Dördüncü Haçlı Seferi: 1204’te İstanbul Nasıl Yağmalandı?

Kudüs’ü geri almak için yola çıkan bir ordu, 13 Nisan 1204’te Hristiyan bir başkenti ele geçirdi. Şehir üç gün boyunca yağmalandı.

Bu yazıda seferin neden yön değiştirdiğini, Konstantinopolis’in nasıl düştüğünü ve yağmadan geriye ne kaldığını öğreneceksiniz. Tarihçilerin hâlâ tartıştığı soruları da göreceksiniz.

Dördüncü Haçlı Seferi nedir?

Dördüncü Haçlı Seferi, 1202–1204 yıllarında gerçekleşti. Başlangıçtaki amacı, Mısır’daki Eyyûbî gücünü yenerek Kudüs’ü geri almaktı [1]. Çağrıyı Papa III. Innocentius yapmıştı. Papa, 1198’de Post miserabile adlı belgeyle yeni bir sefer istemişti [2].

Sefer, planlandığı gibi Mısır’a ulaşmadı. Ordu, Hristiyan bir şehir olan Zara’ya, ardından Bizans’ın başkenti Konstantinopolis’e yöneldi. Ortodoks başkentin yağmalanması, Doğu ve Batı kiliseleri arasındaki ayrılığı derinleştiren bir olay olarak değerlendirilir [6].

Dördüncü Haçlı Seferi’nin başlangıç tarihi ne zaman?

Çağrı 1198’de yapıldı. Ordunun fiilen yola çıktığı dönem ise 1202’den başlar; sefer 1204’e kadar sürdü [1][2].

Haçlıların Venedik’le yaptığı anlaşma, olayları belirleyen ilk halkadır. Haçlılar, deniz nakliyesi için Venedik’e 85.000 gümüş mark ödemeyi kabul etmişti [2]. Bu borç ödenemeyince sefer yön değiştirdi.

Sefer neden Kudüs’e gitmedi?

Sebeplerin ilki para sıkışıklığıydı. Venedik Doçu Enrico Dandolo, taşıma borcunu karşılayamayan Haçlılara Adriyatik kıyısındaki Zara’ya saldırmalarını önerdi [1]. Kasım 1202’de Haçlılar Katolik Zara’yı, bugünkü Hırvatistan’ın Zadar kentini, yağmaladı. Papa III. Innocentius bunun üzerine orduyu aforoz etti [1].

İkinci neden Bizans’taki taht mücadelesiydi. Ocak 1203’te Haçlı liderleri, Bizans prensi Aleksios Angelos ile babası II. İsaakios’u Konstantinopolis tahtına geri getirmek üzere anlaştı [1]. Aleksios, karşılığında Haçlılara 200.000 gümüş mark ve 10.000 Bizans askeri vaat etti [2].

Günlük hayattan bir benzetme yapabilirsiniz. Bir kiracının borcunu ödeyemediğini, ev sahibinin de başka bir mülkün kapısını zorlamasını önerdiğini düşünün. Her adım bir öncekinin borcunu büyüttü ve ordu Kudüs’ten giderek uzaklaştı.

Konstantinopolis nasıl düştü?

Ana Haçlı ordusu, Venedik ve Zara üzerinden ilerleyerek 23 Haziran 1203’te Konstantinopolis’e ulaştı [1]. 17 Temmuz 1203’teki saldırıda Venedikliler Haliç surlarına denizden hücum etti. İmparator III. Aleksios aynı gece başkentten kaçtı [1]. 1 Ağustos 1203’te IV. Aleksios, babası II. İsaakios ile birlikte ortak imparator oldu [1].

Bu düzen uzun sürmedi. IV. Aleksios, V. Aleksios Doukas’ın darbesinden sonra 8 Şubat 1204’te öldürüldü [2]. Mart 1204’te Venedikliler ile diğer Haçlılar, Latin imparator seçimini ve ganimet paylaşımını düzenleyen bir anlaşma yaptı [3].

9 Nisan 1204’teki ilk büyük saldırı Bizans savunması tarafından püskürtüldü [2]. 12 Nisan 1204’te ise kuzey rüzgârı Venedik gemilerinin surlara yaklaşmasını kolaylaştırdı. Saldırganlar deniz surlarını aştı [2]. Konstantinopolis 13 Nisan 1204’te tamamen Haçlıların eline geçti ve üç gün yağmalandı [2].

Dördüncü Haçlı Seferi kronikleri ne anlatıyor?

Yağmayı iki farklı taraftan okuyabilirsiniz.

Bizanslı tarihçi Niketas Khoniates, olayı içeriden anlatır. Ona göre Ayasofya’nın değerli malzemelerden yapılmış sunağı parçalandı ve askerler arasında paylaştırıldı [4].

Picardie’li şövalye Robert de Clari ise Haçlı safından yazdı. Konstantinopolis’in Fethi adlı kroniği, seferi sıradan bir askerin gözüyle anlatan az sayıdaki kaynaktan biridir [6].

Papalık da yağmayı onaylamadı. Papa III. Innocentius, temsilcisine yazdığı kınama mektubunda yağmacıların sunakların gümüş levhalarını söktüğünü belirtti. Mektuba göre haçlar ve kutsal emanetler de götürülmüştü [5].

Kısa kronoloji

1. 1198 Papa III. Innocentius yeni Haçlı seferi çağrısı yaptı
2. Kasım 1202 Haçlılar ve Venedikliler Zara’yı ele geçirip yağmaladı
3. Ocak 1203 Haçlı liderleri Aleksios Angelos ile taht desteği anlaşması yaptı
4. 23 Haziran 1203 Ana Haçlı ordusu Konstantinopolis’e ulaştı
5. 17 Temmuz 1203 Haliç surlarına saldırıldı, III. Aleksios gece şehirden kaçtı
6. 1 Ağustos 1203 IV. Aleksios ortak imparator oldu
7. 8 Şubat 1204 IV. Aleksios öldürüldü
8. Mart 1204 Haçlılar ile Venedikliler ganimet ve yönetim paylaşımını düzenledi
9. 9 Nisan 1204 Haçlı saldırısı püskürtüldü
10. 12 Nisan 1204 Deniz surları aşıldı
11. 13 Nisan 1204 Şehrin bütünü ele geçirildi, üç günlük yağma başladı
12. 25 Temmuz 1261 İznik kuvvetleri Konstantinopolis’i geri aldı

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Khoniates’in anlatısında yağmacılar, Ayasofya’daki ağır kilise eşyalarını taşımak için kutsal mekâna katır ve eyerli at sokar [4]. Ayasofya’nın içine hayvan sokulması, ayrıntılı bir görüntüdür.

Venedik’e gittiğinizde San Marco’nun cephesine bakarsanız dört yaldızlı bronz atı görürsünüz. Bu atlar, 1204’te Konstantinopolis’ten Venedik’e taşınan savaş ganimetleri arasındaydı [7]. Bazilikanın resmî kronolojisi, aynı yıl getirilen eserler arasında Madonna Nicopeia ikonasını ve Pala d’Oro’nun mine işlerini de sayar [8].

Bir ayrıntı daha var. 13 Ocak 1231 yangınında hazine odası yanarken, Dandolo’nun 1204’te Konstantinopolis’ten gönderdiği dört kutsal emanet mahfazası zarar görmedi [9].

Dördüncü Haçlı Seferi’nin sonuçları neler oldu?

İlk sonuç, Latin İmparatorluğu’nun kurulmasıdır. İlk hükümdar Baudouin, altısı Venedikli olan 12 seçici tarafından seçildi [3].

İkinci sonuç, Bizans topraklarının parçalanmasıdır. Bizans siyasal mirasını sürdürme mücadelesinin başlıca merkezleri İznik, Epir ve Trabzon oldu [2]. Latin İmparatorluğu, şehrin İznik kuvvetlerince geri alındığı 25 Temmuz 1261’de sona erdi [3].

Üçüncü sonuç, kilise ayrılığının derinleşmesidir. Columbia University Press, 1204’te Ortodoks başkentin yağmalanmasını bu ayrılığı derinleştiren bir olay olarak değerlendirir [6].

Tarihçiler bu olayı nasıl açıklıyor?

Bu soruda iki görüş öne çıkar. Donald Nicol’un da benimsediği görüş, seferin önceden tasarlanarak yönlendirildiğini savunur. Bu görüş Venedik’i ve Dandolo’yu öne çıkarır. Donald Queller ve Thomas Madden ise seferin yön değiştirmesini gelişen koşullar ve alınan kararlarla açıklar [10].

Jonathan Harris, The Debate on the Fourth Crusade makalesinde başka bir yol önerir. 1204’e giden süreci tek bir komplo veya tesadüf zinciriyle değil, çok sayıda etkenin birlikte değerlendirilmesiyle açıklamayı öne çıkarır [11]. Siz de olayı okurken borcu, taht mücadelesini ve Venedik’in çıkarlarını birlikte düşünebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Dördüncü Haçlı Seferi tr.wikipedia.org
2. Wikipedia — Fourth Crusade en.wikipedia.org
3. Koç Üniversitesi Kütüphanesi — Byzantine Constantinople libguides.ku.edu.tr
4. Fordham Üniversitesi — Nicetas Choniates: The Sack of Constantinople sourcebooks.web.fordham.edu
5. Fordham Üniversitesi — Innocent III: Reprimand of Papal Legate sourcebooks.web.fordham.edu
6. Columbia University Press — The Conquest of Constantinople cup.columbia.edu
7. San Marco Bazilikası — The decoration of the facades basilicasanmarco.it
8. San Marco Bazilikası — Essential Chronology basilicasanmarco.it
9. San Marco Bazilikası — Il Tesoro basilicasanmarco.it
10. Indiana Üniversitesi — The Medieval Review: Madden, Enrico Dandolo scholarworks.iu.edu
11. History Compass — Jonathan Harris, The Debate on the Fourth Crusade doi.org

Görsel: ConquestOfConstantinopleByTheCrusadersIn1204.jpg — Loyset Liédet, Public domain