Fidel Castro kimdir? Küba’da iktidara nasıl geldi?

Fidel Castro, 1953’teki başarısız kışla saldırısından yaklaşık altı yıl sonra Küba başbakanı oldu. Siz bu yazıda onun iktidara gelişini ve yaklaşık 49 yıllık resmî yönetimini öğreneceksiniz. Castro’nun yaşamındaki dönüm noktaları, hapishaneden Meksika sürgününe ve Sierra Maestra’daki gerilla savaşına uzanıyor. [1][2]

Castro’nun yönetim süresini anlamak için 1959, 2006 ve 2008 tarihlerini birlikte değerlendirmek gerekiyor. Başbakanlığı 1959’da başladı; sağlık sorunları nedeniyle yetkilerini 2006’da geçici olarak kardeşine devretti. Devlet başkanlığı 2008’de sona ererken, Komünist Parti liderliği 2011’e kadar devam etti. [1][2][3]

Fidel Castro kimdir, nereli ve nasıl bir ailede doğdu?

Tam adı Fidel Alejandro Castro Ruz olan siyasetçi, Küba Devrimi’nin lideri olarak tanındı. İktidarı döneminde Küba’yı sosyalist tek parti devletine dönüştüren Castro, ülkenin başbakanlığını ve devlet başkanlığını üstlendi. Bu görevler, yaşam öyküsünün hem devrimci mücadeleyi hem devlet yönetimini kapsamasını açıklıyor. [2]

Castro, 13 Ağustos 1926’da Küba’nın doğusundaki Birán’da, varlıklı bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası, İspanya’dan göç etmiş zengin bir toprak sahibiydi; doğduğu Birán günümüzde Holguín ilinde bulunuyor. Daha ayrıntılı idari adresi ise Holguín iline bağlı Cueto belediyesinin sınırları içinde kalıyor. [1][4]

Siz Küba gezisi için haritaya bakarken, Birán’ı Holguín ilinin Cueto belediyesinde arayabilirsiniz. Havana ise Castro’nun hukuk eğitimi aldığı ve daha sonra devrimin ardından girdiği kentti. Böylece doğum yeriyle siyasal yaşamındaki merkezleri aynı yer olarak düşünmekten kaçınabilirsiniz. [2][3][4]

Castro, 1945’te girdiği Havana Üniversitesi’ndeki hukuk öğrenimini 1950’de tamamlayarak mesleki eğitimini bitirdi. Öğrencilik yılları sırasında, 1948’de Mirta Díaz-Balart ile evlenerek kendi ailesini kurdu. Mirta, United Fruit Company için çalışan bir avukatın kızıydı; oğulları Fidel Ángel, Eylül 1949’da doğdu. Fidelito adıyla da anılan oğlunun doğumu, Castro’nun hukuk öğrenimini tamamlamasından önce gerçekleşti. [2][3][5]

Fidel Castro Küba’da nasıl iktidara geldi?

Castro’nun iktidara giden yolundaki ilk girişimlerinden biri, 1952’de milletvekilliğine aday olmasıydı. Ancak Fulgencio Batista’nın 10 Mart darbesi seçimleri iptal ederek bu siyasi girişimi kesti. Castro’nun sonraki mücadelesi, seçim adaylığından silahlı eyleme ve ardından gerilla savaşına uzandı. [3]

Castro, 26 Temmuz 1953’te Santiago de Cuba’daki Moncada Kışlası’na silahlı bir saldırı düzenledi. Başarısız kalan saldırının ardından mahkeme tarafından 15 yıl hapse mahkûm edildi. Ancak bu cezanın tamamını çekmedi; 1955’te çıkarılan afla serbest bırakılarak hapishaneden ayrıldı. [1]

Moncada saldırısının tarihi, Castro’nun önderliğindeki 26 Temmuz Hareketi’ne doğrudan adını veren olaydı. Dolayısıyla hareketin adındaki gün ve ay, başarısız saldırının tarihine gönderme yapıyordu. Castro, serbest kaldığı 1955 yılında Meksika’ya geçti ve devrimci mücadelesini burada sürdürdü. [2][3]

Küba’ya dönüş, 25 Kasım 1956’da Meksika’nın Tuxpan limanından hareket eden Granma yatıyla başladı. Castro’ya yolculuk sırasında 81 yoldaşı eşlik etti; grup 2 Aralık’ta Küba’da karaya çıktı. Meksika’dan başlayan bu yolculuğu, Sierra Maestra’daki gerilla mücadelesi ve kentlerdeki isyancı faaliyetler izledi. [1][3]

Castro’nun Sierra Maestra’da geliştirdiği gerilla kuvveti, kentlerdeki isyancı gruplarla birlikte Batista ordusuna karşı savaştı. İki yılı biraz aşan mücadele sonunda Batista rejimi, 1 Ocak 1959’da çöktü. Castro, devrimin zaferinden sonra 8 Ocak’ta Havana’ya girdi ve 16 Şubat’ta başbakan oldu. Rejimin çöküşü, başkente gelişi ve hükûmet başkanlığını üstlenmesi böylece farklı tarihlerde gerçekleşti. [1][2]

Fidel Castro ile Che Guevara nasıl tanıştı?

Castro, Arjantinli doktor Ernesto Che Guevara ile 1955’te Meksika’daki sürgün döneminde buluştu. Bu tanışmada bağlantıyı, Guevara’yla daha önce tanışmış olan kardeşi Raúl Castro sağladı. Fidel Castro, bu buluşmanın ardından Guevara’yı Batista yönetimine karşı yürüttüğü devrimci mücadeleye kattı. [2]

Bu nedenle Castro ile Che Guevara’nın ortaklığının başlangıcı, devrimin 1959’daki zaferinden önceye uzanır. Tanıştıkları Meksika, aynı zamanda Castro’nun Granma yolculuğunu başlattığı ülke olarak yaşam öyküsünde yer alır. Castro’nun 1955’teki sürgünü ile 1956’daki dönüşü, devrim öncesindeki bu bağlantıyı görünür kılar. [1][2]

İsimleri birlikte anılsa da Küba’daki resmî yönetim süresi sorusu, Castro’nun üstlendiği görevlerle yanıtlanır. Castro, 1959’da başbakanlığı üstlendi ve 1976’da devlet başkanlığına uzanan görev değişikliğini gerçekleştirdi. Che ile tanışması ise bu resmî görevlerden önceki devrimci hazırlık dönemine aitti. [2]

Fidel Castro Küba’yı kaç yıl yönetti?

Castro’nun başbakanlık ve devlet başkanlığı dönemleri birlikte hesaplandığında, resmî yönetimi yaklaşık 49 yıl sürdü. Bu hesap, 1959’da başlayan ve 2008’de sona eren devlet yönetimi görevlerini kapsıyor. Sağlık nedeniyle yetki devri ise bu toplamın içinde, 2006 yılında gerçekleşti. [1][2][3]

Castro, 16 Şubat 1959’da başbakan oldu; 2 Aralık 1976’da farklı görevler üstlendi. Devlet Konseyi ve Bakanlar Konseyi başkanlıklarını birleştirerek hem devletin hem hükûmetin başına geçti. Dolayısıyla yaklaşık 49 yıllık toplamın tamamını yalnızca devlet başkanlığı olarak adlandırmak doğru olmaz. [2]

Siz bir ödev veya sunum hazırlarken, yaklaşık 49 yıllık süreyi görev ayrımıyla açıklayabilirsiniz. Castro’nun 1959’daki başbakanlığını, 1976’daki görev değişikliğini ve 2008’deki resmî ayrılışını birlikte belirtin. Böylece aynı kişinin yönetimde kaldığı süreyle, belirli bir makamda bulunduğu süre birbirine karışmaz. [1][2]

Castro, sağlık sorunları nedeniyle 31 Temmuz 2006’da yetkilerini geçici olarak Raúl Castro’ya devretti. Kardeşi Raúl, aynı zamanda yardımcısıydı; devlet başkanlığındaki resmî değişiklik ise daha sonra gerçekleşti. Fidel Castro’nun devlet başkanlığı 24 Şubat 2008’de sona erdi ve yerine Raúl geçti. [2][3]

Parti liderliği ise devlet başkanlığından ayrı bir takvim izledi ve 2011’e kadar sürdü. Castro, Küba Komünist Partisi birinci sekreterliğini 3 Ekim 1965’te üstlenerek bu göreve başladı. Görevi 19 Nisan 2011’de sona erdi; bu tarih resmî devlet başkanlığının bitişinden sonraydı. [2]

Yönetimi sırasında, Nisan 1961’de ABD destekli Kübalı sürgünlerin Domuzlar Körfezi çıkarması yenilgiye uğratıldı. Ertesi yıl Sovyetler Birliği’nin adaya nükleer füzeler yerleştirmesi, Küba Füze Krizi’ni doğurdu. Kriz, Castro yönetimindeki Küba nedeniyle ABD ile Sovyetler Birliği’ni karşı karşıya getirdi. [3]

Castro’nun mirası konusunda PBS’nin değerlendirmesi, destekçileriyle karşıtları arasındaki görüş ayrılığını açıkça aktarıyor. Destekçileri onu sosyal adalet savunucusu olarak görürken, karşıtları baskıcı bir diktatör olarak tanımlıyor. Bu değerlendirmeler, Küba’yı sosyalist tek parti devletine dönüştüren liderin farklı çevrelerdeki karşılığını gösteriyor. [2][5]

Kısa kronoloji

Castro’nun yaşamındaki başlıca tarihler, devrim öncesi mücadeleyle devlet yönetimini aynı çizelgede karşılaştırmayı sağlıyor. Özellikle 1959’daki iktidar başlangıcıyla 2006’daki yetki devrini ve 2008’deki resmî ayrılışı ayırıyor. Parti liderliğinin 2011’de sona ermesi de devlet görevleriyle parti görevi arasındaki farkı gösteriyor. [1][2][3]

1. 13 Ağustos 1926 Küba’nın doğusundaki Birán’da doğdu.
2. 1945–1950 Havana Üniversitesi’nde hukuk öğrenimi gördü.
3. 10 Mart 1952 Batista’nın darbesi, katılmayı planladığı seçimleri engelledi.
4. 26 Temmuz 1953 Moncada Kışlası’na düzenlediği saldırı başarısız oldu.
5. 1955 Afla serbest kaldı ve Meksika’ya geçti.
6. 25 Kasım 1956 Granma yatıyla Tuxpan limanından Küba’ya hareket etti.
7. 2 Aralık 1956 Granma’nın yolcuları Küba’da karaya çıktı.
8. 1 Ocak 1959 Batista rejimi çöktü ve devrim başarıya ulaştı.
9. 8 Ocak 1959 Devrimin ardından Havana’ya girdi.
10. 16 Şubat 1959 Küba başbakanlığı görevini üstlendi.
11. Nisan 1961 Domuzlar Körfezi çıkarması yenilgiye uğratıldı.
12. 1962 Küba Füze Krizi yaşandı.
13. 3 Ekim 1965 Komünist Parti birinci sekreterliği başladı.
14. 2 Aralık 1976 Devlet Konseyi ve Bakanlar Konseyi başkanlıklarını üstlendi.
15. 31 Temmuz 2006 Yetkilerini geçici olarak Raúl Castro’ya devretti.
16. 24 Şubat 2008 Devlet başkanlığı resmen sona erdi.
17. 19 Nisan 2011 Komünist Parti birinci sekreterliği sona erdi.
18. 25 Kasım 2016 90 yaşında yaşamını yitirdi.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Castro’nun iki saat takması, TIME’ın 17 Şubat 1986 tarihli haberinde ele alındı. Dergi, sık sık görülen bu alışkanlığı Castro’nun dakik olma isteğiyle açıklayan bir değerlendirme yayımladı. Siz günlük randevularınızı planlarken saatinize bakıyorsanız, Castro’nun bu alışkanlığına gündelik bir bağlantı kurabilirsiniz. [6]

Castro’nun konuşmaları arasında, 26 Eylül 1960’ta BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşma süre bakımından ayrılıyor. Bu 269 dakikalık konuşma, Genel Kurulun süresi kaydedilmiş en uzun konuşmasıdır. Buradaki kayıt, genel olarak bütün konuşmaları değil, BM Genel Kurulu’ndaki konuşmaları kapsıyor. [7]

Purosuyla tanınan Castro, Ekim 1985’te aldığı tıbbi tavsiye üzerine düzenli puro içmeyi bıraktı. Bu ayrıntı, onunla özdeşleşen bir alışkanlığın yaşamı boyunca aynı biçimde sürmediğini gösteriyor. Tarihi belirtilen değişiklik, Castro’nun uzun yönetim döneminin 1985 yılındaki kişisel bir kararına dayanıyor. [2]

Castro’nun Atatürk hakkındaki değerlendirmesi, Cumhuriyet’in 15 Mart 1997 tarihli haberinde dolaylı olarak aktarılıyor. Haberde Yıldırım Aktuna, Castro’nun Atatürk’ün devrimlerini övdüğünü ve aynı başarıları gerçekleştiremeyeceğini söylediğini belirtiyor. Bu anlatım, Aktuna’nın aktarımıdır; Castro’nun sözlerini doğrudan kaydeden bir konuşma metni olarak sunulmamalıdır. [8]

Castro’nun sözleri arasında, 16 Ekim 1953 tarihli mahkeme savunması özellikle tanındı. Savunmayla özdeşleşen “La historia me absolverá” ifadesi, Türkçeye “Tarih beni haklı çıkaracaktır” diye çevriliyor. Bu sözün bağlamı, Moncada saldırısından sonra görülen dava ve Castro’nun mahkeme savunmasıdır. [3]

Castro’ya yönelik 638 suikast planı veya girişimi bulunduğu iddiası, Fabián Escalante’nin tahminine dayanıyor. Buna karşılık Church Komitesi’nin 1960–1965 dönemi için doğruladığı CIA bağlantılı plan sayısı sekizdir. İki sayı farklı dayanaklara sahip olduğundan, 638 iddiasını doğrulanmış girişim toplamı olarak okumamak gerekir. [9]

Fidel Castro ne zaman ve nasıl öldü?

Fidel Castro, 25 Kasım 2016’da 90 yaşındayken öldü; ölümünü kardeşi Raúl Castro duyurdu. Raúl’un aynı tarihli açıklamasında, ağabeyinin hangi nedenle yaşamını yitirdiğine ilişkin bilgi verilmedi. Dolayısıyla ölüm tarihi ve yaşı bilinirken, bu duyuru belirli bir ölüm nedenini doğrulamıyor. [1]

Castro’nun 2006’da yetkilerini sağlık sorunları nedeniyle devretmesi, yaşam öyküsündeki ayrı bir olaydır. Bu bilgi, 2016’daki ölümünü belirli bir hastalığa bağlamak için tek başına yeterli değildir. Ölüm haberini okurken, önceki sağlık sorunlarıyla açıklanmayan ölüm nedenini birbirinden ayırmak gerekir. [1][3]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Reuters / EconomyNext — Cuban revolutionary leader Fidel Castro dies aged 90 economynext.com
2. Wikipedia — Fidel Castro en.wikipedia.org
3. Vikipedi — Fidel Castro tr.wikipedia.org
4. Wikipedia — Birán en.wikipedia.org
5. PBS American Experience — Fidel Castro (1926–2016) pbs.org
6. TIME — Cuba: Whipping the Troops into Shape time.com
7. Birleşmiş Milletler Dag Hammarskjöld Kütüphanesi — What is the longest speech given at the United Nations? ask.un.org
8. Cumhuriyet arşivi — 15 Mart 1997, sayfa 10 egazete.cumhuriyet.com.tr
9. Wikipedia — CIA assassination attempts on Fidel Castro en.wikipedia.org

Görsel: Fidel Castro – MATS Terminal Washington 1959.jpg — Wikimedia Commons, Public domain