Bandırma Vapuru’nun ilk adı Bandırma değildi. Gemi 1878’de İskoçya’nın Paisley kentinde Trocadero adıyla inşa edildi ve 1919’a gelene kadar üç kez daha ad değiştirdi. Mustafa Kemal Paşa’yı Samsun’a götüren vapur, böylece kırk yılı aşkın bir geçmişle yola çıktı.
Bu yazıda geminin 16 Mayıs 1919’da İstanbul’dan çıkışını, İnebolu ve Sinop duraklarını ve 19 Mayıs’taki varışı adım adım izleyeceksiniz. Ardından bugün Samsun’da gördüğünüz geminin asıl vapur olmadığını, müzenin yeni adresini ve eski ziyaret saatlerinin neden geçersiz sayılması gerektiğini öğreneceksiniz.
Bandırma Vapuru müzesi nerede, nerede sergileniyor?
Samsun’daki Bandırma Gemi Müzesi, İlkadım ilçesindeki İstiklal Meydanı Kurtuluş Yolu’ndadır. Gemi, 12 Temmuz 2026’ya kadar Canik’teki Doğupark’ta duruyordu. O tarihte karadan yürütülerek yeni yerine götürüldü.
Burada önemli bir ayrım var. Samsun’da gördüğünüz gemi, 1919’da yolculuk yapan vapurun kendisi değildir. Görünüm ve ölçülerini yeniden oluşturmak amacıyla yapılmış bir kopyadır.
İnternette gezdiğiniz bazı görsellerde Bandırma çok büyük bir gemi gibi durabilir. Atatürk Ansiklopedisi’ne göre bunun nedeni karışıklıktır: bu görseller, 1926’da Bandırma adını alan 870 grostonluk Medway’e aittir. Tarihî vapur ise çok daha küçük bir posta gemisiydi.
Bandırma Vapuru nereye taşındı, yeni yeri neresi?
Müze gemi 12 Temmuz 2026’da Doğupark’tan İstiklal Meydanı Kurtuluş Yolu’na taşındı. Anadolu Ajansı’nın haberine göre 240 tonluk gemi, 72 tekerlekli bağımsız aks sistemiyle yaklaşık 3,5 kilometre boyunca karadan ilerletildi.
Bir gemiyi karadan yürütmek, evinizin bulunduğu mahallede bir apartmanı sokaktan geçirmek gibi düşünülebilir. Yol boyunca her dönüş ayrı bir hesap gerektirir. Bu yüzden taşıma, bağımsız akslar üzerinde, kontrollü biçimde yapıldı.
Belediye yetkilisi Necdet Çamaş aynı gün yaptığı açıklamada iki ayrı takvimden söz etti. Yeni yerde çevrenin ziyarete açılması peyzaj çalışmasından sonra olacak. Müze açılışı için hedef ise Mayıs 2027.
Bandırma Vapuru müzesi saatleri ve yol tarifi
Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün eski kaydı, Doğupark adresi için ziyaret saatlerini 08.00–16.45 olarak veriyordu. Pazartesi günleri açılış 12.00’de yapılıyordu. Bu bilgiler Doğupark düzenine aittir.
Gemi artık orada olmadığı için o adresi ve o saatleri güncel ziyaret bilgisi saymayın. Yeni yerde müze düzeninin açılışı Mayıs 2027’ye hedeflenmiştir. Çevre ziyareti ise peyzaj çalışmasından sonra başlayacaktır.
Yol tarifi için hedef adres İlkadım ilçesi, İstiklal Meydanı Kurtuluş Yolu’dur. Eski Doğupark adresini navigasyona girmek sizi boş bir alana götürür.
Bandırma Vapuru nereden kalktı?
Gemi 16 Mayıs 1919 öğleden sonra İstanbul’dan Samsun’a hareket etti. Bugün “nereden kalkıyor” diye soranlar için cevap şudur: Samsun’daki müze gemi karadadır ve denize açılmaz.
Yolculuk öncesinde resmî işlemler tamamlandı. Tarihçi Nasrullah Uzman’ın aktardığına göre Harbiye Nezareti, kafilenin yolculuğu için İngiliz İşgal Kumandanlığından 14 Mayıs 1919’da vize aldı. Mustafa Kemal Paşa’nın 9. Ordu Müfettişi olarak resmî görevi, Karadeniz bölgesindeki karışıklıklara son vermekti.
Gemi bu iş için sıradan bir seçimdi. 28 Ekim 1910’dan beri Osmanlı Seyrüsefain İdaresi bünyesinde posta vapuru olarak çalışıyordu. Birinci mevki kamarasında 20, ikinci mevki kamarasında 16 yatak vardı.
Kaptan İsmail Hakkı Durusu’ydu. Atatürk Ansiklopedisi, Mustafa Kemal dışındaki karargâh heyetini 18 kişi, kaptan dışındaki mürettebatı 25 kişi olarak verir. Yolcular arasında daha sonra başbakanlık yapacak Refik Saydam, ayrıca Refet Bele, Kazım Dirik ve Hüsrev Gerede de vardı.
Bandırma Vapuru Samsun’a nasıl gitti?
Karadeniz’e çıkmadan önce arama
Bandırma, Karadeniz’e çıkmadan önce İngilizler tarafından arandı. Yolcular alıkonulmadı ve gemi yoluna devam etti.
Hatıratlarda bu aşamayla ilgili bir de ihbar anlatılır: İngilizlerin Bandırma’yı batırabileceği söylenir. Atatürk Ansiklopedisi bu ihtimalin gerçekleşmediğini belirtir. Yani batırılma tehlikesi anlatısı hatırat kaynaklıdır ve olay olarak yaşanmamıştır.
Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin yayınındaki anlatıma göre Mustafa Kemal, tehlike hâlinde karaya oturtulabilmesi için geminin kıyıya yakın seyretmesini istedi. Bu, olası bir saldırıya karşı alınmış bir önlemdi.
17 Mayıs: kötü hava ve İnebolu
TRT Haber’in yolculuk güzergâhına göre Bandırma 17 Mayıs’ta İnebolu’ya uğradı. Hüsrev Gerede’nin günlüğüne göre hava kötüydü ve karargâh heyeti o gün yataklarında kaldı.
Küçük bir vapurun Karadeniz dalgalarında nasıl sallandığını düşünün. Kamaradan çıkmak bile zordu.
18 Mayıs: Sinop
TÜBA’nın Sinop araştırmasına göre Bandırma, 18 Mayıs 1919 öğle vakti Sinop Limanı’na geldi ve saat 20.00’ye kadar kaldı. Gerede’nin günlüğünde Sinop’a varınca heyetin güvertede güneşlendiği yazılıdır.
Sinop’ta bir karar alındı. Mustafa Kemal, Samsun’a karadan ulaşım imkânını sordu. Uygun yol ve vasıta bulunmadığını öğrenince vapurla devam etti.
Bu durakla ilgili bir tartışma da vardır. Bazı anlatımlarda Mustafa Kemal’in Sinop’ta karaya çıktığı söylenir. Hüseyin Hilmi Uluğ ise rahatsızlığı nedeniyle gemide kaldığını ve daveti kartvizitle yanıtladığını aktarır.
19 Mayıs: Samsun
Bandırma Vapuru 19 Mayıs 1919’da Samsun Limanı’na ulaştı. Mustafa Kemal ve beraberindekiler karaya çıktı. Yolculuk 16 Mayıs öğleden sonra başlamıştı. Böylece liman, üç günlük denizyolundan sonra görünmüş oldu.
Kısa kronoloji
- 1878 Trocadero adıyla İskoçya’nın Paisley kentinde inşa edildi.
- 1883 Yunan mülkiyetine geçerek Kymi adını aldı.
- 1891 Kazayla battı ve yeniden yüzdürüldü.
- 1894 İdare-i Mahsusa’ya geçerek Panderma adını aldı.
- 28 Ekim 1910 Bandırma adıyla posta vapuru olarak kullanılmaya başlandı.
- 14 Mayıs 1919 İngiliz İşgal Kumandanlığından yolculuk vizesi alındı.
- 16 Mayıs 1919 Mustafa Kemal Paşa ve beraberindekilerle İstanbul’dan Samsun’a hareket etti.
- 17 Mayıs 1919 İnebolu’ya uğradı.
- 18 Mayıs 1919 Sinop Limanı’nda durdu, saat 20.00’ye kadar kaldı.
- 19 Mayıs 1919 Samsun’a ulaştı.
- 5 Kasım 1925 Asıl geminin enkaz olarak satılmasına karar verildi.
- 12 Temmuz 2026 Müze gemi Doğupark’tan İstiklal Meydanı Kurtuluş Yolu’na taşındı.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
- Gemi bir kez battı. 1891’de bir kaza sonucunda batan gemi, yeniden yüzdürülerek hizmete döndü. Kymi adını taşıdığı dönemde yaşanan bu olay, vapurun 1919’daki yolculuğundan yirmi sekiz yıl öncesine aittir.
- Dört ad taşıdı. Trocadero, Kymi, Panderma ve Bandırma. Panderma adıyla Marmara Denizi’nde Tekirdağ, Mürefte, Şarköy, Karabiga ve Erdek arasında yük ve yolcu taşıdı.
- Yatak sayısı küçüktü. Birinci mevki kamarasında 20, ikinci mevki kamarasında 16 yatak bulunuyordu. Kalabalık bir heyetin bu kadar yatakla üç gün geçirdiğini düşünün.
- Heyet yataklarında kaldı. Gerede’nin günlüğüne göre kötü hava yüzünden 17 Mayıs’ta karargâh heyeti yataklarında kaldı. Sinop’a gelince güverteye çıkıp güneşlendi.
- İsim levhası başka gemiye gitti. Asıl Bandırma’nın pirinç isim levhası, söküm sonrasında aynı adı taşıyan başka bir gemiye takıldı.
Asıl gemi, 5 Kasım 1925 tarihli kararla Balat’taki sökümcü İlhami Bey’e enkaz olarak satıldı ve parçalandı. Samsun’daki gemi ise bir kopyadır.
Sık sorulan sorular
Bandırma Vapuru şimdi nerede sergileniyor?
Samsun’daki müze gemi 12 Temmuz 2026’da Canik’teki Doğupark’tan İlkadım’daki İstiklal Meydanı Kurtuluş Yolu’na taşındı. Bu gemi 1919’daki vapurun kendisi değil, görünüm ve ölçülerini yeniden oluşturan bir kopyadır.
Bandırma Vapuru İstanbul’dan ne zaman ve hangi limana doğru yola çıktı?
Gemi 16 Mayıs 1919 öğleden sonra İstanbul’dan Samsun’a hareket etti. 17 Mayıs’ta İnebolu’ya, 18 Mayıs’ta Sinop’a uğradı ve 19 Mayıs’ta Samsun Limanı’na ulaştı.
Asıl Bandırma Vapuru’na ne oldu?
Asıl gemi 5 Kasım 1925 tarihli kararla Balat’taki sökümcü İlhami Bey’e enkaz olarak satıldı ve parçalandı. Pirinç isim levhası söküm sonrasında aynı adı taşıyan başka bir gemiye takıldı.
Bandırma Gemi Müzesi ne zaman açılacak?
Belediye yetkilisi Necdet Çamaş, 12 Temmuz 2026 açıklamasında yeni yerde çevre ziyaretini peyzaj çalışmasından sonraya bıraktı. Müze açılışı için hedef tarih Mayıs 2027’dir; bu tarih henüz gerçekleşmiş bir olay değildir.
Kaynaklar
- Atatürk Ansiklopedisi — Bandırma Vapuru ataturkansiklopedisi.gov.tr
- Anadolu Ajansı — Kurtuluşun ve umudun vapuru: Bandırma aa.com.tr
- Anadolu Ajansı — Bandırma Gemi Müzesi karadan yürütülerek İstiklal Meydanı’na taşındı aa.com.tr
- TRT Haber — Bandırma Vapuru’nun Yolcuları interaktif.trthaber.com
- Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Bandırma Gemi Müzesi samsun.ktb.gov.tr
- Türkçe Vikipedi — Bandırma Vapuru tr.wikipedia.org
- İngilizce Vikipedi — SS Bandırma en.wikipedia.org
Görsel: Bandirma-edited.jpg — Kurt Kulac, CC BY-SA 3.0
