Yedi Yıl Savaşı neden yapıldı? Kıtaları birleştiren rekabet

Kuzey Amerika’daki çatışmalar, Yedi Yıl Savaşı’nın genel başlangıcı sayılan 1756’dan önce, 1754’te başladı. Siz bu yazıda savaşın nedenlerini, değişen ittifaklarını ve 1763 barışlarının sonuçlarını öğreneceksiniz. Avrupa, Amerika, Afrika ve Asya cepheleri aynı çatışmanın parçaları hâline geldi. Canadian War Museum

Britanya ile Fransa sömürgeler için, Avusturya ile Prusya ise Orta Avrupa üstünlüğü için savaştı. Ohio vadisindeki sınır anlaşmazlığıyla Silezya üzerindeki mücadele, bu geniş çatışmanın somut odaklarıydı. Dolayısıyla savaşın nedenini anlamak için hem Kuzey Amerika’ya hem Avrupa’ya bakmak gerekir. Vikipedi, ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi

Yedi Yıl Savaşı nedir?

Yedi Yıl Savaşı, genel olarak 1756–1763 yılları arasına tarihlenen küresel bir çatışmadır. Savaşın cepheleri Avrupa, Amerika, Afrika ve Asya gibi farklı coğrafyalara yayıldı. Avrupa’daki toprak mücadelesi, Britanya ile Fransa’nın denizaşırı rekabetiyle aynı savaş içinde birleşti. Vikipedi

Kuzey Amerika cephesi, İngilizce kaynaklarda French and Indian War adıyla da anılır. Bu adlandırma, 1754–1763 arasında yaşanan bölgesel çatışmayı ifade etmek için kullanılır. Böylece aynı savaşın farklı başlangıç tarihleriyle anlatılması, kapsanan coğrafyaya göre anlam kazanır. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi

Siz bir zaman çizelgesini incelerken 1754 ile 1756 tarihlerini birlikte değerlendirebilirsiniz. İlki Kuzey Amerika’daki çatışmaların, ikincisi savaşın genel kabul gören döneminin başlangıcıdır. Amerika’daki mücadele, Avrupa’daki savaş başladıktan sonra ortaya çıkmış yeni bir cephe değildi. Canadian War Museum

Yedi Yıl Savaşı neden yapıldı?

Savaşın başlıca nedenlerinden biri, Britanya ile Fransa arasındaki sömürge rekabeti olarak açıklanır. Kuzey Amerika’da bu rekabet, yukarı Ohio Nehri vadisindeki sınır belirsizliğinde somutlaştı. Fransız ve Britanya topraklarının nerede ayrıldığı üzerindeki anlaşmazlık, karşıt egemenlik iddialarını besledi. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi

Fransızlar, Ohio vadisinde egemenlik iddialarını güçlendirmek amacıyla bölgeye kaleler kurmaya başladı. Britanya kolonilerinin batıya doğru genişleme girişimleri, Fransızların bu hamlesiyle doğrudan çatıştı. Dolayısıyla Ohio’daki sorun, sınır çizgisi kadar bölgeye kimin yerleşeceğiyle de ilgiliydi. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi

Avrupa’da ise Avusturya’nın temel hedeflerinden biri, Prusya’ya kaptırdığı Silezya’yı geri almaktı. Avusturya ile Prusya arasındaki mücadele, Orta Avrupa’daki üstünlük rekabetinin parçası olarak gelişti. Silezya’nın kimde kalacağı sorusu, Avrupa cephesinin hedeflerini anlamak için somut bir başlangıçtır. Wikipedia

Ohio vadisi ile Silezya, savaşın nedenlerinin farklı coğrafyalarda nasıl biçimlendiğini gösterir. Britanya ve Fransa’nın anlaşmazlığı sömürge rekabetine, Avusturya ve Prusya’nınki Avrupa’daki toprak mücadelesine dayanıyordu. Bu çıkarlar, 1756’daki ittifak değişiklikleriyle daha geniş bir savaş düzeni içinde buluştu. Vikipedi, Wikipedia

Savaşa hangi ülkeler katıldı, ittifaklar nasıl değişti?

Britanya ile Prusya, 16 Ocak 1756 tarihinde Westminster Sözleşmesi’ni birlikte imzaladı. Fransa ile Avusturya ise 1 Mayıs 1756’da Versailles Antlaşması’yla birbirine yaklaştı. Bu yakınlaşma, geleneksel ittifakları değiştiren Diplomatik Devrim’in parçalarından biri olarak değerlendirilir. Wikipedia

Başlıca ittifaklardan biri, Britanya, Prusya ve Hannover’in yer aldığı devletler çevresinde oluştu. Karşı tarafta Fransa, Avusturya, Rusya, İsveç ve Saksonya gibi devletler bulunuyordu. Böylece Britanya–Fransa rekabeti, Avrupa’daki başka devletlerin hedefleriyle aynı çatışma içinde birleşti. Wikipedia

Britanya, 17 Mayıs 1756 tarihinde Fransa’ya karşı resmen savaş ilan etti. Prusya Kralı II. Friedrich, 29 Ağustos 1756’da ordusuyla Saksonya topraklarına girdi. Bu harekât, Avrupa’daki kara savaşını başlatan gelişme olarak savaşın kronolojisinde yer aldı. Wikipedia

İttifaklara sonradan katılan İspanya, 1762 yılında Fransa’nın yanında savaşa dâhil oldu. Portekiz ise aynı yıl Britanya’nın yanında yer alarak karşıt ittifaka katıldı. Kuzey Amerika’da hem Fransızlar hem Britanyalılar, yerli halklardan müttefiklerin desteğiyle savaşıyordu. Bu nedenle katılımcıları yalnız Avrupa devletlerinin adlarıyla sıralamak, Amerika cephesini eksik anlatır. Wikipedia, National Army Museum

Mücadele Amerika’da nasıl başladı, diğer cephelerde neler oldu?

George Washington komutasındaki kuvvetler, 28 Mayıs 1754’te Jumonville Glen’de bir Fransız birliğine saldırdı. Bu saldırı, zamanla küresel savaşa dönüşecek çatışmanın ilk çarpışmaları arasında yer aldı. Ohio vadisindeki anlaşmazlık, böylece silahlı mücadelenin erken odaklarından biri hâline geldi. Wikipedia

Britanya, 1758 yılında Louisbourg Kalesi’ni ele geçirerek Kanada cephesinde ilerleme sağladı. Bu kazanım, Saint Lawrence Nehri üzerinden Québec’e doğru ilerlemesini daha kolaylaştırdı. Québec, Fransa’dan Kanada’ya taşınan ikmal ve takviyelerin geçişini denetleyen stratejik bir hedefti. National Army Museum, Canadian War Museum

Siz günlük yaşamda bir teslimatın geçiş yoluna bağlı olduğunu kolayca düşünebilirsiniz. Québec’in konumu da Saint Lawrence üzerinden gelen ikmal ve takviyelerle ilişkiliydi. Bu nedenle şehir üzerindeki mücadele, Kanada’ya ulaşan destek hattını denetleme hedefi taşıyordu. Canadian War Museum

Britanya, 13 Eylül 1759 tarihinde yapılan Abraham Düzlükleri Muharebesi’ni kazanmayı başardı. Québec, muharebeden beş gün sonra teslim olarak savaşın Kanada cephesindeki dengelerini değiştirdi. Montréal’in Eylül 1760’ta teslim olması, Kanada’daki Fransız direnişinin sonunu getiren başlıca gelişmelerdendi. Canadian War Museum, National Army Museum

Hindistan’da ise Robert Clive’ın Doğu Hindistan Şirketi kuvvetleri, 23 Haziran 1757’de Plassey’de savaştı. Karşılarında Bengal Nevvabı Siracüddevle’nin kuvvetleri ve onun Fransız müttefikleri yer alıyordu. Plassey Muharebesi, Clive komutasındaki kuvvetlerin zaferiyle sonuçlanarak Britanya tarafına bir kazanım sağladı. National Army Museum — Battle of Plassey

1759’a gelindiğinde çatışmalar Afrika, Asya, Avrupa, Kuzey Amerika ve Karayipler’de sürüyordu. Québec ile Plassey, savaşın birbirinden uzak cephelerde yürüdüğünü gösteren somut örneklerdir. Britanya ile Fransa arasındaki rekabet, Avrupa dışındaki mücadelelerle birlikte değerlendirilmelidir. Canadian War Museum, National Army Museum

Kısa kronoloji

1754’te Kuzey Amerika’da başlayan çatışmalar, 1756’da Avrupa’daki ittifak değişiklikleri ve savaşla birleşti. Aşağıdaki tablo, bu gelişmeleri 1763 barışlarına kadar tarih sırasıyla takip etmenizi sağlar. Tarihler; Wikipedia, National Army Museum ve Avalon Project anlatımlarıyla örtüşür.

1. 1754 Ohio vadisindeki Britanya–Fransa çatışmaları, Kuzey Amerika savaşını başlattı.
2. 16 Ocak 1756 Britanya ile Prusya, Westminster Sözleşmesi’ni imzaladı.
3. 1 Mayıs 1756 Fransa ile Avusturya, Versailles Antlaşması’nı imzaladı.
4. 17 Mayıs 1756 Britanya, Fransa’ya resmen savaş ilan etti.
5. 29 Ağustos 1756 II. Friedrich, ordusuyla Saksonya’ya girdi.
6. 23 Haziran 1757 Doğu Hindistan Şirketi kuvvetleri, Plassey Muharebesi’ni kazandı.
7. 1758 Britanya, Louisbourg Kalesi’ni ele geçirdi.
8. 13 Eylül 1759 Abraham Düzlükleri Muharebesi, Britanya zaferiyle sonuçlandı.
9. Eylül 1760 Montréal, Britanya’ya teslim oldu.
10. 1762 İspanya ve Portekiz, karşıt ittifaklarda savaşa katıldı.
11. 10 Şubat 1763 Britanya, Fransa ve İspanya arasında Paris Antlaşması imzalandı.
12. 15 Şubat 1763 Avusturya, Prusya ve Saksonya arasında Hubertusburg Antlaşması imzalandı.

Yedi Yıl Savaşı nasıl bitti, sonuçları ne oldu?

Fransa Kralı XV. Louis, Mart 1762’de barış görüşmelerinin başlaması için resmî çağrı yaptı. Britanya, Fransa ve İspanya, 10 Şubat 1763 tarihinde Paris Antlaşması’nı imzaladı. Avrupa’daki diğer barış düzenlemesi ise 15 Şubat 1763 tarihli Hubertusburg Antlaşması oldu. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi, Avalon Project, Wikipedia

1763 barış düzenlemelerinde Fransa, Kanada’yı Britanya’ya bırakarak Kuzey Amerika’da toprak kaybetti. İspanya da Havana’nın kendisine geri verilmesi karşılığında Florida’yı Britanya’ya devretmeyi kabul etti. Bu düzenlemeler, Britanya’nın Kuzey Amerika’daki toprak kazanımlarının başlıca örnekleri arasında yer aldı. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi

Hubertusburg Antlaşması, Avusturya, Prusya ve Saksonya arasında Avrupa’daki barışın koşullarını belirledi. Antlaşma, Silezya’nın Prusya’da kalmasını onaylayarak Avrupa cephesindeki temel anlaşmazlıklardan birini sonuçlandırdı. Avusturya’nın Silezya’yı geri alma hedefi, savaş sonunda gerçekleşmemiş olarak kaldı. Wikipedia

Britanya’nın kazanımları, Kuzey Amerika kolonileriyle bütün anlaşmazlıklarının sona erdiği anlamına gelmiyordu. Savaş giderlerinin ödenmesi ve sınırların yönetimi konusunda kolonilerle yeni anlaşmazlıklar yaşandı. Bu anlaşmazlıklar, Amerikan Devrimi’ne uzanan hoşnutsuzluğu besleyen gelişmeler arasında yer aldı. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Québec önündeki yaklaşık üç aylık kuşatmayı, 13 Eylül 1759’daki meydan muharebesi izledi. Canadian War Museum’un anlatımına göre bu muharebe yaklaşık 30 dakika sürdü. Kuşatma ile meydan çatışmasının süreleri, aynı askerî mücadelenin farklı aşamalarını gösterir. Canadian War Museum

Québec Muharebesi’nde Britanyalı komutan James Wolfe ile Fransız komutan Louis-Joseph de Montcalm karşılaştı. Her iki komutan da muharebe sırasında aldıkları yaralar nedeniyle ölümcül biçimde yaralandı. Britanya’nın zaferiyle sonuçlanan çatışma, karşıt orduların komutanlarının kaderini de birlikte belirledi. National Army Museum

Fransız müzakereci Choiseul, Martinique, Guadeloupe ve Saint Lucia’yı korumayı Kanada’yı elde tutmaya tercih etti. Bu tercihin arkasında, söz konusu adaların kârlı şeker üretimi bulunuyordu. Kanada’nın genişliği, barış pazarlığında adaların ekonomik değerinden daha ağır basmamıştı. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi

1757’de Fransız düzenli piyadelerinin üniformaları genellikle beyazdı. Fransız hizmetindeki İsviçre ve İrlanda alayları ise kırmızı ceketleriyle ayırt edilebiliyordu. Dolayısıyla Fransız ordusundaki bütün askerleri tek bir üniforma rengiyle düşünmek yanıltıcıdır. Fort Ticonderoga

Béarn Alayı’nın üniformasındaki dikey cep kapakları, alayın kimliğini gösteren ayrıntılar arasında bulunuyordu. Gerçek cep açıklıkları ise ceketin yan kıvrımlarında yer alacak biçimde hazırlanmıştı. Siz bir üniforma görselini incelerken, görünen kapaklarla kullanılabilir cepleri böylece ayırt edebilirsiniz. Fort Ticonderoga

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Yedi Yıl Savaşı tr.wikipedia.org
2. Canadian War Museum — The Seven Years’ War warmuseum.ca
3. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi — French and Indian War/Seven Years’ War, 1754–63 history.state.gov
4. Wikipedia — Seven Years’ War en.wikipedia.org
5. National Army Museum — Seven Years War nam.ac.uk
6. Canadian War Museum — The Battle of the Plains of Abraham, 1759 warmuseum.ca
7. National Army Museum — Battle of Plassey nam.ac.uk
8. Yale Law School, Avalon Project — Treaty of Paris 1763 avalon.law.yale.edu
9. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi — Treaty of Paris, 1763 history.state.gov

Görsel: Seven Years’ War Collage 2.0.jpg — CAvB, CC BY-SA 4.0