Bottiçellinin “Veneranın doğulması”: mənası və hekayəsi

“Veneranın doğulması” tablosu: qarşınızda nə təsvir olunub?

Sandro Bottiçellinin (Sandro Botticelli) Veneranın doğulması əsərində nəhəng dəniz darağı qabığının üzərində sahilə çatan ilahə təsvir olunur. Uffitsi qalereyası (Uffizi Galerisi) tablonu təxminən 1485-ci ilə aid edir. Tanış adın sizdə yaratdığı təsəvvürə kiçik bir düzəliş lazımdır: səhnə Veneranın doğulduğu anı göstərmir. Burada onun dəniz köpüyündən doğulduqdan sonra sahilə gəlişini görürsünüz.

Venera mərkəzdə çılpaq dayanır. Solda külək tanrısı Zefir (Zephyros) üfürərək onu quruya doğru aparır. Sağda bir qadın onu qarşılamaq üçün gül naxışlı parça uzadır. Siz fiqurları soldan sağa izləsəniz, hadisənin ardıcıllığını külək, gəliş və qarşılanma kimi oxuya bilərsiniz.

Əsər kətan üzərində tempera ilə çəkilib. Uffitsinin məlumatına görə, hündürlüyü 172.5 santimetr, eni isə 278.5 santimetrdir. Əsərin əslini gözünüzdə canlandırarkən bu ölçülər əhəmiyyətlidir. Dəniz qabığı, havada uçan cütlük və gözləyən qadın eni hündürlüyündən xeyli böyük olan kətanda yerləşir.

Sandro Bottiçellinin “Veneranın doğulması”: səhnənin arxasındakı hekayə

Tablonun əsaslandığı mif zorakılıqla başlayır. Kronos Uranı axtalayır və onun cinsiyyət orqanlarını dənizə atır. Daha sonra Venera dənizdən doğulur. Bottiçellinin seçdiyi mövzu hekayənin sonrakı hissəsinə aiddir: ilahə artıq doğulub və sahilə yaxınlaşır.

Uffitsi onun üz tutduğu yeri Kipr kimi göstərir. Beləliklə, səhnə mif daxilində konkret bir məkana bağlanır. Venera sahilə doğru gəlir. Orada gözləyən fiqur ona örtük uzadır. Ayaqlarının altındakı dəniz qabığı bu gəliş səhnəsində mərkəzi fiquru daşıyır.

Hərəkəti Zefir yaradır. Onun nəfəsi Veneranı quruya doğru aparır. Qucağında isə bir qadın uçur. Bir yozuma görə, bu qadın Auradır. Başqa bir yozuma görə isə çiçək nimfası Xloridadır (Chloris). Bunlar Zefirin yoldaşının kimliyinə dair alternativ şərhlərdir. Buna görə də heç birini mübahisəsiz adlandırma kimi qəbul etmək olmaz.

İlahəni qarşılayan qadının kimliyi barədə də birdən çox fikir var. Bir şərhə görə, o, bahar Horasıdır. Uffitsi onun Üç Qrasiyadan biri olması ehtimalını da qeyd edir. Qadının güllü örtüyü və küləyin apardığı qızılgüllər səhnəni baharla əlaqələndirir.

“Veneranın doğulması” əsərinin mənası: sevgi, gözəllik və bahar

Uffitsi Bottiçellinin Venerasını sevgi və gözəllik rəmzi kimi şərh edir. Bu, sizə tablonu anlamaq üçün aydın başlanğıc nöqtəsi verir. Mərkəzdəki ilahə həmin mənanı daşıyır. Qızılgüllər və baharla əlaqələndirilən fiqur isə onun gəlişinə mövsümlə bağlı məna əlavə edir.

Neoplatonçu şərh bu mənanı daha da genişləndirir. Bu yanaşmaya görə, Veneranın fiziki gözəlliyi tamaşaçını ilahi sevgiyə yönəldə bilər. Görünən bədən mənəvi duyğunun başlanğıc nöqtəsinə çevrilir. Bu, əsərin şərhlərindən biridir.

Başqa yozumlar əsəri evliliklə əlaqələndirir. Onlar Veneranı və ətrafında baş verənləri gəlinlə bəyin davranışları baxımından nəzərdən keçirir. Buna görə evliliklə bağlı yozum və neoplatonçu yozum eyni ilahə haqqında fərqli suallar verir: gözəllik sevgini necə istiqamətləndirir və sevgi ailə həyatı ilə necə əlaqələnir?

Qızılgüllər daha birbaşa rəmzdir. Uffitsi onları baharı xatırladan çiçəklər kimi izah edir. Siz gündəlik həyatda kimisə salamlamaq üçün seçəcəyiniz çiçəkləri düşünün: onlar jestlə yanaşı məna da çatdıra bilər. Burada qızılgüllər Veneranın gəlişini müşayiət edir. Həm də gözləyən qadının baharla əlaqəsini gücləndirir.

Veneranın bədəninə də diqqətlə baxmağa dəyər. Uzadılmış boynu və anatomiya baxımından problemli sol çiyni Bottiçellinin ciddi realizmə əməl etmədiyini göstərir. Siz əsərin gözəlliyə verdiyi önəmi düşünərkən bu cizgiləri də görə bilərsiniz. Fiqurun bədən nisbətləri dəqiq anatomik nümunə təqdim etmir.

Bottiçellinin “Veneranın doğulması” əsərini kim sifariş edib?

Geniş yayılmış bir nəzəriyyə sifarişi Mediçi ailəsi (Medici ailesi) ilə əlaqələndirir. Herbert Horne 1908-ci ildə bu fikri konkretləşdirərək tablonu Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici ilə bağladı. Bu ehtimal əsərin şərhi və kimə məxsus olması barədə müzakirəyə aiddir. Sifarişçinin kimliyi qəti müəyyən edilməyib.

Ronald Lightbown əsərin Mediçilərin mülkiyyətinə daha sonra keçdiyini irəli sürürdü. O, fikrini tablonun 1499-cu il inventarında olmaması ilə əsaslandırırdı. Bu fikir ayrılığı əhəmiyyətlidir. Çünki əsərə sonradan sahib olmaqla onu əvvəlcədən sifariş etmək ayrı iddialardır. Birinə dair sübut digərini avtomatik təsdiqləmir.

Əsərin yaranması haqqında irəli sürülən bir nəzəriyyədə şair Agnolo Polizianonun da adı çəkilir. Bu nəzəriyyəyə görə, mövzunu Bottiçelliyə o təklif etmiş ola bilər. Uffitsi bu əlaqəni ehtimal kimi təqdim edir. Buna görə Polizianonun mümkün iştirakı ilə əsərin Bottiçelliyə aid olması barədə təsdiqlənmiş məlumatı ayrı tutmaq lazımdır.

Tablonun Kastellodakı (Castello) Mediçi villasında olması daha möhkəm sənədlərə əsaslanır. Giorgio Vasari 1550-ci ildə onu orada təsvir edib. İtaliya Mədəniyyət Nazirliyinin məlumatına görə, əsər Kastello inventarında ilk dəfə 1598-ci ildə qeydə alınıb. Bu tarixlər onun sonrakı yerini sənədləşdirir. Ancaq əsəri əvvəlcə kimin sifariş etdiyini müəyyənləşdirmir.

Xronologiya

• Təxminən 1485: Uffitsinin tarixləndirməsinə görə, Bottiçelli Veneranın doğulması əsərini çəkib.
• 1499: Lightbownun arqumentində istinad etdiyi inventarda tablo yer almayıb.
• 1550: Giorgio Vasari əsəri Kastellodakı Mediçi villasında təsvir edib.
• 1598: Tablo ilk dəfə Kastello inventarına daxil edilib.
• 1815: Veneranın doğulması və Bottiçellinin Bahar (Primavera) əsəri Kastellodan Uffitsiyə köçürülüb.
• 1908: Herbert Horne sifarişi Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici ilə əlaqələndirib.

Bələdçi kitablarında rast gəlməyəcəyiniz detallar

Veneranın sarı saçlarındakı işıqlı hissələrdə həqiqi qızıl var. Saçlarındakı parıltı qızılın birbaşa tətbiqi ilə yaradılıb. Bu, sizə dəniz qabığından və ilahənin duruşundan əlavə araşdıra biləcəyiniz konkret bir detal verir.

Kətan əsas rəsmə başlanmazdan əvvəl bir-birinə tikilmiş iki parçadan ibarətdir. Bu quruluş səhnənin altındakı maddi əsasa aiddir. Bottiçellinin tempera ilə çəkdiyi təsvir birləşdirilmiş kətan üzərindədir. Diqqətiniz mifoloji fiqurlarda qalanda bu praktik detalı gözdən qaçırmaq asandır.

Havada uçan külək cütlüyünün qədim bir əşya ilə əlaqəsi olduğu irəli sürülür. Uffitsi onların nümunəsini Möhtəşəm Lorenzoya məxsus Ellinizm dövrünə aid oyma daşla əlaqələndirir. Beləliklə, qucaqlaşan fiqurlar onunla bağlı konkret bir əşya ilə bağlanır. Bu əlaqə öz-özlüyündə tablonun sifarişçisini müəyyən etmir.

Elmi müayinə Hora kimi tanınan qadının ilkin variantda alçaq klassik sandallar geyindiyini üzə çıxarıb. Bu əvvəlki təsvir güllü örtüklə gözləyən fiqur haqqında əlavə məlumat verir. Onun görünüşü əsərin hazırlanması zamanı dəyişib. İlk düşünülən formada sabit qalmayıb.

Bəzi rənglər də dəyişib. Zefirin qanadlarındakı və portağal ağacının yarpaqlarındakı yaşıl piqment işığın təsirindən tündləşib. Bu dəyişiklik tablonun rəng tarazlığını dəyişdirib. Buna görə bu gün gördüyünüz yaşıl rənglər əsərin mifoloji hekayəsi ilə yanaşı, onun maddi tarixinin də bir hissəsini daşıyır.

“Veneranın doğulması” haradadır?

Bottiçellinin Veneranın doğulması tablosu İtaliyanın Florensiya (Floransa) şəhərindəki Uffitsi qalereyasında nümayiş etdirilir. Siz səfərinizi bu əsəri görmək üçün planlaşdırırsınızsa, orijinalın olduğu şəhər Florensiyadır. Onun indiki məkanı 1815-ci ildə Kastellodan Uffitsiyə sənədləşdirilmiş köçürülmənin nəticəsidir.

Bahar da onunla birlikdə Kastellodan köçürülüb. Birgə köçürülmə Bottiçellinin bu iki əsərini mülkiyyət tarixlərinin konkret bir məqamında birləşdirir. İtaliya Mədəniyyət Nazirliyi Veneranın doğulması əsərini həm də dövlət mülkiyyəti kimi qeydə alır. Tablo 1890-cı il inventarında 878 nömrəsi ilə göstərilib.

Tez-tez verilən suallar

“Veneranın doğulması” əsərini kim və nə vaxt çəkib?

Əsəri Sandro Bottiçelli çəkib. Uffitsi onu təxminən 1485-ci ilə aid edir. Tablo kətan üzərində tempera ilə işlənib. Qeydə alınmış ölçüləri hündürlük üzrə 172.5 santimetr, en üzrə isə 278.5 santimetrdir.

Tabloda Veneranın doğulması təsvir olunur?

Uffitsi səhnəni dəniz köpüyündən doğulduqdan sonra Veneranın Kipr sahilinə gəlişi kimi təsvir edir. O, nəhəng dəniz darağı qabığının üzərində dayanır. Zefir isə üfürərək onu sahildə gözləyən qadına doğru aparır.

“Veneranın doğulması” əsərinin mənası nədir?

Uffitsi Veneranı sevgi və gözəllik rəmzi kimi təqdim edir. Neoplatonçu yozum fiziki gözəlliyi ilahi sevgi ilə əlaqələndirir. Digər şərhlər səhnəni evliliklə və gəlinlə bəyin davranışları ilə bağlayır.

Bottiçellinin “Veneranın doğulması” əsərini harada görə bilərsiniz?

Siz onu İtaliyanın Florensiya şəhərindəki Uffitsi qalereyasında görə bilərsiniz. Əsər 1815-ci ildə Bottiçellinin Bahar tablosu ilə birlikdə Kastellodan buraya köçürülüb.

Mənbələr

1. Uffitsi qalereyaları — Veneranın doğulması uffizi.it
2. İtaliya Mədəniyyət Nazirliyi — Mədəni sərvətlərin ümumi kataloqu catalogo.beniculturali.it
3. Türkcə Vikipediya — Veneranın doğulması (Bottiçelli) tr.wikipedia.org
4. İngiliscə Vikipediya — Veneranın doğulması en.wikipedia.org

FAQ

Image: Sandro Botticelli 046.jpg — Sandro Botticelli, Public domain