Herbert Kitchener kimdir? Sudan’dan ünlü çağrı afişine

Herbert Kitchener, Sudan’da zafer kazanan ve resmiyle 1914’te gönüllü asker çağrısını temsil eden Britanyalı komutandı. Boer Savaşı’nda çiftlik yakma ve toplama kampı uygulamalarını genişleten başkomutan olarak da sorumluluk taşıdı. Birinci Dünya Savaşı’nda savaş bakanlığına geldi ve gönüllü Yeni Orduların kuruluşunu başlattı. [2][3][4]

Alfred Leete’nin parmak uzatan Kitchener resmi, önce 5 Eylül 1914 tarihli dergi kapağında yayımlandı. Siz bu resmin arkasındaki askeri, Sudan’daki seferlerinden Orkney açıklarındaki ölümüne uzanan görevleriyle tanıyacaksınız. Hikâyede demiryolları, yakılan çiftlikler, gönüllü taburlar ve bir mayına çarpan savaş gemisi bulunuyor. [3][5][6][10]

Herbert Kitchener’in askerlik hayatı nasıl başladı?

Horatio Herbert Kitchener, 24 Haziran 1850’de İrlanda’nın Kerry bölgesindeki Ballylongford çevresinde doğdu. Britanya ordusundaki subaylık hayatı, 4 Ocak 1871’de Kraliyet İstihkâm Birliği’ne katılmasıyla başladı. Sudan ve Güney Afrika görevlerinden önceki kariyerinde, Filistin’deki haritalama çalışmaları da yer aldı. [1][4]

Kitchener, 1892’de Mısır ordusunun başkomutanlığına, dönemin ifadesiyle serdar görevine getirildi. Sudan’a 1896’da giren İngiliz-Mısır ordusunu, bu görevi üstlenmiş bir komutan olarak yönetti. Dolayısıyla Sudan seferindeki kuvvet, yalnızca Britanya askerlerinden oluşan bir ordu değildi. [2][3]

Güney Afrika’daki savaşın ardından, 1902’de bu kez Hindistan başkomutanlığına atandı. Buradaki düzenlemeleriyle dokuz tümen ve beş süvari tugayından oluşan bir vurucu kuvvet oluşturdu. Kitchener, 1909’da mareşalliğe yükseldi; Ağustos 1914’te ise Britanya savaş bakanı oldu. [2]

Kitchener Sudan’ın İngiliz-Mısır güçlerince ele geçirilmesini nasıl yönetti?

Kitchener komutasındaki İngiliz-Mısır ordusu, Mehdi Devleti’ne karşı fetih seferine 1896’da başladı. İlerleyişin temel araçlarından biri, orduyla birlikte inşa edilen demiryolu hattıydı. Nil üzerindeki buharlı gemiler de askerlerin ve malzemelerin taşınmasını sağlıyordu. [3]

Sudan seferini anlamak için, muharebe alanları kadar bu taşıma düzenine de bakmak gerekir. Demiryolu, ilerleyen ordunun ikmalini desteklerken Nil üzerindeki gemiler taşıma görevini üstleniyordu. Kitchener’ın sefer yönetiminde ulaşım, askerlerin cepheye varmasıyla sınırlı kalmayan bir ihtiyaçtı. [3]

8 Nisan 1898’de yaklaşık 12.000 kişilik kuvveti, Atbara’daki tahkimli Mehdi kampını yendi. Emir Mahmud ile yaklaşık 4.000 askeri, bu muharebenin ardından esir alındı. Atbara’daki sonuç, Kitchener’ın Sudan seferindeki belirgin askerî başarılarından biri oldu. [3]

Ardından 2 Eylül 1898’de Omdurman’da, Abdullah bin Muhammed’in kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Abdullah, Mehdi’nin halefiydi; yenilgi, Mehdi Devleti’nin askerî gücünün kırılması anlamına geliyordu. İngiliz-Mısır ordusu, muharebede tüfeklerin yanında Maxim makineli tüfeklerini de kullandı. [3]

National Army Museum’a göre İngiliz-Mısır ordusunda 43 asker yaşamını yitirdi. Mehdi kuvvetlerinin toplam ölü ve yaralı sayısı ise yaklaşık 27.000 olarak veriliyor. Bu rakamları okurken, 43 sayısının ölümleri, 27.000 sayısının ölülerle yaralıları kapsadığını ayırmak gerekir. [3]

Sudan zaferinin ardından Kitchener, 31 Ekim 1898’de baronluk unvanını aldı. Unvanda, Hartum ile Suffolk’taki Aspall adları birlikte yer aldı. Böylece Sudan’daki askerî başarısı, kendisine verilen aristokratik unvanın adına da yansıdı. [4]

Boer Savaşı’nda yakıp yıkma politikası ve toplama kamplarındaki sorumluluğu neydi?

Kitchener, Aralık 1899’da Lord Roberts’ın kurmay başkanı olarak Güney Afrika’ya geldi. Kasım 1900’de Roberts’ın yerine geçerek Britanya kuvvetlerinin başkomutanlığını üstlendi. Çiftlik yakma ve toplama kampı uygulamalarını bu görev sırasında genişletti. [4]

Ancak yakıp yıkma politikasının başlangıcını, yalnızca Kitchener’ın başkomutan olduğu tarihe bağlamak yanlış olur. Roberts’ın Kitchener’a gönderdiği 14 Haziran 1900 tarihli mektup, önceki uygulamayı belgeliyor. Mektup, demiryolu veya telgrafa zarar verilirse en yakın çiftliğin yakılmasını emrediyordu. [5]

Politikanın amacı, Boer gerillalarının yiyecek, bilgi ve yardım kaynaklarını kesmekti. Britanya kuvvetleri binlerce çiftliği yaktı, ekinleri yok etti ve insanları kamplara kapattı. Kamplara götürülenler arasında Boer aileleriyle birlikte siyah Afrikalılar da bulunuyordu. [5]

Kitchener’ın sorumluluğu, Roberts döneminden devraldığı uygulamaları başkomutanlığı sırasında genişletmesinde yatıyordu. Dolayısıyla uygulamaların kendisinden önce başlaması, onun komuta dönemindeki genişlemeyi ortadan kaldırmıyor. Boer gerillalarını teslim olmaya zorlama hedefi, çiftlikleri ve ailelerin yaşam koşullarını doğrudan etkiledi. [4][5]

National Army Museum, kamplarda yaklaşık 28.000 Boer’in öldüğünü tahmin ediyor. Ölenlerin çoğu kadın ve çocuktu; ayrı kamplarda yaklaşık 14.000 siyah Afrikalı da öldü. Kamplardaki yetersiz beslenme, sağlık ve barınma koşulları, bu ölümlerin bağlamını oluşturuyordu. [5]

Emily Hobhouse, 1901’de kamp koşullarını kamuoyuna taşıyarak bu yaşam şartlarını görünür kıldı. Ardından kamp yönetimi ordudan alınarak Milner’ın sivil makamlarına devredildi; koşullar zamanla iyileşti. Savaş, Boerlerin Britanya egemenliğini kabul ettiği 31 Mayıs 1902 tarihli Vereeniging Antlaşması’yla sona erdi. [5]

Birinci Dünya Savaşı’nda gönüllü ordunun kurulmasında hangi rolü oynadı?

Kitchener, Ağustos 1914’te savaş bakanlığına geldiğinde uzun ve büyük ölçekli bir çatışma bekliyordu. Bu değerlendirme, savaşın Noel’e kadar biteceği beklentisinden farklı bir hazırlık gerektiriyordu. Gönüllü Yeni Orduların kurulmasını, bakanlığı sırasında bu nedenle başlattı. [2]

7 Ağustos 1914’te Yeni Ordular için 100.000 gönüllüye yönelik çağrı yaptı. Aynı ay asker toplama görevlileri kentlere, fabrikalara ve kulüplere gönderildi. Askere alma faaliyeti, insanların çalıştıkları ve bir araya geldikleri çevrelere taşınıyordu. [7][8]

Aynı çevreden erkeklerin birlikte katıldığı birlikler, Pals taburları olarak oluşturuldu. Siz bunu, aynı işyerindeki veya kulüpteki insanların birlikte başvurması üzerinden düşünebilirsiniz. Fabrikalar ve kulüpler, Ağustos 1914’teki asker toplama faaliyetinin somut adresleri arasındaydı. [8]

Yeni Ordulara katılan gönüllüler, savaş süresince hizmet etmek üzere kayıt yaptırıyordu. İlk aylarını eğitimle geçirdiler ve 1915–1916 muharebelerinde cepheye girdiler. Bu nedenle Ağustos 1914’teki çağrıyla cephede savaşmaya başlamaları arasında eğitim dönemi bulunuyordu. [8]

Kitchener’ın hükûmet içindeki etkisi, 1915’te yaşanan gelişmelerin ardından azalmaya başladı. Top mermisi krizi ve kabinede desteklediği başarısız Çanakkale harekâtı, bu gerilemede etkiliydi. Gönüllü orduların kuruluşundaki rolüyle hükûmetteki sonraki konumu, böylece farklı seyirler izledi. [2]

“Ülkenin sana ihtiyacı var” afişi nasıl ortaya çıktı?

Alfred Leete’nin Kitchener resmi, London Opinion dergisinin 5 Eylül 1914 tarihli kapağı için hazırlandı. Resimde Kitchener, parmağını doğrudan kendisine bakan kişiye doğru uzatıyordu. Dergi kapağında kullanılan söz, İngilizce “Your Country Needs You” ifadesiydi. [6]

Siz bu resmi “Ülkenin sana ihtiyacı var” sözüyle hatırlıyor olabilirsiniz. Ancak Leete’nin dergi kapağıyla askere çağrı afişinin yazıları birebir aynı değildi. Afişte “Britons”, “Wants You” ve “Join Your Country’s Army!” ifadeleri kullanıldı. [6]

Günlük hayatta gördüğünüz bir ilandaki doğrudan hitabı, Leete’nin bu düzeninde de fark edebilirsiniz. Kitchener’ın uzanan parmağı, dergi kapağında ve afişte izleyiciye yöneliyordu. Resmin hazırlanış tarihiyle Kitchener’ın 7 Ağustos 1914 tarihli gönüllü çağrısı da birbirinden ayrılmalıdır. [6][7]

Kitchener 1916’da nasıl öldü?

Kitchener, Rusya’ya diplomatik görevle giderken 5 Haziran 1916’da HMS Hampshire’da bulunuyordu. Gemi, fırtınalı havada Orkney’deki Marwick Head açıklarında bir mayına çarparak battı. Kitchener’ın ölümü, bu diplomatik yolculuk sırasında meydana gelen batışın sonucuydu. [10]

Batışta Kitchener dâhil 737 kişi öldü. HMS Hampshire’dan yalnızca 12 kişi kurtuldu; Kitchener kurtulanlar arasında yer almadı. Ölüm yeri, desteklediği Çanakkale harekâtının gerçekleştiği bölge değil, Orkney açıklarıydı. [2][10]

Kısa kronoloji

Kitchener’ın 1850’de başlayan hayatındaki başlıca görevler ve dönüm noktaları şöyle sıralanıyor: [1][2][3][4][5][6][7][10][11]

1. 24 Haziran 1850 İrlanda’nın Kerry bölgesinde doğdu.
2. 4 Ocak 1871 Kraliyet İstihkâm Birliği’nde subay oldu.
3. 1874–1877 Filistin’deki haritalama çalışmalarında görev aldı.
4. 1892 Mısır ordusunun serdarı olarak görevlendirildi.
5. 1896 İngiliz-Mısır ordusuyla Sudan seferine başladı.
6. 8 Nisan 1898 Atbara’daki Mehdi kuvvetlerini yenilgiye uğrattı.
7. 2 Eylül 1898 Omdurman’da Abdullah bin Muhammed’in kuvvetlerini yendi.
8. 31 Ekim 1898 Hartum ve Aspall adlarını taşıyan baronluk unvanını aldı.
9. Aralık 1899 Roberts’ın kurmay başkanı olarak Güney Afrika’ya geldi.
10. Kasım 1900 Güney Afrika’da Britanya kuvvetlerinin başkomutanı oldu.
11. 31 Mayıs 1902 Vereeniging Antlaşması’yla İkinci Boer Savaşı sona erdi.
12. 1902 Hindistan başkomutanlığı görevine atandı.
13. 1909 Mareşalliğe yükseltildi.
14. Ağustos 1914 Britanya savaş bakanlığı görevini üstlendi.
15. 7 Ağustos 1914 100.000 gönüllü için çağrı yaptı.
16. 5 Eylül 1914 Leete’nin Kitchener resmi London Opinion kapağında yayımlandı.
17. 1915 Mermi krizi ve Çanakkale başarısızlığı sonrasında etkisi azaldı.
18. 5 Haziran 1916 HMS Hampshire’ın Orkney açıklarında batması sonucu öldü.
19. 1926 Marwick Head’deki Kitchener anıt kulesi yaptırıldı.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Kitchener, Britanya ordusuna subay olarak katılmadan önce bir Fransız ambulans birliğinde gönüllü çalıştı. Bu görevi, 1870–1871 Fransa-Prusya Savaşı sırasında, Britanya ordusundaki subaylığından önce üstlendi. Askerlik hayatının başlangıcında, böylece muharebe komutanlığından farklı bir hizmet deneyimi bulunuyordu. [2]

1874–1877 arasında Palestine Exploration Fund adına, Claude R. Conder ile Filistin’de çalıştı. Buradaki görevi haritalamaydı; bu çalışma, Sudan seferinden önceki kariyerinin bir parçasıydı. Siz haritada bir güzergâhı takip ederken, Kitchener’ın bu haritalama görevini hatırlayabilirsiniz. [4]

Parmak uzatan afiş düzeni, Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD’de yeniden kullanıldı. Bu kez Kitchener’ın bulunduğu yere Uncle Sam yerleştirildi; izleyiciye yönelen düzen korundu. Böylece Kitchener’ın resmiyle bilinen kompozisyon, başka bir asker toplama görseline aktarıldı. [9]

Orkney halkı, Kitchener anısına 1926’da Marwick Head’de taş bir anıt kulesi yaptırdı. Yaklaşık 14,6 metre yüksekliğindeki kule, ölümünün ardından oluşturulan somut bir anma yapısıdır. Marwick Head adı, hem HMS Hampshire’ın batış yeriyle hem bu anıtla bağlantılıdır. [10][11]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Türkçe Vikipedi — Horatio Herbert Kitchener tr.wikipedia.org
2. National Army Museum — Herbert Kitchener: The taskmaster nam.ac.uk
3. National Army Museum — Egypt and Sudan nam.ac.uk
4. English Wikipedia — Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener en.wikipedia.org
5. National Army Museum — Boer War nam.ac.uk
6. TES — Call to arms, Helena Stride tes.com
7. National Army Museum — Lord Kitchener’s appeal for new recruits ww1.nam.ac.uk
8. National Army Museum — 1914: To arms nam.ac.uk
9. Australian War Memorial — Britons. Join your country’s army awm.gov.au
10. Royal Navy — Royal Navy marks centenary of sinking of HMS Hampshire royalnavy.mod.uk
11. Royal Museums Greenwich — Maritime Memorials, M6585 memorials.rmg.co.uk

Görsel: Herbert Kitchener 1914.jpg — Harris & Ewing, Inc., Public domain