. Napolyon’un dış politikadaki askerî deneyimi, yalnızca 1870 yenilgilerinden oluşmuyordu. Fransa, 1854–1856 Kırım Savaşı’nda Britanya ve Osmanlı Devleti ile Rusya’ya karşı savaştı. Kazanılan zafer, hem imparatorun rejimini hem Avrupa’daki konumunu güçlendirdi. Buna karşılık 1870 savaşı, rejimin sonunu getiren yenilgilerle sonuçlandı. [2][8][9]

Temmuz 1870 krizinde Bismarck, Ems telgrafını kışkırtıcı biçimde yayımlayarak gerilimi tırmandırdı. Fransa, bunun ardından 19 Temmuz 1870’te Prusya’ya savaş ilan etti. Ancak savaşın sonucunu açıklamak için telgrafın yayımlanmasıyla yetinmemek gerekir. Diplomatik gerilimin ardından karşılaşılan askerî koşullar da yenilginin açıklamasına dahildir. [8]

Fransa, 1870 savaşında Avrupa’da müttefik desteğinden yoksun biçimde mücadele etti. Prusya ve Alman müttefikleri, sayısal ve askerî üstünlükleriyle art arda zaferler kazandı. Fransız yenilgileri böylece, diplomatik yalnızlıkla askerî güç farkının birlikte görüldüğü koşullarda yaşandı. Kırım Savaşı’ndaki müttefikli mücadeleyle, 1870’teki destek yoksunluğu arasındaki fark burada belirgindir. [2][8]

Sedan’da 1 Eylül 1870’te yaşanan yenilgiyi, ertesi gün Fransız ordusunun teslimiyeti izledi. III. Napolyon da 2 Eylül’deki teslimiyet sırasında esir düştü. Böylece askerî yenilgi, doğrudan devlet başkanının esaretiyle birleşen bir krize dönüştü. İmparatorluğun son aşamasında, Sedan’daki savaş sonucu ile Paris’teki rejim değişikliği birbirini izledi. [9][4]

İmparatorun esaret haberi üzerine, 4 Eylül 1870’te Paris’te cumhuriyet ilan edildi. Ulusal Savunma Hükümeti kuruldu ve İkinci İmparatorluk böylece sona erdi. Siz kronolojide Sedan yenilgisiyle cumhuriyet ilanını, birbirini izleyen ayrı gelişmeler olarak görebilirsiniz. 1852–1870 arasında hüküm süren rejimin hükümdarı III. Napolyon, Fransa’nın son hükümdarı oldu. [4][9][10]

Kısa kronoloji

1. 10 Aralık 1848 Louis-Napoléon cumhurbaşkanı seçildi.
2. 2 Aralık 1851 Darbeyle Meclis dağıtıldı.
3. 14 Ocak 1852 Yeni anayasa yürürlüğe girdi.
4. 2 Aralık 1852 İkinci İmparatorluk ilan edildi.
5. 1853 Haussmann Paris’in dönüşümüyle görevlendirildi.
6. 1854–1856 Fransa Kırım Savaşı’na katıldı.
7. 23 Ocak 1860 Britanya ile serbest ticaret antlaşması imzalandı.
8. 24 Kasım 1860 Meclisin hükümet politikasını tartışma olanakları genişletildi.
9. 25 Mayıs 1864 Belirli koşullarla greve izin verildi.
10. 11 Mayıs 1868 Yayınlarda ön izin zorunluluğu kaldırıldı.
11. 8 Eylül 1869 Meclise kanun teklif etme yetkisi verildi.
12. 8 Mayıs 1870 Liberal reformlar plebisitte onaylandı.
13. 19 Temmuz 1870 Fransa Prusya’ya savaş ilan etti.
14. 1–2 Eylül 1870 Sedan yenilgisi, teslimiyet ve imparatorun esareti gerçekleşti.
15. 4 Eylül 1870 Cumhuriyet ilan edildi; imparatorluk sona erdi.

1848–1870 arasındaki bu sıralama, kuruluşu, reformları ve yıkılışı birlikte gösterir. Darbe ile imparatorluğun ilanı arasında, yeni anayasa ve plebisit aşamaları bulunur. [1][2][3][4][8][9]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Louis-Napoléon, henüz imparator olmadan önce, Ham Kalesi’ndeki hapisten kaçarak özgürlüğüne kavuştu. 25 Mayıs 1846’daki bu kaçış sırasında, kendisini gizlemek için işçi kılığına girdi. Cumhurbaşkanlığına seçilmesi ise bu olaydan sonra, 10 Aralık 1848’de gerçekleşti. [1]

2 Aralık 1851 darbesinin tarihi, Napolyon geçmişine gönderme yapacak biçimde seçildi. Gün, I. Napolyon’un 1804’teki taç giyme töreninin yıldönümüne denk getirildi. Aynı tarih, 1805’teki Austerlitz zaferinin yıldönümünü de taşıyordu. Böylece darbenin takvimi, önceki Napolyon döneminin somut tarihleriyle ilişkilendirildi. [1]

Paris, 15 Mayıs–15 Kasım 1855 arasında ilk evrensel sergisini düzenledi. Bu sergi, açık kaldığı süre boyunca beş milyondan fazla ziyaretçi ağırladı. Haussmann’ın harcamaları ise başka bir kamusal tartışmanın konusu oldu. Cumhuriyetçi Jules Ferry, 1867’de Les comptes fantastiques d’Haussmann adlı eleştirel broşürü yayımladı. [2][6]

Liberal reformlar, 8 Mayıs 1870 plebisitinde yaklaşık 7,36 milyon evet oyu aldı. Hayır oylarının sayısı ise aynı oylamada yaklaşık 1,57 milyon olarak kaydedildi. Buna rağmen imparatorluk, plebisitten yaklaşık dört ay sonra sona erdi. Reformlara verilen oylarla Sedan yenilgisi arasındaki yakınlık, dönemin son aylarını anlamayı kolaylaştırır. [1][4][9]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Fondation Napoléon — Life and Reign of Napoleon III napoleon.org
2. Fondation Napoléon — Timeline: the 2nd French Republique and the 2nd Empire new.napoleon.org
3. Assemblée nationale — 1852-1870 : le second empire, ou le dévoiement du suffrage universel www2.assemblee-nationale.fr
4. Assemblée nationale — Second Empire assemblee-nationale.fr
5. Centre Pompidou — Les travaux d’Haussmann mediation.centrepompidou.fr
6. Ville de Paris — Haussmann, l’homme qui a transformé Paris paris.fr
7. Jacques Wolff / Fondation Napoléon — Napoleon III confronted with the Economic crisis of 1857-1858 napoleon.org
8. Fransa Silahlı Kuvvetler Bakanlığı — Une infox à l’origine de la guerre de 1870 ? defense.gouv.fr
9. Arnaud-Dominique Houte / Fransa Silahlı Kuvvetler Bakanlığı — La défaite de Sedan defense.gouv.fr
10. Türkçe Vikipedi — İkinci Fransız İmparatorluğu tr.wikipedia.org

Görsel: Second French Empire (1852-1870) (A10).jpg — Unknown authorUnknown author, Public domain