لئوناردو داوینچی که بود؟ پرواز، کالبدشناسی و دفترها

لئوناردو داوینچی (Leonardo da Vinci) با دو نقاشی مشهور است. دفترهای یادداشتش هم به همان اندازه از او پرده برمی‌دارند. در آن‌ها طرح بال‌ها و بدن‌های کالبدشکافی‌شده را می‌بینید؛ نقاشی‌های روی تختهٔ نیمه‌تمام هم از او به جا مانده است. در این راهنما با زندگی، مشهورترین آثار و صفحه‌هایی آشنا می‌شوید که شیوهٔ فکر کردن او را نشان می‌دهند.

لئوناردو داوینچی که بود؟

لئوناردو داوینچی از 1452 تا 1519 زندگی کرد. او هنرمند ایتالیایی دورهٔ رنسانس بود. در نقاشی، مهندسی، معماری و مطالعهٔ طبیعت فعالیت می‌کرد.

او در 15 آوریل 1452 در منطقهٔ وینچی (Vinci) در توسکانی (Toskana) به دنیا آمد. پدرش سردفتری به نام سر پیرو (Ser Piero) بود. مادرش کاترینا (Caterina) نام داشت. آن دو با هم ازدواج نکرده بودند. به همین دلیل، بعدها او را با نام پدر و زادگاهش شناختند: لئوناردو دی سر پیرو دا وینچی (Leonardo di ser Piero da Vinci). یعنی «لئوناردو، پسر سر پیرو، اهل وینچی».

اگر شما دنبال زندگی‌نامه‌ای کوتاه هستید، مسیر زندگی او روشن است. در فلورانس آموزش دید، سال‌های زیادی در میلان ماند، به رم رفت و زندگی‌اش در فرانسه به پایان رسید.

لئوناردو داوینچی اهل کجا بود؟

او اهل وینچی، جایی در توسکانی، بود. حتی دربارهٔ ساختمانی که در آن به دنیا آمد هم اختلاف‌نظر وجود دارد. به گفتهٔ موزهٔ لئوناردیانو (Museo Leonardiano)، روایت محلی خانه‌ای روستایی در آنکیانو (Anchiano) را زادگاه او می‌داند. دیدگاه دیگری می‌گوید ممکن است در خانهٔ خانوادگی در مرکز وینچی به دنیا آمده باشد. هیچ‌کس نمی‌تواند ثابت کند کدام ساختمان زادگاه او بوده است.

پس «دا وینچی» به معنای امروزی نام خانوادگی نیست. شما می‌توانید آن را نوعی نشانی بدانید.

لئوناردو داوینچی کجا زندگی می‌کرد؟

او بارها محل زندگی‌اش را عوض کرد. مهم‌ترین ایستگاه‌های زندگی‌اش این‌ها هستند.

• فلورانس (Floransa). در کارگاه آندره‌آ دل وروکیو (Andrea del Verrocchio) آموزش دید و نقاشی و مجسمه‌سازی آموخت.
• میلان (Milano). نخستین اقامت طولانی او در این شهر از حدود 1482 تا 1499 بود.
• رم (Roma). در 1513 به این شهر رفت.
• آمبواز، فرانسه (Amboise, Fransa). در پایان 1516 خدمت به فرانسوای یکم، پادشاه فرانسه، را پذیرفت و در آنجا ساکن شد.

او در 2 مه 1519، در 67 سالگی، در آمبواز درگذشت.

خط زمانی زندگی لئوناردو داوینچی

• 15 آوریل 1452: در منطقهٔ وینچی در توسکانی به دنیا آمد.
• حدود 1482: به میلان رفت. نقاشی «ستایش مغان» ناتمام ماند.
• 1489: جمجمهٔ انسان را با ترسیم مجموعه‌ای از برش‌ها بررسی کرد.
• حدود 1490: «مرد ویترویوسی» را طراحی کرد.
• 1495–1498: تاریخی که موزه برای «شام آخر» ثبت کرده است.
• 1503: یادداشتی از آگوستینو وسپوچی نشان می‌دهد که روی پرترهٔ مونالیزا کار می‌کرد.
• 1505–1506: «دفتر پرواز پرندگان» را آماده کرد.
• زمستان 1507–1508: در فلورانس پیرمردی را کالبدشکافی کرد.
• زمستان 1510–1511: پژوهش دربارهٔ استخوان‌ها و ماهیچه‌ها را در پاویا گسترش داد.
• 1513: به رم رفت.
• پایان 1516: برای خدمت به فرانسوای یکم در فرانسه ساکن شد.
• 2 مه 1519: در آمبواز درگذشت.

نقاشی‌ها و آثار هنری لئوناردو داوینچی

کسانی که نقاشی‌ها و آثار هنری او را جست‌وجو می‌کنند، معمولاً دنبال دو نام هستند. اینجا آن دو اثر را می‌بینید، همراه با دو نقاشی که هرگز تمام نشدند.

مونالیزا

موزهٔ لوور پرتره‌ای از لیزا گراردینی (Lisa Gherardini) را به نمایش می‌گذارد. وازاری (Vasari) در 1550 نوشت که لئوناردو این نقاشی را به درخواست همسر او، فرانچسکو دل جوکوندو (Francesco del Giocondo)، آغاز کرد. یادداشت حاشیه‌ای آگوستینو وسپوچی (Agostino Vespucci) در اکتبر 1503 ثابت می‌کند که لئوناردو در آن زمان روی پرتره‌ای از لیزا دل جوکوندو (Lisa del Giocondo) کار می‌کرد.

سایه‌های نرم دور دهان و چشم‌ها نمونه‌ای شاخص از اسفوماتو هستند. در این شیوه، رنگ‌مایه‌ها به شکلی دودمانند در هم محو می‌شوند؛ همان ویژگی‌ای که با نام لئوناردو پیوند خورده است.

شام آخر در میلان

شام آخر نقاشی دیواریِ غذاخوری صومعهٔ سانتا ماریا دله گراتسیه (Santa Maria delle Grazie) در میلان است. موزهٔ چناکولو وینچیانو (Museo del Cenacolo Vinciano) تاریخ آن را 1495–1498 اعلام می‌کند. ابعاد اثر 460 × 880 سانتی‌متر است.

لئوناردو روشی انتخاب کرد که با آهسته کار کردن سازگار بود. برخلاف فرسکوی واقعی، روی اندود خیس نقاشی نکرد. او روی اندود خشک کار کرد. این روش به او فرصت می‌داد آرام پیش برود و اصلاحاتی انجام دهد.

اگر شما دنبال موزهٔ لئوناردو داوینچی در میلان هستید، پاسخ اینجاست. موزهٔ چناکولو وینچیانو این نقاشی را به نمایش می‌گذارد.

ستایش مغان

در 1481، لئوناردو سفارش نقاشی برای کلیسای سن دوناتو آ اسکوپتو (San Donato a Scopeto)، نزدیک فلورانس، دریافت کرد. او به میلان رفت و نقاشی روی تخته ناتمام ماند. این اثر اکنون در اوفیتزی (Uffizi) نگهداری می‌شود.

قدیس جروم

موزه‌های واتیکان تاریخ این نقاشی را حدود 1481–1482 می‌دانند. بخش‌های مختلف آن در مرحله‌های متفاوتی از اجرا رها شده‌اند. شما می‌توانید این اثر را مانند کارگاهی ببینید که زمان در آن متوقف شده است.

ماشین‌های پرنده در دفترهای یادداشت

لئوناردو سال‌ها پرواز را مطالعه کرد. حدود 1505–1506 دفتری ویژهٔ این موضوع آماده کرد که با نام «دفتر پرواز پرندگان» شناخته می‌شود.

موزهٔ ملی هوا و فضای اسمیتسونین بیش از 35,000 واژه و 500 طراحی از لئوناردو دربارهٔ ماشین‌های پرنده، ویژگی‌های هوا و پرواز پرندگان برمی‌شمارد.

بیشتر طرح‌های هوانوردی او اورنیتوپتر بودند؛ ماشین‌هایی که قرار بود مثل پرندگان بال بزنند. بال‌ها باید هم نیروی بالابر و هم حرکت رو به جلو را تأمین می‌کردند.

نمونه‌هایی که با نیروی انسان کار می‌کردند، مشکلی اساسی داشتند. ماهیچه‌های انسان از ماهیچه‌های پرندگان ضعیف‌ترند و زودتر خسته می‌شوند.

این موزه همچنین می‌گوید بعید است لئوناردو هیچ‌یک از طرح‌های ماشین پرندهٔ خودش را ساخته باشد. مدل اورنیتوپتر موزه در اندازهٔ واقعی، در 2006 ساخته شد. بنابراین، ماشین‌های پرندهٔ او پژوهش‌هایی روی کاغذ هستند و مدرکی برای انجام پرواز آزمایشی به شمار نمی‌روند.

کالبدشناسی؛ از جمجمه تا سرخرگ‌ها

پژوهش‌های کالبدشناسی لئوناردو بر مشاهدهٔ مستقیم تکیه داشت.

• در 1489 جمجمهٔ یک انسان را به دست آورد. برای شناخت ساختار آن، چندین برش از آن را ترسیم کرد.
• به گفتهٔ مؤسسهٔ مجموعهٔ سلطنتی (Royal Collection Trust)، او حدود 30 جسد انسان و شمار زیادی حیوان را کالبدشکافی کرد. محل کارش بیمارستان‌های صومعه‌ها و مدرسه‌های پزشکی بود.
• ظاهراً در زمستان 1510–1511 با مارکانتونیو دلا توره (Marcantonio della Torre)، استاد کالبدشناسی دانشگاه پاویا، همکاری داشت. پژوهش او دربارهٔ استخوان‌ها و ماهیچه‌ها در این دوره فشرده‌تر شد.
• «مرد ویترویوسی»، متعلق به حدود 1490، مطالعهٔ او دربارهٔ تناسبات بدن انسان را نشان می‌دهد. پیکره‌ای درون یک مربع و یک دایره قرار گرفته است.

وقتی در 1519 درگذشت، یادداشت‌های کالبدشناسی او هنوز منتشر نشده بودند. طراحی‌ها تازه در اواخر قرن نوزدهم منتشر و درک شدند.

دفترهای یادداشت لئوناردو داوینچی؛ «کتاب» او

کسانی که دنبال کتاب لئوناردو داوینچی می‌گردند، معمولاً منظورشان دفترهای یادداشت اوست. او یک کتاب مرتب و یکپارچه ننوشت. صفحه‌ها را با یادداشت و طراحی پر می‌کرد.

موزهٔ ویکتوریا و آلبرت معتقد است که او از میانهٔ دههٔ 1480 ثبت منظم افکارش در دفترهای یادداشت را آغاز کرد. در آن زمان در خدمت دوک میلان بود.

شما می‌توانید این دفترها را نسخه‌ای ابتدایی از برنامه‌های یادداشت‌برداری بدانید. فهرست خرید کنار ایده‌ای قرار می‌گیرد که می‌توانست یک حوزه را دگرگون کند. لئوناردو همه را روی کاغذ نگه می‌داشت.

یکی از عادت‌های مشهورش خط آینه‌ای بود که از راست به چپ نوشته می‌شود. برخی می‌گویند از این روش برای پنهان کردن رازها استفاده می‌کرد. دیگران می‌گویند چون چپ‌دست بود، نوشتن در این جهت برایش راحت‌تر بود. موزهٔ ویکتوریا و آلبرت میان این دو توضیح داوری نمی‌کند.

جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید

• اثر انگشت روی نقاشی. روی تختهٔ نقاشی «قدیس جروم» (Aziz Hieronymus)، اثر انگشت‌های لئوناردو در رنگ دیده می‌شوند؛ به‌ویژه در قسمت بالا سمت چپ.
• یادداشتی تند دربارهٔ حرکت دائمی. او در «کدکس فورستر II.2» (Codex Forster II.2)، متعلق به حدود 1495–1497، کسانی را مسخره می‌کند که به ماشین‌هایی باور دارند که بدون انرژی بیرونی تا ابد کار می‌کنند.
• اصطکاک در دفتری کوچک. ایان هاچینگز (Ian Hutchings)، پژوهشگر دانشگاه کمبریج، نخستین بیان لئوناردو از قوانین اصطکاک را در دفتری متعلق به 1493 پیدا کرد. ابعاد آن فقط 92 × 63 میلی‌متر است. شما هر بار که جعبه‌ای سنگین را روی زمین هل می‌دهید، با اصطکاک روبه‌رو می‌شوید.
• کالبدشکافی یک پیرمرد. لئوناردو در زمستان 1507–1508 در فلورانس، دربارهٔ کالبدشکافی پیرمردی یادداشت نوشت. او تصلب شرایین، انسداد رگ‌های کرونری و سیروز کبدی را به‌روشنی توصیف کرد.
• مجموعه‌ای در لندن (Londra). مجموعهٔ فورستر در موزهٔ ویکتوریا و آلبرت شامل پنج دفتر یادداشت لئوناردو است که در سه جلد صحافی شده‌اند. جان فورستر (John Forster) آن‌ها را در 1876 برای موزه به ارث گذاشت.
• اختلاف‌نظر دربارهٔ علت مرگ. برخی مرگ او را به سکتهٔ مغزی نسبت می‌دهند. این تشخیص قطعی نیست. پژوهشی در 2019 از لاتزری و روسی (Lazzeri ve Rossi) به از دست رفتن کارکرد دست راست او می‌پردازد. این پژوهش، آسیب عصب اولنار بر اثر ضربه را به‌عنوان توضیحی جایگزین برای سکتهٔ مغزی مطرح می‌کند.

پرسش‌های متداول

لئوناردو داوینچی اهل کجا بود؟

او در 15 آوریل 1452 در منطقهٔ وینچی در توسکانی به دنیا آمد. نام او، لئوناردو دی سر پیرو دا وینچی، یعنی «لئوناردو، پسر سر پیرو، اهل وینچی».

نقاشی شام آخر لئوناردو داوینچی کجاست؟

این اثر نقاشی دیواریِ غذاخوری صومعهٔ سانتا ماریا دله گراتسیه در میلان است. موزهٔ چناکولو وینچیانو تاریخ آن را 1495–1498 و ابعادش را 460 × 880 سانتی‌متر ثبت کرده است.

آیا لئوناردو داوینچی ماشین‌های پرنده‌اش را ساخت؟

موزهٔ ملی هوا و فضای اسمیتسونین بعید می‌داند که او هیچ‌یک از طرح‌های ماشین پرندهٔ خودش را ساخته باشد. مدل اورنیتوپتر این موزه در اندازهٔ واقعی، در سال 2006 ساخته شد.

چرا لئوناردو وارونه می‌نوشت؟

برخی می‌گویند او برای پنهان کردن رازهایش از خط آینه‌ای، از راست به چپ، استفاده می‌کرد. دیگران می‌گویند چپ‌دست بود و نوشتن در این جهت برایش راحت‌تر بود. موزهٔ ویکتوریا و آلبرت پاسخ قطعی به این پرسش نمی‌دهد.

لئوناردو داوینچی کجا درگذشت؟

او در 2 مه 1519، در 67 سالگی، در آمبواز فرانسه درگذشت. در پایان سال 1516 برای خدمت به فرانسوای یکم، پادشاه فرانسه، در آنجا ساکن شده بود.

منابع

1. ویکی‌پدیا — لئوناردو داوینچی en.wikipedia.org
2. موزهٔ لئوناردیانو — زادگاه لئوناردو در آنکیانو museoleonardiano.it
3. موزهٔ هنر متروپولیتن — لئوناردو داوینچی (1452–1519) metmuseum.org
4. مؤسسهٔ مجموعهٔ سلطنتی — زندگی لئوناردو داوینچی rct.uk
5. مجلهٔ انجمن سلطنتی پزشکی — فلج دست راست لئوناردو داوینچی pmc.ncbi.nlm.nih.gov
6. موزهٔ لوور — پرترهٔ لیزا گراردینی collections.louvre.fr
7. موزهٔ چناکولو وینچیانو — شام آخر cenacolovinciano.org
8. گالری‌های اوفیتزی — ستایش مغان uffizi.it
9. موزه‌های واتیکان — لئوناردو داوینچی، قدیس جروم museivaticani.va
10. موزهٔ هنر متروپولیتن — قدیس جروم اثر لئوناردو داوینچی metmuseum.org
11. موزهٔ ویکتوریا و آلبرت — دفترهای یادداشت لئوناردو داوینچی vam.ac.uk
12. دانشگاه کمبریج — قوانین اصطکاک لئوناردو داوینچی cam.ac.uk
13. موزهٔ ملی هوا و فضای اسمیتسونین — دفتر پرواز پرندگان airandspace.si.edu
14. موزهٔ ملی هوا و فضای اسمیتسونین — لئوناردو داوینچی و پرواز airandspace.si.edu
15. موزهٔ ملی هوا و فضای اسمیتسونین — مدل اورنیتوپتر لئوناردو داوینچی airandspace.si.edu
16. مؤسسهٔ مجموعهٔ سلطنتی — مطالعات کالبدشناسی لئوناردو rct.uk
17. مؤسسهٔ مجموعهٔ سلطنتی — سیاهرگ‌های بازو؛ و یادداشت‌هایی دربارهٔ مرگ یک فرد صدساله rct.uk

FAQ

Image: Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg — Leonardo da Vinci, Public domain