BJJ nasıl ortaya çıktı? Japon judosundan Brezilya’ya

BJJ’nin başlıca teknik kökü, Kano’nun 1882’de Tokyo’da kurduğu Kodokan judosuna uzanır. Siz bu yazıda, Japon öğretmenlerin taşıdığı tekniklerin Brezilya’da nasıl yeniden biçimlendiğini öğreneceksiniz. Carlos ve Hélio Gracie’nin uyarlamaları, bu gelişimin belirleyici parçaları arasındadır. [1][2][5]

Peki, Maeda Brezilya’ya gelmeden önce donanmada jiu-jitsu öğretilmesi bu hikâyeyi nasıl değiştirir? Sada Miyako’nun 1908’deki eğitimi, başlangıcı tek kişiye bağlamayı zorlaştıran somut bir örnektir. Yolculuk, Tokyo’daki Kodokan’dan Rio de Janeiro’ya ve Royce Gracie’nin Denver’daki zaferine uzanır. [3][4][6]

Japon judosu BJJ’nin temelini nasıl oluşturdu?

Jigoro Kano, Kodokan okulunu 1882’de Tokyo’daki küçük bir Budist manastırından kiraladığı alanda kurdu. Okulun teknik temeli, farklı Japon jujutsu geleneklerinden seçilen hareketlere dayanıyordu. Kano, bu teknikleri yeni eğitim ilkeleriyle birleştirerek Kodokan judosunu oluşturdu. Dolayısıyla BJJ’nin Japon kökünü açıklarken, jujutsudan judoya uzanan dönüşümü de izlemek gerekir. [1]

Kano’nun yaptığı değişiklikler, yalnızca seçtiği tekniklerle sınırlı bir düzenleme değildi. Güvenli çalışmayı geliştirmek amacıyla düşüş tekniklerini iyileştirdi ve eğitim sistemini yeniden düzenledi. Öldürücü veya sakatlayıcı jujutsu tekniklerini bu eğitim sisteminin dışında bıraktı. Bu seçimler, Kodokan’ın hangi teknikleri nasıl öğreteceğini belirleyen somut adımlardı. [1]

Kano’nun güvenli çalışma yaklaşımını, gündelik hayatta yeni bir beceri öğrenirken düşünmeniz mümkün. Siz bisiklet öğrenirken düşme ihtimalini hesaba kattığınız gibi, judoda düşüş de eğitimin parçasıdır. Buradaki tarihsel bağlantı, Kano’nun düşüş tekniklerini özellikle iyileştirmiş olması üzerinden kurulur. BJJ’nin başlıca teknik kökü, eğitim yöntemleri de değişen bu Kodokan judosudur. [1]

Mitsuyo Maeda Japonya’dan Brezilya’ya nasıl ulaştı?

Conde Koma lakabıyla tanınan Mitsuyo Maeda, Japonya’nın Aomori bölgesinde dünyaya geldi. Doğum tarihi 18 Kasım 1878 olan Maeda, Kodokan geleneğinden gelen bir judocuydu. BJJ tarihindeki yeri, bu Japon teknik birikiminin Brezilya’ya aktarılmasıyla ilişkilidir. [2][3]

Maeda, Tsunejirō Tomita ve Soshihiro Satake ile 16 Kasım 1904’te Yokohama’dan ayrıldı. Üç Japon judocu, aynı yolculuğun sonunda 8 Aralık’ta New York’a ulaştı. Bu durak, Japonya’dan Brezilya’ya aktarımın tek yolculukta gerçekleşmediğini gösteren somut bir ayrıntıdır. Maeda’nın Brezilya’ya varışı ise 1904’teki bu hareketten daha sonra gerçekleşti. [2][3]

Maeda’nın Brezilya’ya geliş yılı 1914 olsa da, ay konusunda farklı tarihlendirmeler bulunur. Bazı anlatılar eylül ayını verirken, diğerleri gelişini kasım ayına yerleştirir. Bu nedenle 1914 yılını kullanmak, belirli bir geliş gününde ısrar etmekten daha sağlamdır. Tarihsel yolculuğun ana hattı açıktır; ayrışma, varışın daha dar tarihlendirmesinde ortaya çıkar. [3]

Maeda, 28 Kasım 1941’de Brezilya’nın Belém kentinde hayatını kaybetti. Belém, onun BJJ’nin gelişimindeki aktarım rolüyle bağlantılı başlıca merkezlerden biriydi. Yaşam çizgisinin Aomori, Yokohama, New York ve Belém durakları, bu aktarımın coğrafyasını görünür kılar. [2]

Carlos ve Hélio Gracie bu tarihi nasıl etkiledi?

Carlos Gracie, 1925’te Rio de Janeiro’da bir jiu-jitsu akademisi açtı. Öğrendiği teknikleri kardeşlerine aktararak, Hélio Gracie’yi de kapsayan aile içi öğretim zinciri oluşturdu. Akademi ile kardeşler arasındaki aktarım, Gracie ailesinin tarih içindeki yerini somutlaştırır. Böylece teknikler, Carlos’un kişisel öğreniminin ötesinde bir aile öğretimine dönüştü. [5]

Carlos’un kimden öğrendiği konusunda ise aynı açıklıkta ortak bir anlatı bulunmaz. Gracie aile anlatısına göre Carlos, doğrudan Mitsuyo Maeda’nın öğrencisi olarak yetişti. Robert Drysdale, asıl öğretmeninin Maeda’nın öğrencisi Jacyntho Ferro olduğunu savunur. Bu ayrılık, Japon teknik mirasını değil, Carlos’a ulaşan öğretim zincirini tartışmaya açar. [3]

Hélio Gracie’nin katkısı, aile anlatısında beden yapısıyla bağlantılı teknik uyarlamalar üzerinden açıklanır. Bu anlatıya göre Hélio, küçük yapısına uygun yer mücadelesini öne çıkardı. Kaldıraç kullanımına verdiği ağırlık, kuvvet gereksinimini azaltan uyarlamalar çerçevesinde ele alınır. Carlos ve Hélio merkezli teknik gelişim anlatısı, Brezilya stilini bu değişikliklerle açıklar. [3][5]

BJJ’nin temel mücadele düzeni, rakibi yere indirip üstün pozisyon elde etmeye dayanır. Ardından eklem kilidi veya boğma yoluyla rakibin pes etmesi hedeflenir. Siz bir karşılaşmayı izlerken, yerdeki konum değişikliklerini bu hedefle birlikte okuyabilirsiniz. Gracie anlatısında yer mücadelesinin öne çıkması, bu teknik düzenle birlikte anlam kazanır. [3]

BJJ’nin oluşumu neden yalnızca Gracie ailesiyle açıklanamaz?

Luiz França’nın öğrencisi Oswaldo Fadda, Gracie ailesi dışındaki öğretim kollarının başlıca temsilcilerindendi. Fadda’nın varlığı, Brezilya’daki aktarımın yalnızca Carlos ve Hélio üzerinden ilerlemediğini gösterir. Bu nedenle Gracie ailesinin katkısını anlatmak, diğer öğretim zincirlerini dışlamayı gerektirmez. França ve Fadda, kuruluş hikâyesindeki çoğulluğun somut isimleri arasında yer alır. [3]

José Cairus’un 2020 tarihli çalışması, BJJ’nin biçimlenmesine farklı bir açıklama getirir. Cairus’un kuramı, 1930’lardaki gelişimi Gracieler ile Japon göçmenlerin rekabetiyle ilişkilendirir. Brezilya milliyetçiliği de bu açıklamada, yerel stilin oluşumuyla bağlantılı bir etkendir. Bu yaklaşım, teknik değişikliklerin yanında rekabet ve kimlik meselesini incelemeye açar. [8]

Gracie merkezli teknik anlatı ise Carlos ve Hélio’nun kuvvet gereksinimini azaltan uyarlamalarını vurgular. Cairus’un siyasal açıklamasıyla bu anlatı, aynı gelişimin farklı yönlerine ağırlık verir. Biri milliyetçilik ve göçmen rekabetini, diğeri teknik değişiklikleri açıklamanın merkezine koyar. Her iki yaklaşımı da kendi iddiasıyla aktarmak, tartışmayı kesinleşmiş sonuç gibi sunmayı önler. [5][8]

Royce Gracie ve dünya şampiyonası hangi dönüm noktalarını oluşturdu?

İlk UFC etkinliği, 12 Kasım 1993’te ABD’nin Denver kentinde düzenlendi. Karşılaşmaların mekânı, Denver’daki McNichols Sports Arena olarak kayıtlara geçti. Royce Gracie, sekiz kişinin katıldığı bu turnuvayı şampiyon olarak tamamladı. Yendiği rakipler Art Jimmerson, Ken Shamrock ve Gerard Gordeau olarak sıralanır. [6]

Royce’un Denver’daki zaferi, Kano’nun okulundan ve Carlos’un akademisinden çok sonra gerçekleşti. Tarihteki yerini değerlendirirken, bu kronolojik ayrımı korumak gerekir. [1][5][6]

İlk Dünya BJJ Şampiyonası, 3–4 Şubat 1996’da Rio de Janeiro’da gerçekleştirildi. Organizasyona ev sahipliği yapan yer, Rio’daki Tijuca Tênis Clube oldu. Denver’daki turnuva ile Rio’daki dünya şampiyonası, tarihin farklı dönüm noktalarıdır. [6][7]

IBJJF’nin 1996 sonuçları, siyah kuşak ağır sıklet şampiyonunu Fabio Gurgel olarak kaydeder. Gurgel, bu sonuçlarda Alliance takımının sporcusu olarak yer alır. Açık sıklet şampiyonluğu ise Carlson Gracie takımından Amauri Bitetti’ye aittir. Bu kayıtlar, ilk dünya şampiyonasının tarihini isimler ve kategoriler üzerinden somutlaştırır. [9]

Kısa kronoloji

BJJ’nin gelişimini izlerken, Kano’nun okuluyla dünya şampiyonasını aynı zaman çizgisinde görebilirsiniz. Aşağıdaki kronoloji, teknik kökleri, Brezilya’daki öğretimi ve turnuvaları birlikte sıralar. Cairus’un 1930’lara ilişkin açıklaması ise tabloda açıkça yorum olarak belirtilmiştir. [1][4][8]

1. 1882 Jigoro Kano, Tokyo’da Kodokan okulunu kurarak BJJ’nin başlıca teknik kökünü oluşturdu. [1]
2. 1904 Maeda, Tomita ve Satake, Yokohama’dan ayrılarak New York’a ulaştı. [2]
3. 1908 Sada Miyako, Brezilya donanmasında jiu-jitsu eğitimi vererek Maeda’dan önce faaliyet gösterdi. [4]
4. 1909 Gazeteler, Miyako’nun Rio de Janeiro’daki karşılaşmalarına ilişkin duyuru ve haberler yayımladı. [4]
5. 1914 Mitsuyo Maeda Brezilya’ya geldi; geliş ayı farklı kaynaklarda eylül veya kasım olarak verilir. [3]
6. 1925 Carlos Gracie, Rio de Janeiro’da kendi jiu-jitsu akademisini açtı. [5]
7. 1930’lar Cairus’un yorumuna göre yerel stil, göçmen rekabeti ve milliyetçilikle bağlantılı biçimlendi. [8]
8. 1941 Mitsuyo Maeda, 28 Kasım’da Brezilya’nın Belém kentinde hayatını kaybetti. [2]
9. 1993 Royce Gracie, Denver’da düzenlenen ilk UFC turnuvasını kazanarak şampiyon oldu. [6]
10. 1996 İlk Dünya BJJ Şampiyonası, Rio de Janeiro’daki Tijuca Tênis Clube’de gerçekleştirildi. [7]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Maeda, 17 Şubat 1905’te Princeton Üniversitesinde yapılan bir gösteriye katıldı. Üniversitenin Amerikan futbolu oyuncusu N. B. Tooker’ı judo atışıyla yere düşürdü. Bu olay, Brezilya’ya gelişinden önceki gösteri faaliyetlerinden somut bir örnek sunar. Maeda’nın uluslararası yolculuğunda New York dışında Princeton da böylece görünür olur. [2]

Lise ve Capraro’nun gazete belgelerine dayanan araştırması, Sada Miyako’nun faaliyetlerini ortaya koyar. Miyako, Maeda’nın gelişinden altı yıl önce, 1908’de Brezilya donanmasına jiu-jitsu öğretiyordu. Gazeta de Notícias gazetesinin 27 Haziran 1909 tarihli haberi, öğretimin devamına ilişkin bilgi verir. Eğitilen Brezilyalı denizciler, Bahia ve başkentteki denizci okullarında eğitmenlik yapacaktı. [4]

O Paiz, 19 Nisan 1909’da Rio de Janeiro’daki bir karşılaşmayı ilan etti. Sada Miyako ile Portekizli Arnaldo José Ferreira arasındaki karşılaşma on dakika olarak duyuruldu. Gazeta de Notícias, 2 Mayıs 1909’da başka bir Miyako karşılaşmasını aktardı. Habere göre capoeiracı Cyríaco da Silva, Miyako’yu rabo de arraia tekniğiyle yenmişti. [4]

Lise ve Capraro, bu karşılaşmaları Gracielerin disiplinler arası meydan okumaları başlattığı iddiasına karşı sunar. Belgeler, Rio de Janeiro’da 1909 yılında bu tür karşılaşmaların bulunduğunu gösterir. Maeda ve Satake’nin 1914’teki tanıtımı da ayrıca adlandırmayla ilgili bir ayrıntı taşır. Kodokan judocusu olmalarına rağmen, Brezilya basını onların sanatını jiu-jitsu adıyla tanıtmıştır. [3][4]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Uluslararası Judo Federasyonu — Judo History ijf.org
2. Wikipedia — Mitsuyo Maeda en.wikipedia.org
3. Wikipedia — Brazilian jiu-jitsu en.wikipedia.org
4. Revista Brasileira de Ciências do Esporte — Primórdios do jiu-jitsu e dos confrontos intermodalidades no Brasil scielo.br
5. BAR — Diasporic and Transnational Internationalization: The Case of Brazilian Martial Arts scielo.br
6. Wikipedia — UFC 1 en.wikipedia.org
7. Wikipedia — 1996 World Jiu-Jitsu Championship en.wikipedia.org
8. Cardiff Üniversitesi — Nationalism, immigration and identity: The Gracies and the making of Brazilian Jiu-Jitsu, 1934–1943 orca.cardiff.ac.uk
9. IBJJF — World Jiu-Jitsu IBJJF Championship 1996 Results ibjjf.com

Görsel: GABRIEL VELLA vs ROMINHO 51.jpg — John Lamonica, CC BY-SA 3.0